19/08/2022

Geopolitics & Daily News

Global news on Economy, Security, Politics and more

Η κατάσταση στο μέτωπο της Μικράς Ασίας τον Αύγουστο του 1921 και η δράση της Ναυτικής Αεροπορίας

Γράφει ο ιστορικός Παναγιώτης Γέροντας

Στις 15 Ιουλίου 1921, συνεκλήθη Πολεμικό Συμβούλιο, στο οποίο έλαβαν μέρος ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, ο πρωθυπουργός Δ. Γούναρης, ο υπουργός Στρατιωτικών Ν. Θεοτόκης, ο διοικητής της Στρατιάς αρχιιστράτηγος Αν. Παπούλας, ο αρχηγός της Επιτελικής Υπηρεσίας Στρατού αντιστράτηγος Β. Δούσμανης, ο αρχηγός του επιτελείου της Στρατιάς συνταγματάρχης Κ. Πάλλης και ο απόστρατος υποστράτηγος Σ. Στρατηγός. Σε αυτό το συμβούλιο, αποκλείστηκε «η πολιτική λύση του προβλήματος», οπότε αποφασίστηκε η στρατιωτική εκμηδένιση των κεμαλικών δυνάμεων με την συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Ο Τουρκικός Στρατός συσπειρωνόταν στην περιοχή του Σαγγαρίου προς υποστήριξη της Άγκυρας, η οποία ήταν το κέντρο του κεμαλικού Κινήματος. Ο εχθρός επέλεξε αυτήν την περιοχή λόγω των φυσικών οχυρώσεων και του στενέματος του μετώπου, πράγμα το οποίο θα έδινε την ευχέρεια άμυνας στον κεμαλικό Στρατό, ενώ παράλληλα θα προσέβαλε το εκτεταμένο ελληνικό μέτωπο, όπου ήθελε η τουρκική ηγεσία.

Σύμφωνα με το ελληνικό σχέδιο επίθεσης, η Στρατιά θα προέλαυνε με τα τρία Σώματα Στρατού προς το ανατολικό τμήμα του Σαγγαρίου και κατόπιν, αφήνοντας μικρές δυνάμεις στο κέντρο, η κύρια δύναμη θα στρεφόταν προς τα νοτιοανατολικά του ποταμού. Από εκεί θα στρεφόταν προς Βορρά επιτυγχάνοντας την κύκλωση του αριστερού των τουρκικών δυνάμεων, ενώ παράλληλα θα γινόταν δευτερεύουσα επίθεση από δυσμάς εναντίον των εχθρικών δυνάμεων κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του Σαγγαρίου. Με τον τρόπο αυτόν, θα απέφευγε την κατά μέτωπο επίθεση και τη δύσκολη διάβαση του ποταμού.

Η Ναυτική Αεροπορία δεν ακολούθησε τη Στρατιά στην εκστρατεία του Σαγγαρίου, αλλά τέθηκε στη διάθεση του Νοτίου Συγκροτήματος Μεραρχιών, που από τις 10 Ιουλίου 1921, μετονομάστηκε σε Διοίκηση Νοτίου Τομέα. Ένα Ναυτικό Σμήνος με λίγα αεροσκάφη παρέμεινε στο Ουσάκ και ένα άλλο στο Αφιόν Καραχισάρ, όπου έδρευε το μεγαλύτερο μέρος της Ναυτικής Αεροπορίας. Η παραμονή της Ναυτικής Αεροπορίας στο Αφιόν Καραχισάρ κρίθηκε απαραίτητη καθώς συνέβαλε καθοριστικά στην απώθηση των εχθρικών δυνάμεων που επιτέθηκαν κατά της περιοχής αυτής.

Εν τω μεταξύ, ανάμεσα στους αεροπόρους της Στρατιωτικής και της Ναυτικής Αεροπορίας είχαν δημιουργηθεί δυσαρέσκειες, λόγω της προβολής της δράσεως της Ναυτικής Αεροπορίας από εφημερίδες και έντυπα της εποχής. Ο αρχιστράτηγος Παπούλας εξέδωσε κατευναστική ανακοίνωση στις 14 Ιουλίου.

