21/01/2022

Geopolitics & Daily News

Global news on Economy, Security, Politics and more

Η Οργάνωσις της Κωνσταντινουπόλεως

Γράφει ο Υποπλοίαρχος Παναγιώτης Γέροντας ΠΝ,
Επιτελής Υπηρεσίας Ιστορίας Ναυτικού

 

Στα τέλη του 19ου αιώνα στην συνείδηση των Ελλήνων, από την πνευματική ελίτ μέχρι και τον απλό λαό, ο νέος μεγάλος εχθρός του Γένους ήταν ο σλαβισμός. Ήδη από το 1830 η Ρωσική Αυτοκρατορία εγκαταλείπει το δόγμα της υπεράσπισης των Ορθοδόξων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, υιοθετώντας αυτό της υπεράσπισης των Σλάβων. Είναι ο λεγόμενος Πανσλαβισμός.

Ο νεόκοπος Βουλγαρικός Εθνικισμός πνευματικά δεν στρεφόταν εναντίον των Οθωμανών αλλά εναντίον του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και της ελληνικής πνευματικής ηγεμονίας. Η Βουλγαρική Εξαρχία (βουλγαρικά: Българска екзархия, προφέρεται Bâlgarska ekzarkhia) που συστήθηκε ως αυτόνομη Ορθόδοξη Εκκλησία με σουλτανικό φιρμάνι, κατά παράβαση των χριστιανικών διατάξεων και χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στις 28 Φεβρουαρίου (γρηγ. ημερ.) / 12 Μαρτίου 1870, έχοντας ως έδρα την Κωνσταντινούπολη, ήταν ένα αποφασιστικό βήμα προς την δημιουργία βουλγαρικού κράτους. Υπήρχε μάλιστα η αντίληψη στους Βουλγάρους ιθύνοντες ότι όσες περιοχές της Μακεδονίας προσχωρούσαν στην Εξαρχία εγκαταλείποντας το Πατριαρχείο, θα εντάσσονταν στο επερχόμενο βουλγαρικό κράτος.

Η ελληνική πλευρά απάντησε εξαπολύοντας τον Μακεδονικό Αγώνα. Έλληνες Αξιωματικοί του Στρατού αλλά και του Πολεμικού Ναυτικού (χαρακτηριστικά παραδείγματα οι Κακουλίδης, Δεμέστιχας οι οποίοι είχαν πολύ σημαντική εξέλιξη αργότερα στο Πολεμικό Ναυτικό) περνούσαν τα ελληνο – οθωμανικά σύνορα με σκοπό να οργανώσουν την άμυνα των ελληνικών περιοχών απέναντι στη τρομοκρατία των κομιτατζήδων. Πρέπει εδώ να αναφερθεί ότι ένα κομμάτι του σλαβόφωνου πληθυσμού παρέμενε πατριαρχικό και έβλεπε με συμπάθεια, πολλές φορές συμπολεμώντας με τις ελληνικές δυνάμεις, τα Ελληνικά Όπλα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ακόμη και η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν ανεκτή για τους Έλληνες. Υπήρχαν ιδέες για συνταγματική και δημοκρατική μετατροπή μέχρι την σταδιακή ελληνοποίηση της. Αυτές οι σκέψεις δεν φαίνονταν τότε ανεδαφικές λόγω της υπεροχής του ελληνικού στοιχείου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία σε θέματα εμπορίου και οικονομίας. Μια οργάνωση με τέτοιους σκοπούς ήταν και η λεγόμενη “Οργάνωσις Κωνσταντινουπόλεως”, η οποία είχε συσταθεί από τον Ίωνα Δραγούμη και τον Αθανάσιο Σουλιώτη (Νικολαΐδη). Και οι δυο ήξεραν τον βουλγαρικό κίνδυνο πολύ καλά.

