22/05/2022

Geopolitics & Daily News

Global news on Economy, Security, Politics and more

Η επιστροφή της Μνήμης: οι σχέσεις ομοιότητας του ρωσικού με το τουρκικό αναθεωρητικό αφήγημα

epa07177340 Turkish President Recep Tayyip Erdogan (R) and Russian President Vladimir Putin (L) before a ceremony marking the completion of the TurkStream gas pipeline's offshore section in Istanbul, Turkey, 19 November 2018. TurkStream will directly connect the large gas reserves in Russia to the Turkish gas transportation network, to provide reliable energy supplies for Turkey, south and south-east Europe. EPA/MICHAEL KLIMENTYEV / SPUTNIK / KREMLIN POOL MANDATORY CREDIT

Γράφει ο ιστορικός Παναγιώτης Γέροντας 

Το εθνικό αφήγημα

Η συλλογική μνήμη (collective memory) δίνει όλα τα απαραίτητα υλικά για να δημιουργήσουν οι ηγετικές τάξεις το ανάλογο αφήγημα (narrative), το οποίο ενώνει στο εσωτερικό την κοινότητα, ενώ την ωθεί σε διεκδικήσεις στο εξωτερικό. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί ιδιαίτερα οι Πολιτισμικές Σπουδές (Cultural Studies), οι οποίες αναλύουν θέματα ταυτοτήτων, αφηγημάτων (προσωπικών και συλλογικών), πολιτισμικού τραύματος κ.α.

Τονίζεται μάλιστα η διαφορά μεταξύ της “ψυχολογίας του ενός” με την “ψυχολογία μιας κοινότητας”. Η κλινική Ψυχολογία μόνο επιφανειακά μπορεί να εξετάσει την συλλογική ψυχή και περισσότερο τον τρόπο διάδοσης των μηνυμάτων, το “πώς” (how) δηλαδή. Το “τί” (what) και το “γιατί” (why) μπορούν να απαντηθούν από την Ιστορία, την Λαογραφία, την Πολιτισμολογία και την Ανθρωπολογία – Κοινωνιολογία.

Η διαφορά μεταξύ της ατομικής ψυχολογίας με την συλλογική είναι ότι στην δεύτερη πρωτεύουσα λειτουργία έχει η πολιτισμική μεταβίβαση που συγκροτεί την διαγενεαλογική μνήμη (transgenerational memory). Εδώ έρχεται ο φορέας εξουσίας, ο οποίος θα προβάλει τα ηγεμονικά του αφηγήματα (master narratives), τα οποία όμως δεν θα είναι αίολα αλλά θα στηρίζονται σε μνημονικά στοιχεία, “πρώτες ύλες” που υπάρχουν ήδη στον πληθυσμό. Εν προκειμένω, ο φορέας εξουσίας είναι το κράτος – έθνος και για αυτό ομιλούμε περί εθνικού αφηγήματος.

 

Το ρωσικό και το τουρκικό αφήγημα

Τις τελευταίες ημέρες, παρακολουθούμε μια περίεργη αναβίωση της σοβιετικής φρασεολογίας. Ο Πούτιν ομιλεί περί “αποναζιστοποίησης”, ενώ υψώνονται σημαίες με σφυροδρέπανα. Στους γνώστες όμως αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο. Η σημαία της Υπερδνειστερίας περιέχει το σφυροδρέπανο, ενώ στα γεγονότα της Κριμαίας το 2014, οι Ουκρανοί προβάλλονταν ως ναζί. Και πιο πριν, το 2007, η κρίση μεταξύ Ρωσίας και Εσθονίας ξέσπασε μετά την μεταφορά και βανδαλισμό του Χάλκινου Στρατιώτη (του λεγόμενου και Alyosha) που είναι αφιερωμένο στους σοβιετικούς στρατιώτες που αντιμετώπισαν την ναζιστική Γερμανία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Σημαντικά είναι βέβαια τα λόγια του ίδιου του Πούτιν. Το 2005, σε ομιλία του είχε δηλώσει ότι η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης ήταν ” η μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή του 20ου αιώνα”. Σε άρθρο του ο ίδιος ο Πούτιν θα τονίσει την ιστορική – διαχρονική ενότητα των Ρώσων, Λευκορώσων και Ουκρανών χρησιμοποιώντας όλα τα διαθέσιμα μνημονικά εργαλεία της συλλογικής και ιστορικής μνήμης . Η διφορούμενη στάση που κρατάει ο Πούτιν απέναντι στον ρόλο της Σοβιετικής Ένωσης που με την ύπαρξη των σοβιετικών δημοκρατιών τελικά υποβοήθησε στην δημιουργία εθνικών ταυτοτήτων, δείχνει ότι ο σοβιετισμός και η αποναζιστοποίηση αποτελούν απλά εργαλεία στην ανασύσταση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας “στα μέρη και στο μέγεθος που πρέπει να είναι”.

Και στην Τουρκία η κατάσταση είναι ανάλογη. Η επιλογή του νεοθωμανισμού έναντι του κεμαλισμού πρώτον εργαλειοποιεί την θρησκεία και δεύτερον τοποθετεί υπό το καθεστώς της οθωμανικότητας τα χαμένα εδάφη ήτοι για την περιοχή μας τα Βαλκάνια και τα νησιά του Αιγαίου. Ο Αχμέτ Νταβούτογλου, ο “ιθύνων νους” του Νεοοθωμανισμού με το βιβλίο του “Στρατηγικό Βάθος” θα δηλώσει για τους εθνικοαπελευθερωτικούς πολέμους της περιοχής μας: «οι πόλεμοι αυτοί διέλυσαν τους οργανικούς δεσμούς που είχαν αποκτήσει οι λαοί αυτοί με την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τα διάρκεια της Ιστορίας και δημιούργησαν προσωρινές και τεχνητές ταυτότητες και αντιπαλότητες. Τώρα ήλθε η ώρα να δώσουμε όλοι μας λογαριασμό γι’ αυτήν τη διασπαστική νοοτροπία-πολιτισμό. Οι Τούρκοι, οι Άραβες, οι Ρωμιοί, οι Αλβανοί και πόσες άλλες εθνικές και θρησκευτικές ομάδες, που μέχρι μόλις πριν από δυο αιώνες ζούσαν όλοι μαζί στις πόλεις και τις γειτονίες μας, σήμερα έχουν αποκοπεί από την οργανική τους δομή. Δεν θα επιτρέψουμε άλλες αποχωρήσεις (σ.σ. εννοεί τους Κούρδους)».

