29/09/2022

Geopolitics & Daily News

Global news on Economy, Security, Politics and more

Η προετοιμασία του Πολεμικού Ναυτικού (1936 – 1940)

Τα υποβρύχια στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας.

 

Γράφει ο ιστορικός Παναγιώτης Γέροντας 


Μετά την ταραχώδη περίοδο του Μεσοπολέμου, αναλαμβάνει το 1936 την πρωθυπουργία της Ελλάδας, ο Ιωάννης Μεταξάς. Η δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά προέκυψε ως απόρροια δύο πραγμάτων: Της αποτυχίας του βενιζελικού κόσμου να εγκαταστήσει μία σταθερή δημοκρατία, απαλλαγμένη από ταραχές και στρατιωτικά κινήματα, καθώς επίσης και της έλλειψης συνεργασίας των δύο μεγάλων κομμάτων, των Φιλελευθέρων και του Λαϊκού Κόμματος, στην κατεύθυνση εξεύρεσης λύσης της εξόδου της χώρας από την κρίση, την ώρα που τα γεγονότα οδηγούσαν σε έναν νέο παγκόσμιο πόλεμο με σίγουρη τη συμμετοχή και της Ελλάδας.

Την περίοδο 1936-1940, επικράτησε ηρεμία και το κράτος άρχισε να προετοιμάζεται στρατιωτικά. Διατέθηκαν χρήματα για τις Ένοπλες Δυνάμεις, κυρίως για τον Στρατό, λιγότερα για την Αεροπορία και τα πιο λίγα για το Ναυτικό. Ο Ιωάννης Μεταξάς ανησυχούσε ιδιαίτερα για τις διεθνείς εξελίξεις. Οι κατευθύνσεις της πολιτικής του, όσον αφορά στο Ναυτικό, διατυπώθηκαν σε συνεδρίαση του Ανώτατου Ναυτικού Συμβουλίου, το φθινόπωρο του 1936. Η Ελλάδα, κατά την εκτίμησή του, θα έμπαινε στον πόλεμο στο πλευρό της Μ. Βρετανίας. Το επιτελικό πρόγραμμα της χώρας και η ναυτική πολεμική προπαρασκευή της είχε την κατεύθυνση, να προετοιμάσει ναυτικά την Ελλάδα ως σύμμαχο της Μ. Βρετανίας και να την καταστήσει ικανή να προσφέρει στη συμμαχία σοβαρή συνδρομή, βασιζόμενη και στην πλήρη αξιοποίηση της γεωγραφικής της θέσης. Με αυτό το σκεπτικό, η προσοχή στράφηκε κυρίως στην οχύρωση των ακτών και στη δημιουργία ασφαλών εσωτερικών θαλάσσιων οδών και βάσεων για να διευκολυνθεί το έργο των ναυτικών δυνάμεων. Παράλληλα, έγινε προσπάθεια να προστατευθούν οι θαλάσσιες μεταφορές, αναγκαίες τόσο για την κινητοποίηση και συγκέντρωση στρατευμάτων, όσο και για τον εφοδιασμό της χώρας. Κεντρικό σημείο της πολεμικής προπαρασκευής του Ναυτικού τα χρόνια 1936-1940 είναι η οργάνωση των Ναυτικών Διοικήσεων.

Ο κυβερνήτης του υποβρυχίου Παπανικολής Αντιπλοίαρχος Μ. Ιατρίδης ΒΝ (αριστερά) με τον Διοικητή Υποβρυχίων Πλοίαρχο Αθ. Ξηρό ΒΝ (δεξιά). Φωτ. Αρχείο Υπηρεσίας Ιστορίας Ναυτικού