Ίων Δραγούμης

 

Ο Ίων (Ιωάννης) Δραγούμης (14 Σεπτεμβρίου (ν.η) 1878 – 31 Ιουλίου 1920) ήταν διπλωμάτης, πολιτικός και λογοτέχνης. Υπήρξε βασικός οργανωτής της αντίστασης των ελληνικών κοινοτήτων κατά τον Μακεδονικό Αγώνα. Από το 1899 μπήκε στο διπλωματικό κλάδο και υπηρέτησε διαδοχικά ως υποπρόξενος, κατόπιν απαίτησής του, στο Μοναστήρι και εν συνεχεία στην Ανατολική Μακεδονία, στο Προξενείο Σερρών (1903), στην Ανατολική Ρωμυλία στο Προξενείο του Πύργου και στη Θράκη, στο Προξενείο της Φιλιππούπολης (1904). Σε συνεργασία με το γαμπρό του Παύλο Μελά, σύζυγο της αδερφής του Ναταλίας, οργάνωσε τις ελληνορθόδοξες κοινότητες εναντίον των εξαρχικών κομιτάτων, κινητοποίησε τις Ελληνικές Δυνάμεις και αναδείχθηκε ένθερμος υποστηρικτής της μακεδονικής σύγκρουσης. Ανάλογες προσπάθειες κατέβαλε κατά τη διετία 1907 – 1909 στην Κωνσταντινούπολη, υπηρετώντας στην εκεί ελληνική πρεσβεία.

Αθανάσιος Σουλιώτης (Νικολαΐδης)

Ο Αθανάσιος Σουλιώτης (Νικολαΐδης) εγγράφηκε στη Νομική Σχολή το 1894 αλλά τον επόμενο χρόνο εισήχθη στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων από την οποία αποφοίτησε ως Ανθυπολοχαγός Πεζικού το 1900. Υπηρέτησε στη Χαρτογραφική Υπηρεσία Στρατού και δίδαξε Γεωγραφία στη Σχολή Ευελπίδων. Έλαβε ενεργό μέρος στον Μακεδονικό αγώνα, ιδρύοντας τη μυστική Οργάνωση Θεσσαλονίκης και συνεργάστηκε με τον Πρόξενο Λ. Κορομηλά. Ως έφεδρος έλαβε μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους εκτελώντας χρέη συνδέσμου στο Βουλγαρικό Στρατηγείο. Ο Σουλιώτης ειδοποίησε εγκαίρως τον Βασιλέα Κωνσταντίνο για τις εσπευσμένες κινήσεις του Βουλγαρικού στρατού για την κατάληψη της Θεσσαλονίκης.

Το 1908 συνέστησαν την μυστική Οργάνωση Κωνσταντινουπόλεως, η οποία εργάστηκε με στόχο την ισότιμη συνεργασία των λαών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, υπηρετώντας την Μεγάλη Ανατολική Ιδέα. Συνεργάστηκε με το Φιλελεύθερο κόμμα του Πρίγκηπα Σεμπαχεδίν για την διαδοχή του Σουλτάνου και την δημοκρατική διακυβέρνηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Όλα αυτά τα σχέδια όμως ματαιώθηκαν λόγω των ιστορικών εξελίξεων. Η Βαλκανική Συμμαχία Ελλήνων, Σερβων, Βουλγάρων και Μαυροβουνιων έδιωξε την Οθωμανική Αυτοκρατορία από τα ευρωπαϊκά της εδάφη, ενώ ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος θα περιορίσει προς στιγμήν τις ορέξεις της Βουλγαρίας.

 

Σημείωση Geopolitics and Daily News: Η Οργάνωσις Κωνσταντινουπόλεως ιδρύθηκε στις αρχές του 1908. Ιδρυτής της υπήρξε ο Αθανάσιος Σουλιώτης-Νικολαΐδης, ενώ ο Ίων Δραγούμης πρόσφερε την αμέριστη βοήθειά του. Δημιουργήθηκε δηλαδή πριν από το κίνημα των Νεότουρκων για να αντιμετωπίσει μέσα από την οθωμανική πρωτεύουσα τη βουλγαρική διείσδυση στη Μακεδονία και τη Θράκη. Σκοπός της Οργανώσεως Κωνσταντινουπόλεως ήταν ο πολιτικός συντονισμός των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης και ιδανικό της η συνεννόηση και συνεργασία των λαών της Ανατολής, δηλαδή της Βαλκανικής και της Μικράς Ασίας.