Η Διοίκηση Νοτίου Τομέα περιελάμβανε μόνο την ΙV Μεραρχία και τα δύο Ναυτικά Σμήνη και έδρευε στο Ουσάκ. Οι δυνάμεις της Μεραρχίας αυτής στρατοπέδευαν πέριξ του Αφιόν Καραχισάρ και είχαν ως αποστολή την ασφάλεια του δεξιού της Στρατιάς, την ανάληψη επιδρομών προς Ικόνιο και Ντινέρ για τη διάλυση των τουρκικών δυνάμεων που ευρίσκονταν εκεί καθώς και την επιβολή της τάξης. Από τις 11 Ιουλίου μέχρι και την τελευταία μέρα του μήνα, η Ναυτική Αεροπορία ανέλαβε εντονότατη δράση με αναγνωρίσεις, πολυβολισμούς και βομβαρδισμούς.

Κατά το τρίτο δεκαήμερο του Ιουλίου, η Στρατιά πληροφορήθηκε ότι ισχυρές εχθρικές δυνάμεις μεταφέρονταν σιδηροδρομικώς από την Κιλικία προς τα δυτικά μέσω Ικονίου. Επειδή αυτές οι δυνάμεις ενδεχομένως να χρησιμοποιούνταν στον τομέα του Αφιόν Καραχισάρ, η Στρατιά αποφάσισε να ενισχύσει τον τομέα αυτό μετακινώντας από το Σεϊντη Γαζή προς το Ιντζέ Καραχισάρ την ΙΧ Μεραρχία. Με τον τρόπο αυτόν, δημιουργήθηκε το Νότιο Συγκρότημα Μεραρχιών με έδρα το Αφιόν Καραχισάρ υπό τη διοίκηση του στρατηγού Ν. Τρικούπη. Για λογαριασμό του Νοτίου Συγκροτήματος Μεραρχιών, συνέχισαν να ενεργούν τα Προκεχωρημένα Σμήνη Μετώπου, όπως για τη Διοίκηση Νοτίου Τομέα. Την 25η Ιουλίου, ανέλαβε την διοίκηση των Ναυτικών Σμηνών ο υποπλοίαρχος Παντελής Ψύχας παραλαμβάνοντας από τον πλωτάρχη Μπούμπουλη.

Μετά την απώθηση των εχθρικών δυνάμεων στο Αφιόν Καραχισάρ, η ΙΧ Μεραρχία, η οποία είχε σταλεί στις 29 Ιουλίου, προς ενίσχυση του Νοτίου Συγκροτήματος Μεραρχιών, μετακινήθηκε την 1η Αυγούστου μέσω Μπαγιάτ προς Αζιζιέ με σκοπό να επανέλθει, όπως προέβλεπε το Σχέδιο Επιχειρήσεων, στο Β΄ Σώμα Στρατού, στο οποίο και ανήκε οργανικά. Την κίνηση αυτή κάλυπτε η ΙV Μεραρχία, ενώ την αεροπορική υποστήριξη την είχε αναλάβει η Ναυτική Αεροπορία. Για τον σκοπό αυτόν, η Ναυτική Αεροπορία με το Προκεχωρημένο Ναυτικό Σμήνος Μετώπου που έδρευε στο Αφιόν Καραχισάρ, πραγματοποίησε την 1η Αυγούστου, τέσσερεις αποστολές με σκάφη DH-9. Κατά τις αποστολές αυτές, αναγνωρίστηκε η περιοχή μέσα στην οποία εκινείτο κινούνταν η ΙΧ Μεραρχία και βομβαρδίστηκαν εχθρικοί στόχοι, ενώ το αεροσκάφος των Φίλιππα-Δέσποτα εκτέλεσε συνοδεία της Μεραρχίας. Είχαν προγραμματιστεί και άλλες τέσσερεις αποστολές, αλλά ματαιώθηκαν λόγω μηχανικών βλαβών και δυσμενών καιρικών συνθηκών.

