07/12/2022

Geopolitics & Daily News

Global news on Economy, Security, Politics and more

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το φοιτητικό κίνημα στον 19ο αι. και στις αρχές του 20ου

Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών σε επιστολικό δελτάριο του 1910

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το φοιτητικό κίνημα στον 19ο αι. και στις αρχές του 20ου

Γράφει ο ιστορικός Παναγιώτης Γέροντας

 

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών δημιουργήθηκε το 1837 επί βασιλείας Όθωνα με σκοπό πρώτον να στελεχώσει με τους αποφοίτους του την κρατική μηχανή αλλά και δεύτερον να τονώσει την εθνική συνείδηση. Οι πρώτες του σχολές ήταν η Νομική, η Θεολογία, η Ιατρική και η Τεχνών. Στην τελευταία συγκαταλέγονταν οι Εφαρμοσμένες Επιστήμες και τα Μαθηματικά.

Οι φοιτητές, οι οποίοι πάρα πολλοί εξ αυτών έρχονταν από την επαρχία να σπουδάσουν, γίνονταν πολλοί γρήγορα οι θιασώτες της νέας αστικής ζωής της πόλης, ενώ εμφορούνταν από εθνικό ζήλο. Υπήρξε μια βαθιά συνειδητοποίηση για τα εθνικά και κοινωνικά θέματα, λόγω και του κοινωνικού κύρους των φοιτητών, καθώς και μόνο η είσοδος στο Πανεπιστήμιο σήμαινε άνοδο κοινωνικής τάξης. Η πρώτη δυναμική παρουσία των φοιτητών εκδηλώθηκε προς το τέλος της οθωνικής περιόδου με την συμμετοχή τους στον αντιδυναστικό αγώνα εναντίον του Όθωνα.

Τα «Σκιαδικά»

Τα «Σκιαδικά» αποτελούν χαρακτηριστική περίπτωση του πώς ένα άσχετο γεγονός μπορεί να οδηγήσει σε τριγμούς ένα καθεστώς. Ο υπουργός των Εξωτερικών Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής υποστήριξε ότι οι Έλληνες θα έπρεπε να στηρίζουν την εγχώρια παραγωγή και έδωσε ως παράδειγμα τα ντόπια ψάθινα καπέλα (σκιάδια), τα οποία παράγονταν στη Σίφνο. Κατά την άποψή του οι Έλληνες θα έπρεπε να τα προτιμούν έναντι αυτών που παράγονταν στο εξωτερικό, τα οποία ήταν και ακριβότερα.

Ο γιος του Ραγκαβή, Κλέων, έπεισε τους συμμαθητές του να φορούν τα σιφνέικα «σκιάδια» στολισμένα με γαλανόλευκες κορδέλες κατά την διάρκεια των κυριακάτικων περιπάτων τους στο Πεδίο του Άρεως. Πολύ σύντομα τα σιφνέικα σκιάδια έγιναν σύμβολο των «προοδευτικών» νέων που ονομάστηκαν «Γαριβαλδινοί» έναντι των «καθεστωτικών» νέων που φορούσαν άσπρα ψηλά καπέλα και αποκαλούνταν «Αυστριακοί».

Μετά τα Παρκερικά και την γαλλική κατοχή της Αθήνας το 1854 λόγω της επιθυμίας του βασιλιά Όθωνα να εισέλθει στον Κριμαϊκό Πόλεμο με σκοπό την προώθηση των ελληνικών συνόρων παρά τις αντίθετες επιθυμίες των Αγγλογάλλων, αποφασίστηκε στον απελευθερωτικό αγώνα των Ιταλών, η Ελλάδα να κρατήσει ουδετερότητα. Αυτό ο λαός το εξέλαβε εσφαλμένα ως «φιλοαυστριακά αισθήματα του βασιλέως» ρίχνοντας την δημοτικότητά του στο ναδίρ. Θυμίζεται ότι οι Γάλλοι στρατιώτες το 1854 είχαν μεταφέρει στην Αθήνα και τον Πειραιά την χολέρα με συνέπεια τον θάνατο πολλών ανθρώπων.

Οι εισαγωγείς καπέλων δεν έμειναν άπραγοι αλλά έστειλαν ανθρώπους τους με κουρελιασμένα σκιάδια στο Πεδίο του Άρεως προκειμένου να διακωμωδήσουν τους νεαρούς (10 Μαΐου 1859). Ακολούθησε συμπλοκή και η Χωροφυλακή πήρε το μέρος των υπαλλήλων των εισαγωγέων. Τα επεισόδια συνεχίστηκαν και την επομένη ημέρα με πλήθος κόσμου να έχει συγκεντρωθεί στα Προπύλαια διενεργώντας πορεία προς το Υπουργείο Εσωτερικών ζητώντας την παραίτηση του αστυνομικού διευθυντή Αθηνών Δημητριάδη. Ο υπουργός Κωνσταντίνος Προβελέγγιος υποσχέθηκε ότι θα εξετάσει το αίτημά τους αλλά ο βασιλιάς αρνήθηκε να τους δεχθεί, πράγμα το οποίο ώξυνε τα πνεύματα.

