Στο Σύγχρονο Πόλεμο η μάχη μπορεί να ξεκινήσει από την προβλήτα και μόνο όσοι προσαρμοστούν θα είναι έτοιμοι

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*

Σε μια μελλοντική σύγκρουση, ίσως πιο κοντά από ό,τι νομίζουμε, τα πολεμικά πλοία του Στόλου ενδέχεται να αντιμετωπίσουν τη μεγαλύτερη απειλή τους όχι στην ανοιχτή θάλασσα, αλλά στις δικές τους αποβάθρες. Στην εποχή αντιμετώπισης σμηνών μη επανδρωμένων αεροσκαφών, κυβερνοπολέμου και τεχνητής νοημοσύνης, η μεγαλύτερη απειλή για το ναυτικό μπορεί να μην βρίσκεται πλέον στην ανοιχτή θάλασσα, αλλά στην ίδια του την προβλήτα.

Για το Πολεμικό Ναυτικό, το οποίο διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη διαφύλαξη της κυριαρχίας και της σταθερότητας της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο, ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα έντονος. Μια μελλοντική σύγκρουση θα μπορούσε να οδηγήσει τα πολεμικά μας πλοία να δέχονται επίθεση ενώ βρίσκονται ακόμη στο Ναύσταθμο ή σε κάποιο λιμάνι, κατά τη διάρκεια ανεφοδιασμού, συντήρησης ή φόρτωσης πυρομαχικών, πριν καν προλάβουν να πραγματοποιήσουν έξοδο για την υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.

Τώρα φανταστείτε το εξής. Καθώς αυξάνονται οι εντάσεις, ξαφνικά εναέρια μη επανδρωμένα αεροσκάφη γεμίζουν τις οθόνες ραντάρ, πλησιάζοντας από πολλαπλούς άξονες, μερικά μικρά και αθόρυβα, άλλα φορτωμένα με εκρηκτικά ή οπλισμένα με πυραύλους. Ταυτόχρονα, μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας (USV) που τροφοδοτούνται από αυτόνομους αλγόριθμους πλοήγησης γλιστρούν μέσα από τις παράκτιες άμυνες, στοχεύοντας αγκυροβολημένες φρεγάτες και πλοία κρούσεως, μερικά οπλισμένα με πυραύλους, άλλα φορτωμένα για επιθέσεις τύπου καμικάζι. Αυτά τα μηχανήματα είναι γρήγορα, αυτόνομα και υπό την διοίκηση μιας αδίστακτης τεχνητής νοημοσύνης. Εν τω μεταξύ, μια εξελιγμένη κυβερνοεπίθεση απενεργοποιεί τις ναυτικές επικοινωνίες, τα οπλικά συστήματα, διαταράσσει τη διοίκηση και τον έλεγχο και παραλύει τις άμυνες των βάσεων. Σε λίγο, οι ίδιες οι πλατφόρμες που προορίζονται να προστατεύσουν την ελληνική προβολή ισχύος μετατρέπονται σε αμέριμνες πάπιες.

Αυτό δεν είναι επιστημονική φαντασία. Δεν είναι ένας αφηρημένος κίνδυνος. Είναι ένα εύλογο και ολοένα και πιο πιθανό σενάριο στην εποχή του πολέμου με την υποστήριξη της Τεχνητής Νοημοσύνης. Είναι ένα πιθανό εγχειρίδιο στρατηγικής για κάθε σύγχρονο αντίπαλο εξοπλισμένο με αυτόνομα συστήματα χαμηλού κόστους και Τεχνητή Νοημοσύνη Και το Πολεμικό Ναυτικό πρέπει να είναι έτοιμο να το αντιμετωπίσει κατά μέτωπο, με μια αμυντική στάση που δεν είναι μόνο πολυεπίπεδη, αλλά πλήρως ενσωματωμένη σε όλους τους τομείς, τις πλατφόρμες και τους χειριστές. Η μάχη για την προβλήτα θα είναι εξίσου σκληρή με αυτή πέρα από τον ορίζοντα. Η μόνη βιώσιμη απάντηση είναι μια αρχιτεκτονική βασικής άμυνας που δεν είναι μόνο πολυεπίπεδη, αλλά ενσωματωμένη, έξυπνη και ανθεκτική, ικανή να λειτουργεί υπό την πίεση μιας επίθεσης σε πολλαπλούς τομείς.