Στις 2 Αυγούστου, είχαν προγραμματιστεί δύο αποστολές αλλά η μία πραγματοποιήθηκε λόγω μηχανικής βλάβης. Αεροσκάφος DH-9 με τους Μοσχοβίνο-Τσιριγώτη απογειώθηκε στις 6:00 και αναγνώρισε τις εχθρικές διαβάσεις που ευρίσκονταν στα δεξιά της κατεύθυνσης προς την οποία πορευόταν η ΙΧ Μεραρχία. Στο Μπαγιάτ, ο παρατηρητής διέκρινε αμαξοστοιχία κινούμενη προς δυσμάς, η οποία με το που αντελήφθη το αεροσκάφος άλλαξε πορεία προς παραπλάνησή του. Το ελληνικό αεροσκάφος τη βομβάρδισε εύστοχα με δύο βόμβες και αρκετές χειροβομβίδες με αποτέλεσμα να ακινητοποιηθεί. Έπειτα, βομβαρδίστηκε ο σιδηροδρομικός σταθμός του Ακ Σεχήρ, αρκετά μεταγωγικά στην περιοχή από Ακ Σεχήρ μέχρι Ερένκιοϊ και μία τουρκική διλοχία ιππικού. Στο Αμόριο, εντοπίστηκε οχυρωμένη τουρκική δύναμη 10.000 ανδρών, την οποία βομβάρδισε το ελληνικό αεροσκάφος με όσα πυρομαχικά είχαν μείνει. Ο χειριστής ενθουσιασμένος για την επιτυχία της επιχείρησης έκανε ακροβασίες για αρκετή ώρα πάνω από τα ελληνικά στρατιωτικά τμήματα.

Την 3η Αυγούστου το απόγευμα, οι Μοσχοβίνος και Φιλιππακόπουλος σε μία πτήση από το Αφιόν Καραχισάρ προς το Ουσάκ έχασαν τον προσανατολισμό τους και λόγω εξάντλησης των καυσίμων σε κάποιο οροπέδιο κοντά στο χωριό Εσμέ της περιφέρειας Γκεϊβέ. Αμέσως, έτρεξαν χωρικοί στο σημείο της προσγείωσης με άγριες διαθέσεις και το πλήρωμα αναγκάστηκε να πυρπολήσει το αεροσκάφος. Κατά τη συμπλοκή που ακολούθησε, ο Φιλιππακόπουλος λιποθύμησε, ενώ ο Μοσχοβίνος αντιμετώπιζε το φάσμα της εκτέλεσης. Στη κρίσιμη στιγμή, εμφανίστηκε Τούρκος ταγματάρχης, ο οποίος διέταξε να μεταφερθούν στο πλησιέστερο χωριό, όπου υπεβλήθησαν σε διάφορες ανακρίσεις. Στη συνέχεια, μεταφέρθηκαν στην Καισάρεια και εκεί παρέμειναν αιχμάλωτοι μέχρι τη λήξη του πολέμου. Οι ελληνικές αρχές έμαθαν για την αιχμαλωσία των δύο αεροπόρων από μαρτυρία δύο Ελληνίδων που κατέφυγαν στις ελληνικές γραμμές.

Η Ναυτική Αεροπορία από την πρώτη μέρα της εξαφάνισης των στελεχών της αλλά ούτε στιγμή δεν ανέστειλε την δράση της. Την επόμενη μέρα, εξετέλεσε δύο αποστολές αναγνώρισης και βομβαρδισμού, ενώ άλλες δύο ματαιώθηκαν λόγω μηχανικών βλαβών. Την ίδια μέρα η Ναυτική Αεροπορία ενισχύθηκε με δύο ακόμα αεροσκάφη τύπου DH-9, τα οποία μεταφέρθηκαν από το Τατόι. Τα αεροσκάφη αυτά μεταφέρθηκαν από το αεροδρόμιο της Σμύρνης σε αυτό του Αφιόν Καραχισάρ την 9η Αυγούστου.