Οι νεαροί ξαναγύρισαν στα Προπύλαια αλλά ο φρούραρχος Αθηνών Μιχαήλ Σούτσος με στρατιωτική δύναμη τους επιτέθηκε και τους διέλυσε. Από αυτό μάλιστα προέκυψαν και οι πρώτες συζητήσεις περί «πανεπιστημιακού ασύλου» στην Ελλάδα. Ο γερουσιαστής Δημήτριος Χρηστίδης θεώρησε την έφοδο του στρατού στο Πανεπιστήμιο, πράξη «κατά του ασύλου των επιστημών» και ανέπτυξε την άποψη ότι το Πανεπιστήμιο «ως ναός του πνεύματος» πρέπει να απολαμβάνει το προνόμιο του απαραβίαστου για τους πάντες.

«Αυτά τα σκηνώματα της παιδείας ως και εκείνα της θρησκείας», εξήγησε ο γερουσιαστής Δημήτριος Χρηστίδης, «εθεωρήθησαν πανταχού ιερά άσυλα, και ποτέ η ένοπλος δύναμις δεν συγχωρείται να εισβάλη εις αυτά διά να πολεμήση μάλιστα παιδάρια» (Κώστας Λάππας, «Πανεπιστήμιο και φοιτητές στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα», Αθήνα 2004, σ. 509).

Το απόγευμα της 11ης Μαΐου 1859 συνεδρίασε το υπουργικό συμβούλιο υπό τον πρωθυπουργό Αθανάσιο Μιαούλη αποφασίζοντας την αποπομπή του αστυνομικού διευθυντή Αθηνών και την απελευθέρωση των τριών συλληφθέντων μαθητών.

Το φοιτητικό κίνημα στο δεύτερο μισό του 19ου αι

Στα χρόνια της Μεσοβασιλειας (1862 – 1863) θα επικρατήσουν ταραχές και ληστοκρατια στη Χώρα και η προσωρινή κυβέρνηση θα δώσει όπλα στους φοιτητές συγκροτώντας την Πανεπιστημιακή Φάλαγγα. Αυτή είχε αναλάβει την τήρηση της τάξης και την προστασία των δημοσίων κτηρίων.

Οι φοιτητές διεκδικούσαν το δικαίωμα της δωρεάν φοίτησης αντιδρώντας στα τέλη που είχαν επιβληθεί μετά την πτώχευση του 1893. Πραγματοποιηθηκαν μεγάλα συλλαλητήρια και δημιουργήθηκαν και οι πρώτες φοιτητικές εφημερίδες (Εθνική Ελπίδα και Πανεπιστήμιον). Ο Γεώργιος Σουρής, ο οποίος ήταν και φοιτητής της Φιλοσοφικής Σχολής, χωρίς όμως να καταφέρει να πάρει πτυχίο, θα γράψει για την εποχή αυτή:

«Ποιος είδε κράτος λιγοστό

σ’ όλη τη γη μοναδικό,

εκατό να εξοδεύει

και πενήντα να μαζεύει;

Να τρέφει όλους τους αργούς,

νά ‘χει επτά Πρωθυπουργούς,

ταμείο δίχως χρήματα

και δόξης τόσα μνήματα;

Νά ‘χει κλητήρες για φρουρά

και να σε κλέβουν φανερά,

κι ενώ αυτοί σε κλέβουνε

τον κλέφτη να γυρεύουνε;»

Οι φοιτητές του Πανεπιστημίου Αθηνών όμως κινητοποιούνταν και εναντίον καθηγητών όταν αυτοί ήταν υπερβολικά αυστηροί ή θεωρούνταν οι απόψεις τους επικίνδυνες ή ανθελληνικές. Για το γλωσσικό ζήτημα η κινητοποίηση (υπέρ της καθαρεύουσας) των φοιτητών ήταν μεγάλη.

Οι «μάχες» του γλωσσικού ζητήματος

Κάποτε το θέμα χρήσης της γλωσσικής μορφής (δημοτική – καθαρεύουσα) ήταν η πέτρα του σκανδάλου για σοβαρές ταραχές στην Αθήνα. Στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου κορυφώνεται η διαμάχη του λεγόμενου “γλωσσικού ζητήματος”. Η διγλωσσία που υπάρχει απο την ελληνιστική εποχή προχώρησε στην βυζαντινή, συνέχισε στην οθωμανική περίοδο και ξέσπασε έντονα τον 19ο αιώνα στο ελεύθερο ελληνικό κράτος.

Η υιοθέτηση μάλιστα της Δημοτικής γλώσσας συνδέθηκε με την εθνική ιδέα. Οι νεες επιστήμες της Λαογραφίας και της Γλωσσολογίας σε όλα τα κράτη της Δύσης προσπαθούσαν να ανιχνεύσουν τα απωτατα αρχαικα όρια τον εθνοτήτων μέσα από τις παραδόσεις και την εξέλιξη της γλωσσας. Η Δημοτική ελληνική γλώσσα ήταν η απόδειξη της εξέλιξης του Έθνους. Αυτή όμως περιείχε πολλές ξένες λέξεις, ενώ έπρεπε να καλλιεργηθεί από την νεώτερη λογοτεχνία. Η Επτανησιακή Σχολή και ο Σολωμός θα δώσουν μεγάλη ώθηση στο δεύτερο. Ο Κοραής ανέλαβε το πρώτο. Η εκκαθάριση της γλώσσας και η δημιουργία νέων λέξεων από τον Αδαμάντιο Κοραή δημιούργησε αντιδράσεις τόσο από τους οπαδούς της αρχαιζουσας όσο και από αυτούς της δημωδους.

