Οι χειρότεροι φόβοι του Κρεμλίνου γίνονται πραγματικότητα
Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*
Είναι εύκολο να απορρίψει κανείς τον αποκαλυπτικό τόνο που προέρχεται από τη Μόσχα ως προπαγάνδα ή στρατηγική παραπλάνηση. Αλλά τον τελευταίο χρόνο, η ρωσική ηγεσία έχει αποκαλύψει κάτι πιο αποκαλυπτικό: τον φόβο, όχι μόνο για τους εξωτερικούς αντιπάλους, αλλά και για την εσωτερική κατάρρευση. Δημόσιες δηλώσεις ανώτερων Ρώσων αξιωματούχων, από τον υπουργό Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ[1] μέχρι τον επικεφαλής της Sberbank, υποδηλώνουν ότι το Κρεμλίνο δεν είναι πλέον σίγουρο για την ικανότητά του να κερδίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, να σταθεροποιήσει την οικονομία ή να διατηρήσει την ακεραιότητα του κράτους.
Αυτή δεν είναι η έπαρση μιας ισχυρής δύναμης. Είναι η ομολογία μιας εύθραυστης.
Η Ρωσία σήμερα βρίσκεται στο σταυροδρόμι τριών συγκλινόντων κρίσεων: της στρατιωτικής υπερεπέκτασης, της οικονομικής συρρίκνωσης και του πολιτικού κατακερματισμού. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, που διανύει πλέον τον τέταρτο χρόνο του, έχει γίνει κάτι περισσότερο από ένα στρατιωτικό τέλμα, έχει γίνει μια πολιτισμική ευθύνη. Αυτό που ξεκίνησε ως πόλεμος για τη διατήρηση της αυτοκρατορικής επιρροής έχει εξελιχθεί σε μια σκληρή αντιπαράθεση που απειλεί να εκθέσει τον κούφιο πυρήνα της Ρωσικής Ομοσπονδίας.
Ένας πόλεμος που η Ρωσία μπορεί να μην επιβιώσει
Οι ανώτεροι διπλωμάτες του Κρεμλίνου προετοιμάζουν το ρωσικό κοινό για την πιθανότητα ήττας. Ο Λαβρόφ, σε μια ασυνήθιστα ωμή δήλωση, παραδέχτηκε στα ότι η Ρωσία πολεμά χωρίς έναν σημαντικό σύμμαχο, μια κατάσταση μοναδική στη σύγχρονη ιστορία της[2]. Ακόμα και κατά τις πιο σκοτεινές ημέρες του Ψυχρού Πολέμου, η Μόσχα μπορούσε να βασιστεί σε δορυφορικά καθεστώτα ή τουλάχιστον σε συμπαθούντα καθεστώτα. Σήμερα, η εικόνα είναι διαφορετική. Η Κίνα έχει αποστασιοποιηθεί, η Ινδία έχει κρατήσει αποστάσεις, και ακόμη και οι παραδοσιακοί συμπαθούντες αποφεύγουν την απροκάλυπτη ευθυγράμμιση. Βέβαια ξεχνά τη Βόρεια Κορέα, και τα Κορεατικά στρατεύματα που πολεμάνε στο πλευρό των Ρωσικών.
Η τυχαία επιβεβαίωση από τον πρέσβη Αντρέι Κέλιν των καταστροφικών αριθμών θυμάτων του πολέμου -εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί- μόνο ενέτεινε την αυξανόμενη εσωτερική ανησυχία[3]. Και όταν ο πρώην πρόεδρος Ντμίτρι Μεντβέντεφ απειλεί με πυρηνικά πλήγματα, επικαλούμενος δυνατότητες της σοβιετικής εποχής, δεν σηματοδοτεί δύναμη, αλλά στρατηγική κόπωση. Το Κρεμλίνο χρησιμοποιεί την πυρηνική ρητορική ως τελευταία γραμμή ψυχολογικής αποτροπής, γνωρίζοντας ότι η συμβατική του ισχύς μειώνεται.