Μια Νέα Εποχή, η μάχη που ξεκινά στον κυβερνοχώρο

Σε οποιαδήποτε μεγάλη σύγκρουση, οι κυβερνοεπιθέσεις πιθανότατα θα προηγηθούν του πρώτου κινητικού χτυπήματος. Βάσεις, κόμβοι επικοινωνιών, συστήματα logistics και πλατφόρμες όπλων θα στοχοποιηθούν ταυτόχρονα σε μια προσπάθεια να αποπροσανατολίσουν, να τυφλώσουν ή να απενεργοποιήσουν τις αμυντικές δυνάμεις.

Το Πολεμικό Ναυτικό πρέπει να αντιμετωπίσει αυτήν την κυβερνοαπειλή ως κίνδυνο πρώτης γραμμής, έναν κίνδυνο που απαιτεί παρακολούθηση και έγκαιρη προειδοποίηση με την υποστήριξη της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όσο ταχύτερη είναι η αντίδραση, τόσο πιο ανθεκτικός είναι ο Στόλος. Αυτό σημαίνει ότι η κυβερνοάμυνα δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως υποστηρικτική λειτουργία. Πρέπει να ενσωματωθεί στην άμυνα των βάσεων από την αρχή.

Αναλύοντας συνεχώς την ψηφιακή κίνηση σε όλα τα ναυτικά δίκτυα, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ανιχνεύσει μοτίβα που σηματοδοτούν την έναρξη μιας κυβερνοεισβολής. Σε πολλές περιπτώσεις, μπορεί να το κάνει αυτό πριν προκληθεί οποιαδήποτε πραγματική ζημιά, δίνοντας στους διοικητές διοικήσεων και κυβερνήτες των πλοίων χρόνο να απομονώσουν τα παραβιασμένα συστήματα ή να στραφούν σε ασφαλή αντίγραφα ασφαλείας. Ευτυχώς, η Τεχνητή Νοημοσύνη προσφέρει ένα πρωτοποριακό πλεονέκτημα. Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να παρακολουθούν συνεχώς δίκτυα, συστήματα όπλων και να εκτελούν ελέγχους, μαθαίνοντας πώς μοιάζει η κανονικότητα και ανιχνεύοντας ανωμαλίες που σηματοδοτούν τις πρώτες φάσεις μιας επίθεσης. Με την Τεχνητή Νοημοσύνη, οι αμυνόμενοι μπορούν να λαμβάνουν έγκαιρες προειδοποιήσεις, να απομονώνουν τις εισβολές πριν εξαπλωθούν και, εάν είναι απαραίτητο, να επιστρέφουν σε προσυντονισμένα συστήματα δημιουργίας αντιγράφων ασφαλείας με ελάχιστη καθυστέρηση.

Με ενσωματωμένο κυβερνο-κινητικό σχεδιασμό, το Ναυτικό μπορεί να διασφαλίσει ότι ακόμη και εν μέσω υποβαθμισμένων επικοινωνιών ή συστημάτων εκτός σύνδεσης, η αποστολή και η άμυνα θα, συνεχιστούν.

Η αποκεντρωμένη διοίκηση είναι η νέα ανθεκτικότητα

Όταν οι επικοινωνίες παρεμποδίζονται ή καταστρέφονται, οι παραδοσιακές κεντρικές δομές διοίκησης καταρρέουν. Για να επιβιώσουν, οι αμυνόμενοι πρέπει να υιοθετήσουν μια αποκεντρωμένη προσέγγιση που βασίζεται στα άκρα. Δηλαδή κάθε ναύτης πρέπει να γίνει μέρος ενός αποκεντρωμένου, ευέλικτου δικτύου.