Το 1941, ενώ οι Γερμανοί έχουν μπει στην Ελλάδα και κατευθύνονται προς την Αθήνα, πραγματοποιείται η αποδημία του Ελληνικού Στόλου στην Αλεξάνδρεια για τη συνέχιση του Αγώνα κατά του Άξονα στο πλευρό των Συμμάχων. Πρέπει να τονιστεί ότι δεν έφυγαν κάποια μεμονωμένα πλοία, αλλά ολόκληρο το Ναυτικό ως σύστημα. Αυτός ο ανυπέρβλητος ομαδικός άθλος συνδέει το σύγχρονο Πολεμικό Ναυτικό με την αρχαία ελληνική ναυτική παράδοση. Ήταν ένας παρόμοιος άθλος με αυτό των αθηναϊκών πλοίων που άφησαν μεν την πόλη στα χέρια των Περσών, αλλά κατόπιν ναυμάχησαν και νίκησαν τους εισβολείς. Παράλληλα, στην Ελλάδα, αξιωματικοί του Ναυτικού είτε στη Γενική Διεύθυνση Ναυτικού, υπηρεσία που ιδρύθηκε τις πρώτες ημέρες της Κατοχής υπαγόμενη στο κατοχικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας, είτε σε άλλες οργανώσεις εθνικής αντίστασης, οργάνωναν μυστικά την αποστολή στελεχών στο απόδημο Πολεμικό Ναυτικό στην Αλεξάνδρεια, με σκοπό την ενίσχυσή του στον αγώνα του κατά του Άξονα.

Το αντιτορπιλικό Ύδρα.

 

 

Οι Ναυτικές Διοικήσεις

Οι Ναυτικές Διοικήσεις υπήρξαν η βασική επιτελική επιλογή για το Ναυτικό. Η ετοιμότητα των Ναυτικών Διοικήσεων, θα εξεταστεί βάσει τριών αξόνων: παράκτια άμυνα, αντιαεροπορική άμυνα και παρατηρητήρια.

Όσον αφορά στην παράκτια άμυνα, είχαν γίνει προσπάθειες οργάνωσής της και στο παρελθόν, σε περιπτώσεις έντασης εξωτερικών σχέσεων ή εμπλοκής της Ελλάδας σε προηγούμενους πολέμους. Όμως, οι προσπάθειες αυτές είχαν προσωρινό χαρακτήρα και οι μελέτες παρέμεναν ανεφάρμοστες. Με Νομοθετικό Διάταγμα του 1926, προβλεπόταν η κατανομή των ακτών της χώρας σε Ναυτικές Αμυντικές Περιοχές (Ν.Α.Π.), τα όρια των οποίων θα καθορίζονταν κάθε φορά με Διάταγμα, κατόπιν πρότασης του Γ.Ε.Ν. . Σκοπός των Ν.Α.Π. ήταν η υπεράσπιση των παράκτιων περιοχών από εχθρικές θαλάσσιες, εναέριες ή και συνδυασμένες επιθέσεις, η συστηματικότερη οργάνωση της ανθυποβρυχιακής άμυνας, η προστασία των θαλάσσιων συγκοινωνιών και η πιο επωφελής χρήση και αξιοποίηση των ναυτικών και εναέριων δυνάμεων.

Εντούτοις, παρά την έκδοση αυτού του Διατάγματος, καμία ενέργεια δεν έγινε μέχρι το 1935, όταν με τη Μόνιμη Εγκύκλιο του Υπουργείου Ναυτικού της 9/11/1935 συνεστήθη η Ανωτέρα Διοίκησις Τοπικής Αμύνης (Α.Δ.Τ.Α.), υπό τη δικαιοδοσία της οποίας υπήχθησαν τόσο η παράκτια όσο και η αντιαεροπορική άμυνα. Με το Διάταγμα της 20/12/1935, οι ακτές της χώρας κατανεμήθηκαν στις ακόλουθες Ν.Α.Π.
 Δυτικής Ελλάδας (Ν.Α.Π.-1), με έδρα την Πάτρα
 Κρήτης (Ν.Α.Π.-2), με έδρα τα Χανιά
 Νοτίου Αιγαίου (Ν.Α.Π.-3), με έδρα τον Πειραιά
 Εύβοιας (Ν.Α.Π.-4), με έδρα την Χαλκίδα
 Βορείου Αιγαίου (Ν.Α.Π.-5), με έδρα τη Θεσσαλονίκη
 Ανατολικών Νήσων (Ν.Α.Π.-6), με έδρα τη Μυτιλήνη.

