26/09/2022

Geopolitics & Daily News

Global news on Economy, Security, Politics and more

Οι προσπάθειες για την δημιουργία ενός διεθνούς συστήματος: από την Κοινωνία των Εθνών στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ)

Η αφίσα δείχνει τις χώρες που υπέγραψαν την Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών τον Ιανουάριο του 1942, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα.

 

Γράφει ο ιστορικός Παναγιώτης Γέροντας

 

Μετά το τέλος του Α ‘ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Αμερικανός Πρόεδρος Ουίλσον εγκαινίασε την εφαρμογή του πολιτικού ιδεαλισμού επιβαλλόμενος στους αρχηγούς των ευρωπαϊκών Μ. Δυνάμεων. Είχε αλλως τε ήδη καταστεί εμφανές ότι ο λόγος των ΗΠΑ θα είχε τον πρωτο ρόλο στις διεθνείς σχέσεις. Το παραπάνω θα γίνει περισσότερο αντιληπτό κατά τον Μεσοπόλεμο όταν οι χρεοκοπημένες από τον πόλεμο ευρωπαϊκές Μ. Δυνάμεις θα δανείζονται από τις ΗΠΑ. Η οικονομική κρίση του 29 θα είναι κατά ένα μεγάλο μέρος η εξαγωγή της αμερικανικής κρίσης στην Ευρώπη.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Woodrow Wilson.

 

Οι συνθήκες που τερμάτισαν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο διαπνέονταν από τις 7 ακόλουθες αρχές:

  1. Συνθηκολόγηση κατ’ επιρροή των ΗΠΑ.
  2. Διεθνοποίηση θαλασσών σε καιρούς ειρήνης και πολέμου.
  3. Ελεύθερο εμπόριο.
  4. Αφοπλισμός των κρατών.
  5. Αποικιοκρατική αυτονομία.
  6. Αυτοδιάθεση των λαών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Ανατολικής Ευρώπης.
  7. Ίδρυση της Κοινωνίας των Εθνών.

 

Αρκετά από τα παραπάνω εφαρμόστηκαν με ατελή ή τουλάχιστον περίεργο τρόπο. Στο θέμα της αυτοδιάθεσης των λαών, ενώ οι μεγάλες αυτοκρατορίες διαλύονταν (Αυστροουγγαρία, Οθωμανική Αυτοκρατορία), εδημιουργουντο εκ νέου πολυεθνικά ασταθή κράτη όπως η Τσεχοσλοβακία και η Νοτιοσλαβία (Γιουγκοσλαβία). Ακόμη πολλά ζητήματα αυτοδιάθεσης λαών δεν θα “προχωρήσουν”, όπως των Ποντίων, των Αρμενίων αλλά και των Κούρδων.

Παράλληλα, το λεγόμενο “τέλος της αποικιοκρατίας” θα είναι σχετικό. Θα γενικευτουν οι λεγόμενες “εντολές της Κοινωνίας των Εθνών”. Με τον όρο “εντολή της Κοινωνίας των Εθνών” (League of Nations mandate) ορίζεται το νομικό καθεστώς, σύμφωνα με το οποίο χώρες μέλη της Κοινωνίας των Εθνών αναλαμβάνουν την διακυβέρνηση των πρώην Γερμανικών και Οθωμανικών αποικιών μετά την λήξη του Α’Παγκοσμίου Πολέμου.

Σύμφωνα με το καθεστώς αυτό την διακυβέρνηση μιας πρώην γερμανικής ή οθωμανικής αποικίας στην Αφρική ή στην Ασία, η οποία κρινόταν ότι δεν ήταν δυνατόν να αυτοδιοικηθεί, αναλάμβανε μία από τις νικήτριες συμμαχικές δυνάμεις του πολέμου μετά από εντολή (mandate) της Κοινωνίας των Εθνών δυνάμει του άρθρου 22 της Σύμβασης της Κοινωνίας των Εθνών στις 28 Ιουνίου 1919. Ήταν η αποικιοκρατία με καλλωπισμενο πρόσωπο.

Με το παραπάνω σημείο δεν συνάδει και η επέμβαση των Συμμάχων στην κομμουνιστική Ρωσία προκειμένου να ανατρέψουν τους μπολσεβίκους επαναφέροντας στην εξουσία τους “λευκούς” (ορολογία της εποχής: τσαρικοι σε αντιδιαστολή με τους “ερυθρους”). Η συμμετοχή της Ελλάδος σε αυτήν την εκστρατεία είχε αρνητικά αποτελέσματα. Το 1921 οι Σοβιετικοί θα έρθουν σε συμφωνία με το κεμαλικό καθεστώς. Κάθε είδους πολεμικό υλικό θα προσφερθεί στον Κεμάλ. Να σημειωθεί οτι τότε, το κεμαλικό καθεστώς φαινόταν ότι αντιμετώπιζε τον ιμπεριαλισμό των Μ. Δυνάμεων της Δύσης.