Τα ευρωπαϊκά τμήματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δεν παρουσίαζαν μόνο τη μεγαλύτερη εθνοτική ποικιλία και θρησκευτικές αντιθέσεις, αλλά αποτελούσαν ταυτόχρονα ελεύθερο πεδίο ξένων επεμβάσεων, ώστε να κινδυνεύουν να απολεσθούν για τους Οθωμανούς.

Οι Νεότουρκοι θέλησαν αρχικά να συμφιλιώσουν τις αντιμαχόμενες μερίδες για να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο από το δυτικό κόσμο. Η φιλοδοξία αυτή, ωστόσο, δεν έβρισκε εμπόδιο μόνο τους αντίπαλους βαλκανικούς εθνικισμούς, αλλά και τον ίδιο τον τουρκικό εθνικισμό, που παρουσιαζόταν με καθυστέρηση στο προσκήνιο.

Ο Σουλιώτης, αν και δεν έτρεφε πολλές ελπίδες για την ειρήνευση της Μακεδονίας, θεωρούσε εφικτή την ειρηνική συμβίωση με τους Τούρκους που θα οδηγούσε στον εξελληνισμό του οθωμανικού κράτους. Πρότεινε ως όρο, για να αρθεί η δυσπιστία ανάμεσα στα δύο κράτη, την παραίτηση της Ελλάδας από κάθε επέκταση προς την οθωμανική επικράτεια και καλούσε τους Έλληνες της αυτοκρατορίας να αναπτύξουν όλη τους την εκπολιτιστική ικανότητα.

Το οθωμανικό σύνταγμα του 1908 κατοχύρωνε θεωρητικά την ισοπολιτεία ανάμεσα στους λαούς της αυτοκρατορίας. Η εξέλιξη αυτή φάνηκε να ευνοεί τα σχέδια του Σουλιώτη, ο οποίος οραματιζόταν ένα ιδανικό μεγαλύτερο από τους στόχους του ελληνοβουλγαρικού αγώνα. Το νέο καθεστώς έθετε τις βάσεις για μια συνεργασία μεταξύ των λαών της Ανατολής και δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για μια ευρύτερη συμμετοχή με τη μεγάλη οικονομική του ευρωστία. Η πολιτική που η Οργάνωσις Κωνσταντινουπόλεως φιλοδοξούσε να συντονίσει προσέβλεπε στη διατήρηση της εθνικής υπόστασης των Ελλήνων υπηκόων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Από την άλλη πλευρά οι Νεότουρκοι επιδίωκαν να καταργήσουν τις εθνικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στους υπηκόους του κράτους.

Το Σεπτέμβριο του 1908, ο Απόστολος Αλεξανδρής, απεσταλμένος της ελληνικής κυβέρνησης προς το κομιτάτο «Ένωση και Πρόοδος», βρήκε τους Έλληνες με «χάος γνωμών για τα ζητήματα που αφοράν τον ελληνισμόν… Ο Ι. Δραγούμης επίστευεν ότι η πνευματική και υλική υπεροχή του ελληνισμού επεβάλλετο ταχέως εις την αναγεννημένην αυτοκρατορίαν. Ο Μπούσιος έφθασε να υποστηρίξη ότι η Τουρκία, διά της διαδόσεως από του Κοινοβουλίου των ελληνικών γνωμών και πολιτικών αρχών, θα μετεβάλλετο εις Νέον Βυζάντιον».