Επειδή μάλιστα, δεν υπήρχε σχετική πείρα από τέτοιου είδους οχυρώσεις, κλήθηκαν ειδικευμένοι Γερμανοί αξιωματικοί. Αρχικά, ο Γερμανός αντιναύαρχος ε.α. Kinzel, κατόπιν ο Γερμανός ταγματάρχης μηχανικού Habicht και ο πλωτάρχης πυροβολητής Mirus, οι οποίοι υπέδειξαν τις κατάλληλες θέσεις για την εγκατάσταση πυροβολείων και στη συνέχεια, κατάρτισαν τα γενικά σχέδια οχύρωσης τόσο της επάκτιας όσο και της αντιαεροπορικής άμυνας. Μετά την αποχώρηση των Γερμανών, το έργο συνεχίστηκε με μεγάλη επιτυχία από Έλληνες αξιωματικούς και πολιτικούς μηχανικούς της Α.Δ.Τ.Α., η οποία μετονομάστηκε σε Α.Δ.Π.Α. (Ανωτέρα Διοίκησις Παρακτίου Αμύνης).

 

Ο Αρχηγός Στόλου Επαμεινώνδας Καββαδίας ΒΝ

Ως πυροβόλα για τα επάκτια οχυρά χρησιμοποιήθηκαν αυτά του θωρηκτού Λήμνος και άλλων παροπλισμένων πλοίων. Χρησιμοποιήθηκαν μέχρι και τα πυροβόλα του Ἕλλη που αφαιρέθηκαν κατά τη μετασκευή του, ενώ για τα οχυρά του Θερμαϊκού, χρησιμοποιήθηκαν τα ήδη εγκατεστημένα εκεί πυροβόλα του τουρκικού θωρηκτού Φετχι Μπουλέντ. Ειδικά η μεταφορά και επιτυχής εγκατάσταση στην Αίγινα των δύο δίδυμων πύργων πυροβόλων του Λήμνος, οι οποίοι ζύγιζαν ο καθένας 900 τόνους, ήταν ένας πραγματικός άθλος για το Πολεμικό Ναυτικό. Το σύνολο των δαπανών για τις επάκτιες οχυρώσεις μαζί με κάποιες δαπάνες για την Αντιαεροπορική Άμυνα (Α.Α.Α.) και τα παρατηρητήρια δεν ξεπέρασε τις 288 εκατομμύρια δραχμές εκπληρώνοντας και τον στόχο της κατά το δυνατόν οικονομίας. Στις παραμονές του ελληνο-ϊταλικού πολέμου, εκτός από ελάχιστες λεπτομέρειες, η παράκτια άμυνα ευρισκόταν σε υψηλό βαθμό ετοιμότητας.

Ο Α/ ΓΕΝ Αλέξανδρος Σακελλαρίου ΒΝ.

Μαζί με την παράκτια άμυνα, η Α.Δ.Π.Α., σύμφωνα με τις διαταγές του Γ.Ε.Ν., ανέλαβε υπό την καθοδήγηση των μετακληθέντων Γερμανών αξιωματικών και την δημιουργία και οργάνωση της ενεργού αντιαεροπορικής άμυνας του Πολεμικού Ναυτικού. Βάσει συμφωνίας του Γ.Ε.Ν. με το Γ.Ε.Σ., η αντιαεροπορική άμυνα της πρωτεύουσας, του Πειραιά και του Ναυστάθμου θα ήταν ενιαία ως πιο οικονομική λύση. Για την εφαρμογή του σχεδίου αυτού, το Ναυτικό θα διέθετε 4 πυροβολαρχίες πρωτεύοντος πυροβολικού και τις υπόλοιπες αναγκαίες θα τις διέθετε ο Στρατός. Ο Στρατός όμως, λόγω των σοβαρών αναγκών του, δεν μπόρεσε να αποκτήσει εγκαίρως επαρκές Α/Α πυροβολικό για τις συνολικές απαιτήσεις του μετώπου και των μετόπισθεν.