Συναφές ζήτημα με τα παραπάνω είναι και το λεγόμενο “σύνδρομο της Κρήτης”, το οποίο συνδέεται άμεσα με το Κυπριακό. Η απώλεια της Κρήτης αποτελεί ένα πολιτισμικό τραύμα για τους Τούρκους. Οι ίδιοι οι Τουρκοκύπριοι φοβούνταν ότι το νησί τους θα είχε την ίδια μοίρα με την Κρήτη. «Εάν ο τουρκικός στρατός φύγει από την Κύπρο σε σύντομο χρονικό διάστημα, θα γίνουμε Κρήτη και η Τουρκία δεν θα έχει ξανά την δυνατότητα να επέμβει», ισχυρίστηκε ο Σερντάρ Ντενκτάς, γιος του πρώην σκληροπυρηνικού ηγέτη των Τουρκοκυπρίων, Ραούφ Ντενκτάς , ο οποίος κυριάρχησε στην πολιτική ζωή των Τουρκοκυπρίων από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 μέχρι το 2003.

Και για τα νησιά του Αιγαίου η ρητορική του Νταβούτογλου είναι ανησυχητική προβάλλοντας ποιοί είναι οι ρεαλιστικοί – γεωπολιτικοί στόχοι του τουρκικού αφηγήματος. Διαβάζουμε στο Στρατηγικό Βάθος: «Το Αιγαίο αποτελεί το σημαντικότερο θαλάσσιο κομβικό σημείο της ευρασιατικής παγκόσμιας ηπείρου στην κατεύθυνση Βορρά-Νότου […] Το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των νησιών του Αιγαίου βρίσκεται υπό ελληνική κυριαρχία αποτελεί το σημαντικότερο αδιέξοδο της πολιτικής της εγγύς θαλάσσιας περιοχής της Τουρκίας. Η βασική πηγή προβλήματος στο Αιγαίο είναι η αγεφύρωτη αντίφαση μεταξύ της γεωλογικής και γεωπολιτικής πραγματικότητας και του ισχύοντος καθεστώτος. Το γεγονός ότι τα νησιά του Αιγαίου είναι φυσική προέκταση της γεωλογικής δομής της χερσονήσου της Μικράς Ασίας και το ότι ο πολιτικός διαχωρισμός που έχει προκύψει, σε αντίθεση με τις γεωπολιτικές αναγκαιότητες, με τις διεθνείς συνθήκες έχει επικυρωθεί υπέρ της Ελλάδας παρέχουν το κατάλληλο έδαφος, για να αναφύονται διάφορα ζητήματα, όπως η υφαλοκρηπίδα, τα χωρικά ύδατα, ο εναέριος χώρος, η ζώνη FIR, τα πεδία διοίκησης και ελέγχου και ο εξοπλισμός των νησιών. Η εγγύτητα ενός σημαντικού μέρους των ελληνικών νησιών στη μικρασιατική ακτή σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως επιχειρησιακή βάση εναντίον της Μικράς Ασίας, και η περικύκλωση των υδάτινων διαδρόμων, που εξασφαλίζουν το πέρασμα από την Προποντίδα στη Μεσόγειο, από αυτά τα νησιά, αξιολογούνται από την Τουρκία ως ένα πολύ σοβαρό κενό ασφάλειας».

Επίλογος/ Συμπέρασμα

Παρατηρείται από όλα τα ανωτέρω ότι Ρωσία και Τουρκία χρησιμοποιούν με παρόμοιο τρόπο ανάλογα αφηγήματα. Ιστορία διαπλεκόμενη με στοιχεία συλλογικής μνήμης, τα οποία συνδέονται με αιτήματα ασφαλείας – θυμίζω εδώ το ρωσικό επιχείρημα ότι η αμερικανική παρουσία στην Ουκρανία “απειλεί” την ασφάλεια της Ρωσίας – και γεωπολιτικές επιταγές.

Συνάγεται επιπρόσθετα ότι αυτές οι δύο δυνάμεις θα συνεχίσουν τις αναθεωρητικές τους ενέργειες προχωρώντας σε διενέργεια στρατιωτικών επιχειρήσεων με αμφίβολη αποτελεσματικότητα. Κοινώς, με λίγα λόγια, η Δύση και η Παγκόσμια Κοινότητα (και εμείς ειδικά, ως Ελλάδα) θα πρέπει να προετοιμάζονται για μια νέα εποχή διαρκούς αστάθειας.

Σημείωση: Στην πρώτη φωτογραφία εικονίζεται ο Μπρούτζινος Στρατιώτης στο Ταλίν στην Εσθονία, ενώ στην δεύτερη τουρκοκυπριακοί εορτασμοί για την “Ημέρα της Ανεξαρτησίας”.

 

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail
2021 Copyright © All rights reserved - Geopolitics & Daily News | Newsphere by AF themes.
Πνευματική Ιδιοκτησία Geopolitics & Daily News - 2021