Χρησιμοποιώντας αποκεντρωμένους ασυρμάτους, φορητές συσκευές και συστήματα επί του πλοίου, το προσωπικό του Πολεμικού Ναυτικού και τα ναυτικά κέντρα διοίκησης μπορούν να δημιουργήσουν ένα «δίκτυο αιχμής» που συνεχίζει να συλλέγει δεδομένα, να μοιράζεται πληροφορίες και να συντονίζει κοινές επιθέσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, η κατανεμημένη λήψη αποφάσεων καθίσταται απαραίτητη, όχι εφεδρική. Κάθε σκάφος, αισθητήρας και χειριστής συμβάλλει και ωφελείται από μια κοινή επιχειρησιακή εικόνα. Υιοθετώντας αρχιτεκτονικές αποκεντρωμένων συστημάτων, το Πολεμικό Ναυτικό μπορεί να διασφαλίσει ότι όλοι οι αισθητήρες, από τα ραντάρ πλοίων μέχρι τα κινητά UAV και τα συστήματα παράκτιας επιτήρησης, συνδέονται σε ένα ενοποιημένο δίκτυο. Αυτό δημιουργεί μια πραγματικά κοινή επιχειρησιακή εικόνα που προσαρμόζεται σε πραγματικό χρόνο καθώς εμφανίζονται απειλές και εξελίσσονται οι άμυνες.

Μια τέτοια προσέγγιση ενισχύει τόσο την επιβιωσιμότητα όσο και την αποτελεσματικότητα της μάχης. Επιτρέπει στο προσωπικό σε πλοία και στην ξηρά να προσδιορίζει ποια αμυντικά συστήματα παραμένουν ενεργά, προς τα πού κατευθύνονται οι εισερχόμενες απειλές και ποιες μονάδες είναι στην καλύτερη θέση για να εμπλακούν. Μια τέτοια συνεργασία σε πραγματικό χρόνο είναι απαραίτητη για την καταπολέμηση των σμηνών drones υψηλής ταχύτητας και την αποκατάσταση της πολυεπίπεδης άμυνας στην ομίχλη του ηλεκτρονικού πολέμου.

Τεχνητή Νοημοσύνη που σκέφτεται και μάχεται μαζί μας

Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν θα αντικαταστήσει τους ναυτικούς, θα πολεμήσει στο πλευρό τους. Αυτό περιλαμβάνει την πρόβλεψη της συμπεριφοράς των drones, την ταξινόμηση των απειλών, την ιεράρχηση στόχων και τη σύσταση όπλων και σκοπευτών σε δευτερόλεπτα.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη ενισχύει την ανθεκτικότητα. Εάν ένα σύστημα ελέγχου αποτύχει, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βρει εναλλακτικές λύσεις. Εάν ένα όπλο τεθεί εκτός λειτουργίας, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να ανακατευθύνει τα πυρά. Και πάντα, οι ανθρώπινοι χειριστές παραμένουν σε εγρήγορση, ενεργοποιούνται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, δεν αντικαθίστανται από αυτήν.

Η ψηφιακή κόλλα που συνδέει την ολοκληρωμένη άμυνα είναι μια κοινή λειτουργική  εικόνα, ωστόσο οι σημερινοί αισθητήρες συχνά μιλούν διαφορετικές γλώσσες. Τα ξεπερασμένα πρωτόκολλα, τα ασύρματα συστήματα και τα ασαφή δεδομένα καθιστούν δύσκολη την πλήρη απεικόνιση της απειλής. Οι αρχιτεκτονικές αποκεντρωμένων συστημάτων μπορούν να το διορθώσουν αυτό. Επιτρέποντας σε οποιονδήποτε αισθητήρα, από ραντάρ πλοίου μέχρι χειροκίνητα εκτοξευόμενα drones, να «συνδεθεί», έτσι οι υπερασπιστές αποκτούν μια εικόνα 360 μοιρών τόσο των κινητικών όσο και των κυβερνοαπειλών. Και με το φιλτράρισμα και την ιεράρχηση αυτών των δεδομένων από την Τεχνητή Νοημοσύνη, οι σωστές αποφάσεις μπορούν να ληφθούν με την ταχύτητα της μηχανής, πριν καν οι άνθρωποι χειριστές καταλάβουν ότι δέχονται επίθεση.