Για την αεράμυνα των μετόπισθεν, δηλαδή των Βάσεων, των Λιμένων, των Κέντρων Εφοδιασμού, βασικών αρτηριών, σοβαρών πληθυσμιακών κέντρων, διατέθηκε κυρίως υλικό του Πολεμικού Ναυτικού με λίγο σχετικά διαθέσιμο υλικό του Στρατού. Αυτές οι αυξημένες ανάγκες για Α/Α υλικό καλύφθηκαν από απόθεμα, το οποίο είχε προβλεφθεί να χρησιμοποιηθεί για την αντιαεροπορική άμυνα ενδεχόμενης προκεχωρημένης βάσης του Στόλου, για την οποία, ακόμα και αν υπήρχε ανάγκη δημιουργίας της, δεν θα υπήρχε διαθέσιμο Α/Α υλικό για την προστασία της . Για την αεράμυνα στα μετόπισθεν, η χώρα χωρίστηκε σε μεγάλα τμήματα, ακτίνας 80-100 χιλιομέτρων, που θα διευθύνονταν με την κινητοποίηση από τις λεγόμενες «Διοικήσεις Αεράμυνας Περιοχής» (Δ.Α.Π.), οι οποίες θα έδρευαν στο κέντρο της περιοχής. Οι μονάδες της Α.Α.Α. του Ναυτικού θα εντάσσονταν με την κινητοποίηση στις διάφορες Δ.Α.Π. ανάλογα με τις θέσεις τους.

Ανωμαλία προέκυψε με τη δημιουργία και οργάνωση της ενεργού αεράμυνας της περιοχής Αθηνών – Πειραιώς – Ναυστάθμου, η οποία, αν και ήταν αποκλειστικά έργο του Ναυτικού, το οποίο διέθεσε και όλο το υλικό ενισχυμένο και από τα ενεργά Α/Α μέσα των πλοίων που ευρίσκονταν στην περιοχή των Ναυτικών Οχυρών, και παρόλο που υπήρχε κανονισμός που είχε καταρτιστεί από κοινού από τα Γενικά Επιτελεία Στρατού, Ναυτικού και Αεροπορίας, σύμφωνα με τον οποίο η διοίκηση της περιοχής αυτής θα περνούσε στο Ναυτικό και μάλιστα, στη ναυτική αμυντική περιοχή του Σαρωνικού (Ν.Α.Π.-3), μόλις αυτή θα οργανωνόταν, εντούτοις, η διοίκηση περιήλθε σε υποστράτηγο (διοικητής Αεράμυνας περιοχής Α), στο επιτελείο του οποίου δεν υπήρχε ούτε ένας αξιωματικός του Ναυτικού. Όταν κηρύχθηκε ο πόλεμος, η αρχηγία πέρασε στον αντιναύαρχο Οικονόμου, αλλά με την διευκρίνιση ότι «ως προς την πολεμική αυτής ενέργεια θέλει εξακολουθήσει εξαρτωμένη εκ της Δ.Α.Π./Α .

Τέλος, το Γ.Ε.Ν. σε συνεννόηση με το Γ.Ε.Σ., άρχισε να μελετά τον σχηματισμό πυκνού δικτύου επιτήρησης θάλασσα και αέρα με την εγκατάσταση παρατηρητηρίων, τα οποία ο Στρατός ονόμαζε Σταθμούς Επιτήρησης, σε καίρια σημεία του εσωτερικού της χώρας, των ακτών και των νήσων, τα οποία θεωρούνταν νευραλγικής και στρατηγικής σημασίας. Τα αποκαλούμενα παρατηρητήρια λοιπόν, θα επιτηρούσαν την πέριξ αυτών θαλάσσια και χερσαία περιοχή και θα μεταβίβαζαν πληροφορίες με κατάλληλα μέσα σχετικά με την εμφάνιση ή κίνηση εχθρικών πλοίων και αεροσκαφών. Στην προσπάθεια αυτή, το Γ.Ε.Ν. βοηθήθηκε πολύ από τις γεωγραφικές συνθήκες με τα πολυάριθμα νησιά και τη μακρά δαντελωτή έκταση των ελληνικών ακτών.