Η Κοινωνία των Εθνών τέλος θα αδυνατούσε να αντιμετωπίσει τις αναθεωρητικές δυνάμεις της Γερμανίας και της Ιταλίας. Αυτό θα φανεί ιδιαίτερα, όταν οι Ιταλοί θα καταλάβουν παράνομα την Κέρκυρα τον Αύγουστο του 1923 μετά από σοβαρό διπλωματικό επεισόδιο Ελλάδας – Ιταλίας. Η Κοινωνία των Εθνών ουσιαστικά δεν είχε τρόπο να επέμβει. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) που θα δημιουργηθεί μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο θα λύσει αυτήν την αδυναμία συνδυάζοντας ιδεαλιστικα και ρεαλιστικά στοιχεία. Το Συμβούλιο Ασφαλείας, λειτουργώντας με την αρχή “πρώτοι μεταξύ ίσων” θα ήταν ικανό να λάβει πιο δραστήρια μέτρα για την διατήρηση της Ειρήνης. Ακόμη, η ύπαρξη των δυνάμεων δρασης του ΟΗΕ (οι λεγόμενοι “κυανοκρανοι”) λειτουργεί ως ενας πρόσθετος μοχλός επέμβασης. Όπως και να έχει ο καιρός της ειρήνης μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν θα ήταν πολύς.

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ)

Η έκφραση «Ηνωμένα Έθνη» ήταν έμπνευση του F. Roosevelt. Την Πρωτοχρονιά του 1942 οι αντιπρόσωποι 26 κυβερνήσεων μεταξύ αυτών και της εξόριστης ελληνικής, υπέγραψαν την «Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών». Τα έθνη αυτά τόνιζαν ότι ήταν ηνωμένα στην μάχη εναντίον του Άξονα. Την απόφαση της δημιουργίας ενός ομώνυμου διεθνούς οργανισμού ΗΠΑ, Μ. Βρετανία και ΕΣΣΔ την έλαβαν τον Νοέμβριο του 1943 στη Μόσχα, ενώ η δομή και οι βασικές αρχές λειτουργίας αποφασίστηκαν στην Συνδιάσκεψη της Ουάσιγκτον/ Dumbarton Oaks τον Σεπτέμβριο του επόμενου έτους. Σε αυτές τις συνδιασκέψεις έλαβε μέρος και η Κίνα, ως σκιά ακόμη της μετέπειτα Μ. Δύναμης.

 Ο Αμερικανός πρόεδρος Franklin Delano Roosevelt: κατά την προεδρία του θα αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση του 1929 με την εφαρμογή του λεγόμενου New Deal.

 

Προσκλήσεις για το ιδρυτικό συνέδριο του Οργανισμού (San Francisco 25 Απριλίου – 26 Ιουνίου 1945) έλαβαν όλες οι χώρες που συμμετείχαν στην Διακήρυξη του 1942 και σε όσες είχαν στο μεταξύ κηρύξει τον πόλεμο στον Άξονα. Η Τουρκία συγκεκριμένα λίγες μέρες πριν την εκπνοή της προθεσμίας (1 Μαρτίου 1945) επέλεξε τελικά να ταχθεί με το μέρος των νικητών.

Ο ΟΗΕ παρουσιάζει ομοιότητες στην λειτουργία με την Κοινωνία των Εθνών αλλά και ουσιώδεις διαφορές με κυριότερη αυτή του Συμβουλίου Ασφαλείας. Τα πέντε, μετά την προσθήκη της Γαλλίας, μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας και μόνο αυτά, έχουν το δικαίωμα αρνησικυρίας (veto) για ολες τις αποφάσεις επί θεμάτων ημερήσιας διάταξης του Συμβουλίου. Οι Γενικές Συνελεύσεις από την άλλη συνήθως αποτελούν το μέρος όπου τα κράτη διενεργούν τις καταγγελίες τους επί διεθνών ζητημάτων. Οι αποφάσεις των Γενικών Συνελεύσεων έχουν τον ρόλο των συστάσεων προς το Συμβούλιο Ασφαλείας.

Ο ηγέτης της ΕΣΣΔ Νικίτα Χρουστσόφ έχει βγάλει το παπούτσι του και το χτυπάει στο βήμα σε ένδειξη οργής κατά την διάρκεια Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ το 1960.

Πολύ γρήγορα ο ανταγωνισμός του Ψυχρού Πολέμουθα αποτυπωθεί στον ΟΗΕ. Στην πρώτη κιόλας σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης (Λονδίνο, 7 – 25 Ιανουαρίου 1946) η καταγγελία ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας της συνεχιζόμενης παρουσίας σοβιετικών στρατευμάτων στο Βόρειο Ιράν, προκάλεσε την διαμαρτυρία της ΕΣΣΔ για τα στρατεύματα που διατηρούσε η Μ. Βρετανία στην Αίγυπτο, το Ιράκ, την Ινδονησία και κυρίως την Ελλάδα. Ιδίως το θέμα της Ελλάδας, η οποία συρόταν στην δίνη του αιματηρού Εμφυλίου Πολέμου, είχε σημαντικότατη θέση στις πρώτες συνελεύσεις του Οργανισμού με ένα πλήθος από εξεταστικές επιτροπές, υπομνήματα και καταγγελίες για βιαιότητες και επιθετικές ενέργειες εκατέρωθεν.

 

 

About Post Author

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail
2021 Copyright © All rights reserved - Geopolitics & Daily News | Newsphere by AF themes.
Geopolitics & Daily News Copyrights Reserved 2022