Ο φαιδρός χάρτης της Λιβύης
Γράφει ο Γεώργιος Παπαπολυχρονίου
Αναλυτής
Ο χάρτης που συνόδευε τη ρηματική διακοίνωση της Λιβύης στον ΟΗΕ, σχετικά με την ΑΟΖ που διεκδικεί, είναι όχι μόνο εκτός κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου αλλά και εκτός λογικής, σε βαθμό που χαρακτηρίζεται φαιδρός.
Σίγουρα η κίνηση της ελεγχόμενης από την Τουρκία, “κυβέρνησης” της Δυτικής Λιβύης, έγινε κατόπιν εντολής της δεύτερης και αντανακλά τις παράλογες απόψεις της ότι τα νησιά δε δικαούνται θαλασσίων ζωνών πλην της αιγιαλίτιδας ζώνης (χωρικά ύδατα).
Αυτό είναι ξεκάθαρα παράνομο καθόσον έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το άρθρο 121 παρ. 2 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) που ορίζει ότι, “Εκτός όπως προβλέπεται στην παράγραφο 3, η χωρική θάλασσα, η συνορεύουσα ζώνη, η αποκλειστική οικονομική ζώνη και η υφαλοκρηπίδα μιας νήσου καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας σύμβασης που εφαρμόζονται στις άλλες ηπειρωτικές περιοχές”. Η παράγραφος 3 του ιδίου άρθρου αναφέρει ότι, “Οι βράχοι οι οποίοι δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή, δεν θα έχουν αποκλειστική οικονομική ζώνη ή υφαλοκρηπίδα”.
Άρα σύμφωνα με την πλέον αρμόδια πρωτογενή πηγή διεθνούς δικαίου τα νησιά δικαιούνται κανονικά της θαλάσσιες ζώνες όπως ακριβώς και τα ηπειρωτικά εδάφη. Εξαίρεση αποτελούν οι βράχοι που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση η δική τους οικονομική ζωή και οι οποίοι δεν δικαιούνται ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, άρα μόνο αιγιαλίτιδας ζώνης.
Η φαιδρότητα του εν λόγω χάρτη αυξάνεται κατακόρυφα γιατί ενώ φαίνεται να αγνοεί τα δικαιώματα της Κρήτης σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, αναγνωρίζει αυτά τα δικαιώματα στη Μάλτα και στη Σικελία, τα οποία είναι νησιά.
Επιπροσθέτως, στον χάρτη φαίνεται ότι η Λιβύη κλείνει τον κόλπο της Σύρτης, χρησιμοποιώντας ευθείες γραμμές βάσης, μετατρέποντας την εντός του κόλπου περιοχή σε εσωτερικά ύδατα, αρχομένης της μέτρησης του εύρους των θαλασσίων ζωνών πέραν αυτής της περιοχής. Το άρθρο 10 παρ. 4 της UNCLOS σχετικά με τη χρήση ευθείων γραμμών βάσης σε κόλπους προβλέπει ότι, “Εάν η απόσταση μεταξύ των σημείων της κατώτατης ρηχίας των άκρων της φυσικής εισόδου ενός κόλπου δεν υπερβαίνει τα 24 ναυτικά μίλια μπορεί να χαραχθεί κλείουσα γραμμή μεταξύ των δύο σημείων κατώτατης ρηχίας, τα δε ύδατα στο εσωτερικό της γραμμής αυτής θεωρούνται εσωτερικά ύδατα”. Στην προκειμένη περίπτωση το άνοιγμα του κόλπου της Σύρτης είναι περί τα 306 ναυτικά μίλια και ως εκ τούτου βάσει της παρ. 5 του ιδίου άρθρου, “Στις περιπτώσεις που η απόσταση μεταξύ των σημείων κατώτατης ρηχίας των άκρων της φυσικής εισόδου ενός κόλπου υπερβαίνει τα 24 ναυτικά μίλια, ευθεία γραμμή βάσεως εικοσιτεσσάρων μιλίων χαράσσεται στο εσωτερικό του κόλπου κατά τρόπο ώστε να περικλείει την μέγιστη υδάτινη έκταση η οποία είναι δυνατόν να περικλείεται από γραμμή τέτοιου μήκους”.
Επομένως η Λιβύη οφείλει να χαράξει ευθεία γραμμή βάσης στο εσωτερικό του κόλπου, η οποία δεν θα υπερβαίνει τα 24 ναυτικά μίλια. Σε αντίθετη περίπτωση θα η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών θα πρέπει να ακολουθήσει τη φυσική ακτογραμμή.
Εξαίρεση από τον ανωτέρω κανόνα, βάσει της παρ. 6 του ιδίου άρθρου, αποτελούν οι λεγόμενοι “ιστορικοί” κόλποι για τους οποίους δεν εφαρμόζονται οι περιορισμοί που επιβάλλουν οι διατάξεις του άρθρου 10. Μία εκ των προϋποθέσεων για να χαρακτηριστεί ένας κόλπος ιστορικός, είναι να υπάρχει σιωπηρή αποδοχή από τρίτα κράτη, κάτι που δεν πληρούται στην παρούσα περίπτωση για μια σειρά κρατών μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα (της οποίας) τα συμφέροντα βλάπτονται, έχουν εκφράσει την αντίθεσή τους.
Τέλος οι όποιες δικαιολογίες της Τουρκίας ότι δεν αναγνωρίζει την UNCLOS και ως εκ τούτου δεν υποχρεούται να την εφαρμόσει είναι παιδιάστικες. Αφενός οι διατάξεις της UNCLOS αποτελούν κωδικοποίηση εθιμικού δικαίου και ως εκ τούτου δεσμεύουν όλα τα κράτη και αφετέρου πώς δικαιούται να διεκδικεί ΑΟΖ όταν δεν αναγνωρίζει το νομικό κείμενο που εισήγαγε την ίδια την έννοια της ΑΟΖ; Παρεμπιπτόντως η Τουρκία έχει ανακηρύξει και οριοθέτηση ΑΟΖ στη Μαύρη Θάλασσα από τη δεκαετία του 1980, πριν καλά καλά στεγνώσει το μελάνι από τις υπογραφές στην UNCLOS.