Για τον καθορισμό των κατάλληλων σημείων εγκατάστασης των παρατηρητηρίων, το Γ.Ε.Ν., εκτός από την επιλογή των θέσεων από τον χάρτη, έλαβε υπόψη:
α/ τις πληροφορίες του Υπουργείου Συγκοινωνιών για το υπάρχον τηλεφωνικό και τηλεγραφικό δίκτυο, καθώς και τις δυνατότητες επεκτάσεώς του
β/τους υπάρχοντες φάρους και
γ/πληροφορίες από τις αρμόδιες από τις αρμόδιες τοπικές Αρχές για τα υπάρχοντα τελωνοφυλάκια, σταθμούς Χωροφυλακής κ.λπ. των οποίων τα οικήματα και το προσωπικό θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν. Η Α.Δ.Π.Α. μερίμνησε για την ύδρευση, την ενδιαίτηση του προσωπικού κ.λπ..

Οι επικοινωνίες των Παρατηρητηρίων εξασφαλίστηκαν με τη σύνδεσή τους στο υπάρχον τηλεφωνικό και τηλεγραφικό δίκτυο και, όπου αυτό δεν ήταν δυνατό, με φορητούς ασυρμάτους που παραγγέλθηκαν από το εξωτερικό ή κατασκευάστηκαν από την Δ.Ρ.Υ.Ν. (Διεύθυνση Ραδιοτηλεγραφικής Υπηρεσίας Ναυτικού). Με τις εργασίες της Α.Δ.Π.Α. και της Δ.Ρ.Υ.Ν., σε συνδυασμό με την συνεργασία του Υπουργείου Συγκοινωνιών, επετεύχθη τα περισσότερα Παρατηρητήρια να είναι έτοιμα κατά την έκρηξη του πολέμου. Μερικά από αυτά, μάλιστα, να έχουν λειτουργήσει και για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Η Υπηρεσία Επιτήρησης Συναγερμού Αέρος και Θαλάσσης (Υ.Ε.Σ.Α.Θ.) εγκαταστάθηκε στο υπόγειο καταφύγιο του Λυκαβηττού, όπου ήταν εγκατεστημένος και σταθμός ασυρμάτου. Ετέθη δε υπό την διεύθυνση του διευθυντού της Δ.Ρ.Υ.Ν.. Εκεί κατέληγαν όλες οι πληροφορίες σχετικά με τις εμφανίσεις πλοίων αεροσκαφών.

22 Νοεμβρίου 1940: Ο Ιωάννης Μεταξάς
στη είσοδο του Γενικού Στρατηγείου στο Ξεν. “Μεγάλη Βρετανία”, αναγγέλει:
“Εκυριεύσαμεν την Κορυτσάν! Μεγάλη νίκη…”
(Από το ημερολόγιό του).

Στόλος

Για την ολοκλήρωση του ναυτικού προγράμματος που είχε περικοπεί έπρεπε να ναυπηγηθούν άλλα τέσσερα αντιτορπιλικά, ούτως ώστε μαζί με τα τέσσερα ήδη υπάρχοντα ιταλικής κατασκευής να αποτελέσουν έναν πλήρη στολίσκο ταχύτητας ἄνω τῶν 34 κόμβων, ενώ γενικά αποδεκτό ήταν το αγγλικό μοντέλο του 1926. Τα δύο αντιτορπιλικά που τελικά παρελήφθησαν, ονομάστηκαν Βασιλεύς Γεώργιος και Βασίλισσα Ὄλγα (“Δια την συμπλήρωσιν του περικοπέντος Ναυτικού προγράμματος θα έπρεπε να ναυπηγηθώσιν από του 1931 τουλάχιστον αλλά τέσσαρα αντιτορπιλλικά, ώστε μετά των τεσσάρων ιταλικής κατασκευής, να αποτελέσωσι πλήρη Στολίσκον ταχύτητος άνω των 34 μιλλίων. Επειδή έκτοτε εσχεδιάζετο η ίδρυσις Ναυπηγείων εν Σκαραμαγκά, είχε τούτο συνδυασθή με την ναυπήγησιν των δύο τουλάχιστον εξ αυτών εκεί και τούτο εν συνδυασμώ με την περιωρισμένην πίστωσιν, μάς είχε αγάγει εις την χιμαιρικήν αναζήτησιν μικροτέρου και οικονομικωτέρου τύπου αντιτορπιλλικού από τον ήδη από του 1926 γενικώς παραδεκτόν του Αγγλικού Ναυτικού” Καββαδίας, Ε (1950), Ο Ναυτικός Πόλεμος του 1940 όπως τον έζησα, εκδ. Πυρσός, Αθήνα, σελ 112 – 113). Κατασκευάστηκαν στα βρετανικά ναυπηγεία Yarrow το 1936-1938. Το Βασιλεύς Γεώργιος χρησιμοποιήθηκε ως αρχηγίδα του στολίσκου των Αντιτορπιλικών.