Οι αξιωματούχοι φοβούνται τις συνέπειες ενός παρατεταμένου πολέμου όχι μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά και στους δρόμους των πόλεων τους. Ο Σεργκέι Κιριένκο, ο ισχυρός Πρώτος Αναπληρωτής Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου, έχει προειδοποιήσει ανοιχτά ότι οι βετεράνοι που επιστρέφουν μπορεί να γίνουν μια αποσταθεροποιητική δύναμη.[4] Η ιστορική μνήμη της Ρωσίας είναι έντονη σε αυτό το σημείο: οι βετεράνοι του Αφγανιστάν και της Τσετσενίας έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην άνοδο της εγχώριας εγκληματικότητας και της κουλτούρας των πολιτοφυλακών. Το κράτος βλέπει τώρα τους δικούς του στρατιώτες ως μεταπολεμική απειλή.
Η οικονομία βυθίζεται κάτω από τα όρια της στάθμης του νερού
Ο πόλεμος έχει επίσης πλήξει την ήδη εύθραυστη οικονομία της Ρωσίας. Στο Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης, που συνήθως αποτελεί μια σκηνοθετημένη επίδειξη εμπιστοσύνης- ο υπουργός Οικονομίας Μαξίμ Ρεσέτνικοφ παραδέχτηκε ότι η χώρα βρίσκεται στα πρόθυρα της ύφεσης[5]. Ο Γκέρμαν Γκρεφ, διευθύνων σύμβουλος της κρατικής Sberbank, προειδοποίησε για συστημική οικονομική πίεση, με αυξανόμενο πληθωρισμό και μη βιώσιμες στρατιωτικές δαπάνες[6].
Οι δυτικές κυρώσεις δεν έχουν προκαλέσει άμεση κατάρρευση, αλλά επιτυγχάνουν στρατηγικό αποτέλεσμα μέσω της φθοράς. Με την πάροδο του χρόνου, οι κυρώσεις δεν μειώνουν απλώς τα έσοδα από το πετρέλαιο ή δεν εμποδίζουν την πρόσβαση στην τεχνολογία, αναγκάζουν τις ρωσικές οικονομικές ελίτ να αντιμετωπίσουν ένα μέλλον όπου η ανάκαμψη δεν θεωρείται πλέον δεδομένη. Η βιομηχανική βάση της Ρωσίας επιδεινώνεται. Ο τραπεζικός της τομέας αντιμετωπίζει αυξανόμενα ποσοστά αθέτησης υποχρεώσεων. Καθώς οι πολιτικές υπηρεσίες στερούνται πόρων για τη χρηματοδότηση του πολέμου, οι συνέπειες γίνονται ορατές στους απλούς πολίτες.
Ο μεγάλος φόβος του Κρεμλίνου είναι ότι αυτοί οι πολίτες, μέχρι τώρα σε μεγάλο βαθμό απολιτικοί, θα αρχίσουν να μετατοπίζονται από την αδιαφορία στην αντιπολίτευση. Η επικεφαλής των μέσων ενημέρωσης του Κρεμλίνου, Μαργαρίτα Σιμονιάν, η οποία δεν είναι γνωστή για την λεπτότητά της, έχει αναγνωρίσει αυτόν τον κίνδυνο, προειδοποιώντας ότι η αναστάτωση στην καθημερινή ζωή μπορεί να προκαλέσει περισσότερη δυσαρέσκεια από τις απώλειες στο πεδίο της μάχης.
Κατακερματισμός: Η ανείπωτη καταστροφή
Αλλά από όλα τα φαντάσματα που στοιχειώνουν το Κρεμλίνο, κανένα δεν είναι πιο τρομακτικό από την εσωτερική αποσύνθεση. Δεν είναι τυχαίο ότι από το 2024, η Μόσχα έχει εντείνει την καταστολή των περιφερειακών και μειονοτικών κινημάτων, μερικά από τα οποία δεν έχουν ιστορικό μαχητικότητας. Ο χαρακτηρισμός 172 εθνοτικών και θρησκευτικών ομάδων ως «τρομοκρατικές οργανώσεις» από το κράτος αντανακλά ένα καθεστώς που βλέπει κάθε αυτόνομη φωνή ως απειλή για την εθνική επιβίωση[7].