Κύριοι της κατάστασης, οι Νεότουρκοι έλαβαν μέτρα για να επιβάλλουν την εξουσία τους και να δημιουργήσουν το συγκεντρωτικό κράτος που επιδίωκαν. Τότε έδειξαν πως ήταν έτοιμοι να συνεργαστούν με τις μη τουρκικές κοινότητες της αυτοκρατορίας στο βαθμό που εκείνες θα δήλωναν υποταγή στο τουρκικό κράτος και θα εγκατέλειπαν τη δική τους μειονοτική υπόσταση.

Το 1910 το κομιτάτο ανανέωσε την προσπάθεια να αυξήσει τον έλεγχό του θέτοντας σε εφαρμογή το άρθρο 18 του συντάγματος που επέβαλλε σε όλα τα σχολεία να τεθούν υπό την επίβλεψη του κράτους, η διδασκαλία να γίνεται στην τουρκική γλώσσα και να εφαρμοστεί ενιαία μέθοδος εκπαίδευσης. Τον Ιούλιο του 1910 ψηφίστηκε στην οθωμανική Βουλή νόμος περί των Εκκλησιών της Μακεδονίας με νέες παραχωρήσεις στη βουλγαρική εξαρχία. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης σε συνεργασία με την Οργάνωση ζήτησε σύγκληση εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων για να αντιμετωπιστεί η νέα εξέλιξη. Οι εργασίες της συνέλευσης άρχισαν την 1η Σεπτεμβρίου 1910, αλλά οι συλλήψεις των μελών ανάγκασαν τον Πατριάρχη να τη ματαιώσει.

Η κήρυξη του Α΄ Βαλκανικού πολέμου κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έβαλε τέλος σε κάθε προσπάθεια των Ελλήνων υπηκόων της να ανασυνταχθούν. Ο ίδιος ο Σουλιώτης αφήνει στην αλληλογραφία του προς τον Ίωνα Δραγούμη να εκδηλωθεί η απογοήτευσή του. «Είναι κρίμα. Κρίμα την τόση δουλειά μας».

Όμως η Οργάνωσις Κωνσταντινουπόλεως διέθετε πολλαπλές γραμμές άμυνας. Μολονότι ο ίδιος ο Σουλιώτης προτιμούσε την άποψη της ισοπολιτείας, ο εθνικισμός των Νεότουρκων τον ανάγκασε μετά το 1910 να στραφεί αρχικά προς τους Φιλελεύθερους του πρίγκιπα Σαμπαχεντίν μέσω του Πολιτικού Συνδέσμου του Πέρα, ο οποίος ελεγχόταν από την Οργάνωση, και αργότερα προς την υποστήριξη των προνομίων των εθνοτήτων.

Ο Σουλιώτης έμεινε στην Κωνσταντινούπολη έως τον Οκτώβριο του 1912, οπότε και διαλύθηκε η Οργάνωσις Κωνσταντινουπόλεως. Μετά την κήρυξη του πολέμου, βρέθηκε με τον Ίωνα Δραγούμη στο βαλκανικό μέτωπο. Μέχρι τη διάλυσή της, όμως, είχε πετύχει μια αρκετά αξιόλογη διείσδυση. Έως το 1912 είχαν μυηθεί περίπου 500 μέλη. Ανάμεσα στα πιο δραστήρια μέλη της συναντάμε τους: Α.Χ. Χαμουδόπουλο, Σπηλιωτόπουλο, Κομποθέκρα, Βατικιώτη, Ι. Ζαγοριανάκο, Γ. Σκαλιέρη, Γ. Μπούσιο, Γ. Καραβαγγέλη, Μ. Θεοτοκά, Χρύσανθο Τραπεζούντος, Δ. Δίγκα, Χ. Βαμβακά, Π. Κοσμίδη, Γ. Θεοχαρίδη. (Πηγή σημείωσης:http://constantinople.ehw.gr/forms/fmain.aspx )

 

 

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail
2021 Copyright © All rights reserved - Geopolitics & Daily News | Newsphere by AF themes.
Πνευματική Ιδιοκτησία Geopolitics & Daily News - 2021