Μετασκευές των υπαρχόντων πλοίων δεν έγιναν. Η κυριότερη ήταν η προσθήκη αντιαεροπορικών πυροβόλων, η αντικατάσταση όσο το δυνατόν περισσότερων των ελαφρών οριζοντίου βολής με αντιαεροπορικά. Σύμφωνα με τον ναύαρχο Καββαδία, αυτές οι μετασκευές ιδίως στα τορπιλοβόλα δεν μπορούν να χαρακτηριστούν επιτυχείς λόγω και της ανεπάρκειας επαρκών αντιαεροπορικών ταχυβόλων. Τα τορπιλοβόλα εξάλλου ήταν υπερβολικά παλαιά (30-35 ετών). Ως η πιο επιτυχημένη εργασία δύναται να χαρακτηριστεί η βελτίωση του προωστηρίου συγκροτήματος των αντιτορπιλικών τύπου Ὕδρα (Dardo). Όσον αφορά στην αλλαγή αυλών λεβήτων, τηρείτο σειρά, αλλά η καθυστέρηση πιστώσεων είχε ως συνέπεια να μη γίνονται οι επισκευές στην ώρα τους και να αποσύρονται σε καιρό πολέμου αντιτορπιλικά για την πρόχειρη και επισφαλή μέθοδο της μερικής αντικατάστασης αυλών. Όσον αφορά στο θωρηκτό Γ. Ἀβέρωφ, οι αυλοί λεβήτων έπρεπε να είχαν αλλάξει από το 1934 αλλά τελικά παραγγέλθηκαν μόλις το 1939 στο Βέλγιο, όπου και βρέθηκαν κατά την εισβολή των Γερμανών. Συνέπεια της μη αλλαγής λεβήτων στο Γ. Ἀβέρωφ ήταν το να μην μπορεί στην πράξη να αναπτύξει ταχύτητα άνω των 14 κόμβων κι αυτό, με τον κίνδυνο βλάβης ενός ή περισσότερων λεβήτων. Ουσιαστικά το Γ. Ἀβέρωφ καταδικάστηκε στο να έχει περιορισμένη πολεμική συμβολή στον πόλεμο.

Τα υποβρύχια από την άλλη, αν και το 1940 είχαν ηλικία 11 με 15 έτη (δηλαδή κοντά στο όριο), εντούτοις συντηρούνταν καλά λόγω της πολύ καλής οργάνωσης αυτής της υπηρεσίας. Στερούνταν όμως επαρκών αμοιβών εξαρτημάτων λόγω οικονομικών δυσχερειών. Αυτά παραγγέλθηκαν πολύ αργά από την Γαλλία το καλοκαίρι του 1939. Όταν η Γαλλία έπεσε, τα κιβώτια παρέμειναν στις αποθήκες του λιμανιού της Μασσαλίας. Αυτό είχε ως συνέπεια να αυξηθεί αισθητά η χρονική διάρκεια επισκευής των υποβρυχίων.

About Post Author

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail
2021 Copyright © All rights reserved - Geopolitics & Daily News | Newsphere by AF themes.
Geopolitics & Daily News Copyrights Reserved 2022