«Το Ταξίδι μου» του Γιάννη Ψυχάρη που δημοσιεύτηκε το 1888 άλλαξε όλα τα δεδομένα. Ο Ψυχάρης έγινε το κεντρικό πρόσωπο καθώς άρχισε να βάλλεται πανταχόθεν από τους περισσοτέρους και να θεοποιείται γλωσσικώς από λίγους. Ο λόγος ήταν ότι όχι μόνον έπλαθε με ευκολία λέξεις άγνωστες και ανύπαρκτες (ἡ Χιό τῆς Χιός, τὰ δάσητα, τὰ φώσια, πνὲς ή ἀναπνές κτλ.) αλλά ότι αντικατέστησε τις πομπώδεις λόγιες λέξεις με τουρκικά δάνεια.

Η δημοσίευση μετάφρασης της Αγίας Γραφής (1901) σε ακραία δημοτική στην εφημερίδα Ακρόπολη από τον Αλέξανδρο Πάλλη, επιφέρει βίαιες διαμαρτυρίες από καθηγητές και φοιτητές του Πανεπιστημίου Αθηνών με αιματηρά αποτελέσματα (τα επεισόδια που έγιναν γνωστά σαν “Ευαγγελικά”). Επίσης, η παράσταση της Ορέστειας του Αισχύλου στη Δημοτική, από το Εθνικό θέατρο (1903), γίνεται η αιτία νέων αιματηρών συγκρούσεων μεταξύ δημοτικιστών και καθαρευουσιάνων (τα λεγόμενα “Ορεστειακά”).

Η γλώσσα αρχίζει και αποκτά βαθειά κοινωνική και εθνική σημασία. Ο λαός διχάζεται. Οι ομιλητές της Δημοτικής ονομάζονται χλευαστικά “μαλλιαροι”, ενώ κατηγορούνται ως προδότες και ότι ενεργούν κατόπιν σλαβικού σχεδίου, που αποσκοπεί να προκαλέσει διχόνοιες στον Ελληνισμό, θρησκευτικές έριδες, που θα βοηθήσουν τον προσεταιρισμό των Ελλήνων της Μακεδονίας από τη βουλγαρική Εξαρχία.

Από το 1911 δίνεται νέα έμφαση στην Δημοτική και ακόμη περισσότερη κατά την κυβέρνηση Βενιζέλου κατά τα έτη 1928 – 1932. Η Δημοτική γλώσσα συνδυάστηκε με την ενίσχυση της υποχρεωτικής δημοτικής παιδείας. Την Δημοτική όμως προώθησε και ο Ιωάννης Μεταξάς μαζί με την ανάπτυξη του κοινωνικού κράτους.

Το φοιτητικό κίνημα στον εθνικό αγώνα

Αυτό όμως που εντυπωσιάζει είναι ο ζήλος των φοιτητών για τους αγώνες του Έθνους. Η Πανεπιστημιακή Φάλαγγα πολέμησε στις μάχες της Κρήτης το 1897, ενώ ο “Ιερός Λόχος Κρητών Φοιτητών – Δραγατσανιον” θα έχει σπουδαία δράση στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912 -3) στο μέτωπο της Ηπείρου. Συμμετείχαν στην μάχη του Μπιζανίου με πολύ βαρύ τίμημα σε νεκρούς και τραυματίες.

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών όμως και ως ίδρυμα είχε εθνεγερτικό ρόλο και κατά την διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα. Απόφοιτοι, Φιλόλογοι του Πανεπιστημίου δίδασκαν την Ελληνική Ιδέα στις ελληνικές κοινότητες της Μακεδονίας. Οι Έλληνες διδάσκαλοι ήταν ένας από τους κύριους στόχους των Βουλγάρων κομιτατζήδων.

Στην πρώτη φωτογραφία εικονίζεται αριστερά η ευρωπαϊκή μόδα του 1859 και στα δεξιά τα σιφνέικα καπέλα σαν και αυτά που φορούσαν οι “σκιαδιστές”. Στην δεύτερη εικονίζεται η Κεντρική Επιτροπή Φοιτητών του Πανεπιστημίου και λαού Αθηνών- Πειραιώς, που πρωτοστάτησε στα «Ευαγγελιακά». Στην τρίτη Κρήτες φοιτητές στο μέτωπο της Ηπείρου κατά την διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων.

 

About Post Author

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail
2021 Copyright © All rights reserved - Geopolitics & Daily News | Newsphere by AF themes.
Translate »
Geopolitics & Daily News Copyrights Reserved 2022