Η Ναυτική Ισχύς στον προβολέα της πρώτης γραμμής

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*

Ας ξεκινήσουμε με τον επονομαζόμενο «ενάρετο κύκλο». Ο Θουκυδίδης μας μετέφερε τον κλασικό ορισμό της θαλάσσιας ισχύος που ανέφερε ο Αθηναίος πολιτικός ηγέτης Περικλής: Μέγα το της θαλάσσης Κράτος, δηλαδή με τα σημερινά δεδομένα εννοείται η «αλυσίδα» που συνδέει τη βιομηχανική παραγωγή στην εγχώρια αγορά, με το εμπορικό και πολεμικό ναυτικό, δηλαδή με την εμπορική, διπλωματική και στρατιωτική πρόσβαση σε λιμάνια του εξωτερικού ή ναυτικούς σταθμούς σε βασικές εμπορικές περιοχές. Εν ολίγοις: εμπόριο, πλοία και βάσεις είναι η θαλάσσια ισχύς.

Κάθε κρίκος σε αυτή την αλυσίδα θαλάσσιας ισχύος —εγχώρια, ναυτική και ξένη— πρέπει να είναι ισχυρός για να επιτύχει η ναυτική επιχείρηση.

• Χωρίς παραγωγή, δεν έχετε τίποτα να εξαγάγετε και επομένως δεν χρειάζεστε εμπορικό στόλο ή πολεμικό ναυτικό.
• Χωρίς εμπορικά πλοία και πολεμικά πλοία, εξαρτάστε από άλλους για τη μεταφορά και την προστασία των αγαθών σας, εναποθέτοντας την εθνική ευημερία σε ξένα χέρια.
• Και χωρίς πρόσβαση σε ξένα λιμάνια, δεν έχει σημασία τι κατασκευάζετε ή πόσο καλά μπορείτε να τα διακινήσετε. Κανείς δεν θα τα παραλάβει και κανένα κέρδος δεν θα επιστρέψει στην πατρίδα.

Αυτή είναι η ουσία της στρατηγικής αυτονομίας στη θάλασσα: παραγωγή, ναυτιλία και πρόσβαση. Τότε όλα λειτουργούν αρμονικά.

Τώρα με κίνδυνο να προσβάλω το φάντασμα του Περικλή προτείνω μια μικρή ενημέρωση στη φόρμουλά του. Συνδύασε την εμπορική και τη στρατιωτική ναυτική ισχύ σε μία έννοια, αλλά νομίζω ότι ο διαχωρισμός των δύο μπορεί να διευκρινίσει πώς λειτουργεί πραγματικά ο ενάρετος κύκλος στην πράξη.

Ορίζω τη θαλάσσια ενέργεια ως δύο αλληλένδετες αλυσίδες εφοδιασμού, εμπορική και ναυτική .

• Η εμπορική αλυσίδα εφοδιασμού συνδέει:

o Εγχώρια βιομηχανία,

o σε έναν εμπορικό στόλο που μεταφέρει εμπορεύματα,

o στις θαλάσσιες οδούς του κόσμου,

o σε ξένα λιμάνια όπου τα εν λόγω αγαθά αγοράζονται, πωλούνται και καταναλώνονται.

• Η ναυτική εφοδιαστική αλυσίδα συνδέει:

o Εγχώρια ναυτική παραγωγή και βιωσιμότητα,

o με μια ναυτική δύναμη που προστατεύει το θαλάσσιο εμπόριο και τα εθνικά συμφέροντα,

o σε ξένους ναυτικούς σταθμούς που υποστηρίζουν επιχειρήσεις και εξασφαλίζουν πρόσβαση για διπλωματία, αντιμετώπιση κρίσεων ή συγκρούσεις.

Σε αυτό το μοντέλο, το εμπόριο παράγει πλούτο, η κυβέρνηση αποκομίζει έσοδα μέσω της φορολογίας και αυτά τα έσοδα βοηθούν στη χρηματοδότηση της ναυτικής ισχύος για την προστασία των εμπορικών οδών που δημιουργούν εθνική ευημερία. Σε αντάλλαγμα, η εφοδιαστική αλυσίδα του ναυτικού διασφαλίζει ότι η εμπορική εφοδιαστική αλυσίδα παραμένει ασφαλής και ελεύθερη.

Αυτός είναι ο ενάρετος κύκλος της θαλάσσιας ισχύος. Περιστρέφεται ασταμάτητα, εφόσον οι πολιτικοί και στρατιωτικοί ηγέτες θυμούνται το καθήκον τους: να ενεργούν ως διαχειριστές και εκτελεστές της ναυτικής πολιτικής, όχι ως παθητικοί δικαιούχοι.

Από τη Θεωρία στη Στρατηγική: Η Χρήση της Θαλάσσιας Ισχύος

Τι κάνουμε λοιπόν με τη θαλάσσια ισχύ;

Εδώ ακριβώς έρχεται η ναυτική στρατηγική. Η ναυτική στρατηγική είναι η εφαρμογή της θαλάσσιας ισχύος για την επίτευξη εθνικών στόχων, είτε πολιτικών, οικονομικών ή στρατιωτικών. Ακολουθεί την κλασική λογική της στρατηγικής: σκοποί, τρόποι και μέσα .

• Οι σκοποί είναι οι στόχοι μας: η προστασία της κυριαρχίας, η διασφάλιση ανοιχτών θαλάσσιων διαδρόμων, η αποτροπή απειλών, η προβολή επιρροής.
• Οι τρόποι είναι ο σχεδιασμός με τον οποίο χρησιμοποιούμε τη θαλάσσια δύναμη – αποστολές παρουσίας, επιχειρήσεις ελεύθερης πλοήγησης, συμμαχίες, αντιμετώπιση κρίσεων, εξαναγκασμός ή διαβεβαίωση.
• Τα μέσα είναι τα εργαλεία: πλοία, ναύτες, λιμάνια, logistics, πληροφορίες και —εξίσου σημαντικό— αξιοπιστία.

Η θαλάσσια ισχύς δεν αφορά μόνο τη ναυτική ισχύ. Πρόκειται για επιρροή χωρίς κατοχή, μετακίνηση χωρίς εμπόδια και παρουσία χωρίς προκλήσεις. Όταν χρησιμοποιείται σωστά, είναι ευέλικτη, κλιμακούμενη και πολιτικά επιδέξια. Αλλά όπως κάθε μέσο πολιτικής τέχνης, πρέπει να εκσυγχρονίζεται, να γίνεται κατανοητή και όταν χρειάζεται να χρησιμοποιείται.

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).