Το Πολεμικό Ναυτικό θα πρέπει να βλέπει την τεχνητή νοημοσύνη όχι ως υποκατάστατο της ανθρώπινης λήψης αποφάσεων, αλλά ως επιταχυντή της.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει σε:

• Ταχεία ταξινόμηση απειλών (π.χ., προσδιορισμός του τύπου drone και του πιθανού ωφέλιμου φορτίου),
• Προγνωστική ανάλυση (π.χ., πρόβλεψη για το ποια βάση ή πλοίο είναι πιθανό να στοχοποιηθεί στη συνέχεια) και
• Αυτοματοποιημένο συντονισμό αμυντικών μηχανισμών (π.χ., σύσταση βέλτιστων όπλων και σκοπευτών σε δευτερόλεπτα).

Είναι κρίσιμο να τονιστεί ότι αυτό πρέπει πάντα να συμβαίνει με έναν άνθρωπο ενήμερο, σύμφωνα τόσο με τις ηθικές επιταγές όσο και με την επιχειρησιακή σύνεση.

Εκπαίδευση για τον αγώνα πριν έρθει

Με μια ενσωματωμένη αρχιτεκτονική άμυνας βάσης με δυνατότητα τεχνητής νοημοσύνης, το Πολεμικό Ναυτικό μπορεί επίσης να βελτιώσει την εκπαίδευση και την ετοιμότητά του μέσω ζωντανής, εικονικής και εποικοδομητικής (LVC) προσομοίωσης.

Χρησιμοποιώντας ψηφιακά δίδυμα (εικονικά μοντέλα πλοίων, όπλων και κυβερνοσυστημάτων) τα πληρώματα μπορούν να εξασκήσουν επιχειρήσεις άμυνας βάσης υπό πίεση. Δίκτυα άκρων και υποβαθμισμένα περιβάλλοντα C2 (command&control) μπορούν να προσομοιωθούν, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη τακτικών, τεχνικών και διαδικασιών κατάλληλων για σύγχρονες, πολυτομεακές συγκρούσεις.

Συμπέρασμα: Η οικοδόμηση ενός ναυτικού φρουρίου

Η γεωγραφία της Ελλάδας, η εκτεταμένη ακτογραμμή της, οι νησιωτικές αλυσίδες και η εγγύτητά της σε αμφισβητούμενα ύδατα, καθιστά την ναυτική ετοιμότητα και την άμυνα των βάσεων εξαιρετικά ζωτικής σημασίας. Οι αντίπαλοί μας το γνωρίζουν αυτό. Και σε ένα σενάριο υψηλής έντασης, η απενεργοποίηση του στόλου πριν από τον απόπλου του μπορεί να είναι η πιο αποτελεσματική στρατηγική τους.

Η υπεράσπιση των πολεμικών πλοίων που βρίσκονται σε βάσεις δεν αφορά πλέον μόνο τους φράχτες, τις κάμερες και τους σκοπούς τις κλίμακας. Πρόκειται για την επιβίωση από το πρώτο κύμα μιας τεχνολογικά ανώτερης επίθεσης. Μιας επίθεσης που θα μπορούσε να έρθει με λίγα bytes πριν έρθει με τη μορφή βομβών.

Για να αντιμετωπίσει αυτήν την πρόκληση, το Πολεμικό Ναυτικό πρέπει να συνεχίσει τον εκσυγχρονισμό του, όχι μόνο των πλοίων και των αισθητήρων, αλλά και των δικτύων, των δομών διοίκησης και των αμυντικών φιλοσοφιών. Να επενδύσει σε μια ολοκληρωμένη άμυνα με τεχνητή νοημοσύνη που να συνδέει τις κυβερνο-κινητικές και ανθρώπινες δυνατότητες σε κάθε πλατφόρμα.

Ενσωματώνοντας την Τεχνητή Νοημοσύνη, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα στον κυβερνοχώρο και με την αποκέντρωση της λήψης αποφάσεων μέσω δικτύων άκρων, η Ελλάδα μπορεί να διασφαλίσει ότι τα πολεμικά της πλοία μπορούν να πλεύσουν, να πολεμήσουν και να επιστρέψουν, ανεξάρτητα από την απειλή.

Μια νέα εποχή πολέμου: η σημασία των νέων τεχνολογιών