Την 5η Αυγούστου, οι αεροπόροι Λίνος – Γαλανόπουλος και Φαλκονάκης – Τσιριγώτης με δύο αεροσκάφη DH-9 πέταξαν σε ύψος 1.000 μέτρων πάνω από το Τσιφούτ Κασαμπά, όπου, σύμφωνα με πληροφορίες το βράδυ της 4ης-5η Αυγούστου είχε φθάσει και διανυκτέρευε στο τζαμί της πόλης και στις γύρω οικίες σύνταγμα τουρκικού ιππικού από πέντε ίλες που θα πορευόταν για το μέτωπο του Σαγγαρίου. Η απογείωση έγινε τα χαράματα (04.45΄) με σκοπό να προκληθεί αιφνιδιασμός. Στην αρχή τα αεροσκάφη πέταγαν σε ύψος 2.000 μέτρων. Στις 05.15΄, έριξαν κάποιες χειροβομβίδες στο τζαμί δοκιμαστικά με αποτέλεσμα οι ιππείς να βγουν από το τζαμί αλλόφρονες και ανέβηκαν στα άλογά τους και άρχισαν να ιππεύουν ταχύτατα προς όλες τις κατευθύνσεις. Τα αεροπλάνα τότε χαμήλωσαν ύψος και από ύψος 400 μέτρων επιτέθηκαν με τα πολυβόλα τους κατά των ιππέων. Υπήρξαν πολλά θύματα και η έκβαση της επιχείρησης ήταν άκρως επιτυχής. Οι αεροπόροι αφού εξάντλησαν όλα τους τα πυρομαχικά επέστρεψαν στο Αφιόν Καραχισάρ και ζήτησαν άλλα πυρομαχικά για να επανέλθουν στο Τσιφούτ Κασαμπά για να συνεχίσουν την αεροπορική επίθεση αλλά το Α΄ Σώμα Στρατού δεν ενέκρινε τη συνέχισή της. Την 7η Αυγούστου η ΙV Μεραρχία κατέλαβε τις περιοχές Μπουλεβαντίν και Τσάι μέχρι τη λίμνη Εμπέρ Γκιόλ επεκτείνοντας την κυριαρχία της σε όλο τον τομέα της δράσης της. Την ημέρα εκείνη οι αεροπόροι του Ναυτικού Φίλιππας και Ψύχας με αεροσκάφος DH-9 έκαναν αναγνώριση και συνοδεία φάλαγγος της ΙΧ Μεραρχίας, ενώ ο Σίνης με τον Κατσούφρη αναγνώρισαν τις εχθρικές δυνάμεις που υποχωρούσαν στο Μπουλεβαντίν.

Την 8η Αυγούστου, οι Τούρκοι επιτέθηκαν κατά του Τουμλού Μπουνάρ που αποτελούσε σταθμό ανεφοδιασμού του Νοτίου Συγκροτήματος Μεραρχιών. Η δράση των Ναυτικών Σμηνών ήταν πολύτιμη στην απώθηση του εχθρού. Αεροσκάφος DH-9 με πλήρωμα τους Αργύρη και Γαλανόπουλο αναγνώρισε τις θέσεις του εχθρού και κατόπιν τις βομβάρδισε και πολυβόλησε με επιτυχία. Η προσβολή του εχθρού συνεχίστηκε με επιτυχία από τους Θεοδωρακόπουλο-Κατσούφρη, Σίνα-Ψύχα και Φίλιππα-Τσιριγώτη. Το Προκεχωρημένο Ναυτικό Σμήνος του Ουσάκ πήρε διαταγή να διαλύσει εχθρική φάλαγγα, η οποία επιχειρούσε να αποκόψει τις συγκοινωνίες της Στρατιάς καταστρέφοντας τις σιδηροδρομικές γραμμές και σήραγγες. Οι Φίλιππας και Τσιριγώτης εντόπισαν εχθρική φάλαγγα ιππικού κοντά στο Τουμλού Μπουνάρ και τη βομβάρδισαν μέχρι που την διασκόρπισαν. Στην ίδια αποστολή, το πλήρωμα του ελληνικού αεροσκάφους αναγνώρισε σε διπλανό λόφο τρία ελληνικά ορειβατικά πυροβόλα που αγωνίζονταν να αποκρούσουν τον εχθρό. Το αεροσκάφος εξάντλησε όλα τα πυρομαχικά του κατά των εχθρικών δυνάμεων. Ο παρατηρητής του αεροσκάφους διέκρινε άλλη τουρκική φάλαγγα, η οποία κατευθυνόταν προς την ίδια τοποθεσία. Το αεροσκάφος μην έχοντας άλλα πυρομαχικά έσπευσε να ειδοποιήσει το ελληνικό πυροβολείο για την επερχόμενη επίθεση. Ο χειριστής πραγματοποίησε αρκετές ριψοκίνδυνες καθόδους με σβησμένη τη μηχανή ενώ ο παρατηρητής προσπαθούσε να ειδοποιήσει τους Έλληνες πυροβολητές για την τουρκική φάλαγγα. Το αποτέλεσμα ήταν τα ελληνικά πυροβόλα να βάλουν κατά της εχθρικής φάλαγγας και έτσι αποκρούστηκε ο εχθρός και σώθηκε μία σημαντική γραμμή ανεφοδιασμού της Στρατιάς.