Αυτή η παράνοια έχει τις ρίζες της στην ιστορία. Δύο φορές τον τελευταίο αιώνα, η Ρωσία υπέστη καταστροφικό κατακερματισμό μετά από στρατιωτική ήττα, πρώτα το 1917 και στη συνέχεια το 1991. Η σημερινή ηγεσία του Κρεμλίνου έχει βαθιά επίγνωση ότι ο πόλεμος και οι οικονομικές δυσκολίες είναι οι κλασικοί καταλύτες της εσωτερικής κατάρρευσης.
Για να το προλάβει αυτό, η Μόσχα μετατοπίζει την ιδεολογική της βάση. Μια νέα πολιτική περί ιθαγένειας που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2025 προσδιορίζει τους Ρώσους ως το «ένα έθνος, κράτος», υποβαθμίζοντας ουσιαστικά τον πολυεθνικό χαρακτήρα της χώρας. Είναι ένα επικίνδυνο στοίχημα: μπορεί να εξασφαλίσει βραχυπρόθεσμη εθνικιστική αφοσίωση, αλλά αποξενώνει δεκάδες μειονοτικούς πληθυσμούς με ιστορικά παράπονα. Κατά ειρωνικό τρόπο, στην προσπάθειά του να διατηρήσει την ενότητα, το Κρεμλίνο μπορεί να επιταχύνει τη διαίρεση.
Ένα καθεστώς σε στρατηγική παρακμή
Η ρητορική του Κρεμλίνου περί «ρωσοφοβίας» και ξένων σχεδίων για την αποσύνθεση της Ρωσίας δεν είναι απλώς εκτροπή. Είναι μια στρατηγική αφήγηση που έχει σχεδιαστεί για να δικαιολογήσει την αυταρχική καταστολή, ενώ παράλληλα αποσπά την προσοχή από την εσωτερική παρακμή. Αλλά η αλήθεια είναι πιο κοινότοπη και πιο επικίνδυνη: η αυτοκρατορική δομή της Ρωσίας είναι μη βιώσιμη υπό το βάρος του παρατεταμένου πολέμου, της οικονομικής στασιμότητας και της αυξανόμενης εθνοτικής διαφωνίας.
Αυτό που πρέπει να καταλάβουν οι δυτικοί πολιτικοί είναι το εξής: δεν γινόμαστε μάρτυρες της ανθεκτικότητας ενός πολιορκημένου κράτους, αλλά της διάλυσης ενός εξαντλημένου. Ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί να μην τελειώσει με μια συνθήκη ειρήνης ή μια αποφασιστική νίκη, μπορεί να τελειώσει με κατάρρευση. Και αν συμβεί αυτό, το ερώτημα δεν θα είναι αν η Ρωσία μπορεί να επανενταχθεί στο διεθνές σύστημα, αλλά αν μπορεί να παραμείνει ένα συνεκτικό κράτος.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
[1] The Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation, 28 July 2025 19:21
Foreign Minister Sergey Lavrov’s remarks and answers to questions at 11th Terra Scientia National Educational Youth Forum, Solnechnogorsk, https://mid.ru/en/foreign_policy/news/2038315/
[2] Polkieradio.pl, In a rare moment of candour, Lavrov admits Russia stands alone, 31.07.2025
[3] https://medium.com/@giorgioprovinciali/russian-assault-and-deaths-increase-4ab68d74cc48
[4] Mark Galeoti, RUSSIA’S LOOMING DEMOBILIZATION CHALLENGE, Jun 1, 2025
Global Initiative against Transnational Organized Crime (GI-TOC)
https://globalinitiative.net › uploads › 2025/06
[5] NPR, At the Saint Petersburg Economic Forum, Russia puts its best face forward, June 29, 2025, https://www.npr.org/2025/06/29/nx-s1-5446101/at-the-saint-petersburg-economic-forum-russia-puts-its-best-face-forward
[6] The Moscow Times, June 20, 2025 Sberbank CEO Warns High Rates and Strong Ruble Creating ‘Perfect Storm’ for Russian Economy
[7] The Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation, 6 June, 2023
Report of the Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation “Human Rights Situation in Certain Countries” https://mid.ru/en/foreign_policy/humanitarian_cooperation/1884435/