Η δράση της Ναυτικής Αεροπορίας, από 10 μέχρι 27 Αυγούστου 1921, ενώ η Στρατιά έχει αναλάβει την εκστρατεία εναντίον της Άγκυρας με σκοπό την εκμηδένιση των κεμαλικών δυνάμεων, συνεχίζει αμείωτα τη δράση της υποστηρίζοντας το Νότιο Συγκρότημα Μεραρχιών, το οποίο είχε την ευθύνη για την υποστήριξη των μετόπισθεν και την εξασφάλιση του ανεφοδιασμού της Στρατιάς. Οι αεροπόροι του Ναυτικού εκτελούσαν τις αποστολές τους από το αεροδρόμιο του Αφιόν Καραχισάρ και αυτές είχαν να κάνουν με αναγνωρίσεις περιοχών, βομβαρδισμούς, χειροβομβισμούς και πολυβολισμούς εχθρικών τμημάτων, μεταφορά μηνυμάτων και ρίξιμο προκηρύξεων στα εχθρικά τμήματα.

Τη 12η Αυγούστου, ενώ εκδηλώθηκε η επίθεση της 6ης Τουρκικής Μεραρχίας εναντίον του Τουμλού Μπουνάρ, τα Ναυτικά Σμήνη πραγματοποίησαν τέσσερεις αποστολές, τρεις πολεμικού χαρακτήρα και μία ανεύρεσης του DH-9 που είχε χαθεί σε αποστολή της 3ης Αυγούστου. Στις 17 Αυγούστου το Νότιο Συγκρότημα Μεραρχιών έκανε τις αναγκαίες μετακινήσεις για να αποκρούσει την τουρκική επίθεση με την Ναυτική Αεροπορία να στηρίζει με δύο αποστολές κατά τις οποίες διενεργήθηκε αναγνώριση, βομβαρδισμός, χειροβομβισμός και πολυβολισμός εχθρικών συγκεντρώσεων. Τέτοιου είδους αποστολές συνεχίζονται αμείωτα μέχρι και τις 27 Αυγούστου. Την τελευταία αυτή μέρα, την 27η Αυγούστου, η μοναδική αποστολή που είχε προγραμματιστεί τερματίστηκε λόγω μηχανικής βλάβης. Το DH-9 αναγκάστηκε να επιστρέψει στο αεροδρόμιο λίγα λεπτά μετά την απογείωση.

Στις τελευταίες ημέρες του Αυγούστου, η δράση των ελληνικών στρατιωτικών τμημάτων είναι περιορισμένη. Ο τουρκικός στρατός όμως, έχοντας πληροφορίες ότι οι ελληνικές δυνάμεις θα μετακινούνταν δυτικά του Σαγγαρίου προετοιμάστηκε στις 27 Αυγούστου, ενώ την επομένη, 28 Αυγούστου εξαπέλυσε επίθεση κατά των ελληνικών τμημάτων. Την ίδια μέρα το Β΄ Σώμα Στρατού αποχώρησε από το Καλέ Γκρότο, το Γ΄ Σώμα το Ντινά Τεπέ στην περιοχή Καραγιαφσάν, ενώ το Α΄ Σώμα απέκρουε εχθρικές επιθέσεις στον τομέα ευθύνης του. Η Χ Μεραρχία διενεργούσε αντεπίθεση κατά των εχθρικών θέσεων που ευρίσκονταν απέναντί της. Την επόμενη μέρα, 29 Αυγούστου, οι τουρκικές δυνάμεις ανέστειλαν την επίθεσή τους αλλά και στην ελληνική πλευρά επικράτησε στασιμότητα με εξαίρεση επιθετικές ενέργειες δύο μεραρχιών χωρίς όμως κάποιο ιδιαίτερο αποτέλεσμα. Οι ελληνικές αεροπορικές δυνάμεις υποστηρίζουν τα ελληνικά πεζά τμήματα: στις 29 Αυγούστου πραγματοποιήθηκαν έξη αποστολές, πέντε από την Στρατιωτική Αεροπορία και μία από τα Ναυτικά Σμήνη. Αεροσκάφος DH-9 με πλήρωμα τους Γρηγοριανόπουλο-Κατσουλάκο απογειώθηκε από το Αφιόν Καραχισάρ και διενήργησε αναγνώριση του Τουμλού Μπουνάρ και Σαντουκλί ενώ μετέφεραν και εμπιστευτική αλληλογραφία.

Τις επόμενες μέρες, 30 και 31 Αυγούστου, έγινε η σύμπτυξη των ελληνικών στρατιωτικών τμημάτων, τα οποία ξαναπέρασαν τον Σαγγάριο. Πρώτο, πέρασε το Β΄ Σ.Σ. παίρνοντας θέση ανάμεσα στο Πουρσάκ και Τσαρντάκοζου Ντερέ. Νότια από αυτό παρατάχθηκε το Α΄ Σ.Σ. και τελευταίο πέρασε το Γ΄ Σ.Σ., το οποίο παρατάχθηκε βόρεια του Β΄Σ.Σ. Οι αεροπορικές δυνάμεις υποστήριξαν αυτές τις μετακινήσεις. Την 30η Αυγούστου πραγματοποιήθηκαν έξι αποστολές από την Στρατιωτική και Ναυτική Αεροπορία, ενώ την επομένη, 31 Αυγούστου, πραγματοποιήθηκαν επτά αποστολές, από τις οποίες οι δύο ήταν των Ναυτικών Σμηνών. Τις δύο αποστολές των Ναυτικών Σμηνών εκτέλεσαν οι σημαιοφόροι Φαλκονάκης-Κατσούφρης και Φίλιππας-Ψύχας με αεροσκάφη DH-9. Κατά την πρώτη, διενεργήθηκε αναγνώριση εχθρικών τμημάτων με επιτυχή χειροβομβισμό και βομβαρδισμό, ενώ στη δεύτερη, αναγνωρίστηκαν οι φίλιες δυνάμεις, έγινε συνοδεία πεζικού και μεταφέρθηκε εμπιστευτική αλληλογραφία.

 

Στον χάρτη εικονίζεται ευκρινώς το μέτωπο στην Μικρά Ασία μέχρι τον Αύγουστο 1921. Στην πρώτη φωτογραφία εικονίζονται ο πρωθυπουργός Δημήτριος Γούναρης και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος στην Μ. Ασία να συνομιλούν με δύο επιτελείς (αρχείο ΕΡΤ). Στην τρίτη φωτογραφία εικονίζεται ο σιδηροδρομικός σταθμός του Αφιόν Καραχισάρ πλήρως κατεστραμμένος από την Ναυτική Αεροπορία (αρχείο Μ.ΙΣ.Π.Α.) . Στην τελευταία φωτογραφία εικονίζεται αεροσκάφος τύπου Airco de Havilland 9 (DH.9) που ως επί το πλείστον χρησιμοποιούσε η Ναυτική Αεροπορία στην Μικρασιατική Εκστρατεία.

 

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail
2021 Copyright © All rights reserved - Geopolitics & Daily News | Newsphere by AF themes.
Πνευματική Ιδιοκτησία Geopolitics & Daily News - 2021