Συνομιλίες Στιβ Γουίτκοφ με τον Πούτιν πριν από την προθεσμία των κυρώσεων των ΗΠΑ

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*

Η συνάντηση φαίνεται να αφορούσε περισσότερο την ανταλλαγή απόψεων παρά την ουσία. Από γεωστρατηγική άποψη, μερικά πράγματα ξεχωρίζουν:

Ο χρόνος είναι μοχλός πίεσης: Η διεξαγωγή αυτής της συνάντησης μόλις δύο ημέρες πριν από την προθεσμία επιβολής κυρώσεων του Τραμπ διασφαλίζει τη μέγιστη προσοχή των μέσων ενημέρωσης και της διπλωματίας, ακόμη και αν δεν γίνουν παραχωρήσεις.
Ο υπολογισμός του Πούτιν: Η αναφορά ότι είναι «αμετακίνητος» υποδηλώνει ότι το Κρεμλίνο πιστεύει ότι οι ΗΠΑ είτε δεν θα τηρήσουν πλήρως τις δεσμεύσεις τους είτε ότι η Ρωσία μπορεί να αντέξει οποιεσδήποτε κυρώσεις ακολουθήσουν. Αυτή η εμπιστοσύνη μπορεί να πηγάζει από τις υπάρχουσες εμπορικές εκτροπές προς την Κίνα, την Ινδία και άλλες χώρες, καθώς και από τον εσωτερικό πολιτικό έλεγχο.
Παράλληλες πορείες: Η συζήτηση Τραμπ-Ζελένσκι την προηγούμενη μέρα της συνάντησης δημιουργεί ένα δίλημμα, να καθησυχαστεί το Κίεβο και να πιεστεί η Μόσχα ταυτόχρονα, διατηρώντας τους συμμάχους στο πλευρό τους, ενώ παράλληλα δοκιμάζει την ευελιξία της Ρωσίας.
Πιθανά παιχνίδια με αναγνώσεις: Η έλλειψη λεπτομερειών σημαίνει ότι και οι δύο πλευρές μπορούν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα. Η Ουάσινγκτον μπορεί να υπονοήσει σταθερότητα, η Μόσχα μπορεί να επιδείξει ανυπακοή και αμφότερες διατηρούν περιθώριο ελιγμών μέχρι την Παρασκευή.

Ακολουθεί μια εκτίμηση δύο σεναρίων για το αποτέλεσμα της συνάντησης Στιβ Γουίτκο-Πούτιν και την προθεσμία επιβολής κυρώσεων της 8ης Αυγούστου:

Σενάριο 1: Προχωρούν οι κυρώσεις (Πιθανότερο Σενάριο)

Έναυσμα:
Ο Πούτιν αρνείται να αλλάξει τους πολεμικούς στόχους, οι ΗΠΑ ενεργοποιούν το πλήρες πακέτο κυρώσεων.

Άμεσες επιπτώσεις:

Οι ΗΠΑ επιβάλλουν νέους οικονομικούς περιορισμούς που στοχεύουν τις ρωσικές τράπεζες, το δημόσιο χρέος, τη ναυτιλία και επιλεγμένες εξαγωγές ενέργειας.
Η Ευρώπη ακολουθεί απρόθυμα τα περισσότερα μέτρα, αλλά με εξαιρέσεις για κρίσιμες εισαγωγές ενέργειας.
Οι αγορές αντιδρούν με μια σύντομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, ενώ το ρούβλι υποχωρεί απότομα, προκαλώντας την παρέμβαση της κεντρικής τράπεζας της Ρωσίας.

Ρωσική απάντηση:

Πολιτικά: Καταγγέλλει δημόσια τον «οικονομικό πόλεμο» των ΗΠΑ, συσπειρώνει την εσωτερική κοινή γνώμη με αντιδυτική ρητορική.
Στρατός: Διατηρεί τον τρέχοντα ρυθμό στην Ουκρανία για να δείξει ανθεκτικότητα, ενδέχεται να προβεί σε συμβολική κλιμάκωση (δοκιμές πυραύλων, ναυτικοί ελιγμοί).
Οικονομικά: Αυστηροποιεί τους ελέγχους κεφαλαίου, επιταχύνει το εμπόριο με βάση το γιουάν, πιέζει τα «φιλικά» κράτη να επεκτείνουν τις εισαγωγές.

Στρατηγικό Αποτέλεσμα:

Η αφήγηση του Κρεμλίνου περί «πολιορκίας της Ρωσίας» κερδίζει έδαφος στο εσωτερικό, αλλά η μακροπρόθεσμη οικονομική διάβρωση βαθαίνει.
Η αξιοπιστία των ΗΠΑ ενισχύεται με τους συμμάχους, εκτός εάν η Ρωσία απαντήσει ασύμμετρα (κυβερνοεπιθέσεις, ενεργειακό εκβιασμό) και διασπάσει τη δυτική ενότητα.

Σενάριο 2: Συμφωνία της τελευταίας στιγμής (Χαμηλή πιθανότητα)

Έναυσμα:
Η Μόσχα σηματοδοτεί περιορισμένες παραχωρήσεις, π.χ. πλαίσιο κατάπαυσης του πυρός, ανταλλαγές κρατουμένων ή ανθρωπιστικοί διάδρομοι, όσες ακριβώς χρειάζεται για να ισχυριστεί ο Τραμπ ότι έχει σημειωθεί πρόοδος.

Άμεσες επιπτώσεις:

Οι ΗΠΑ καθυστερούν τις κυρώσεις, χαρακτηρίζοντάς τες ως «εποικοδομητική διπλωματία», διατηρώντας παράλληλα τα μέτρα σε ετοιμότητα.
Η Ευρώπη χαιρετίζει την αποκλιμάκωση, ορισμένοι ηγέτες πιέζουν για μια ευρύτερη διαπραγματευτική πορεία.
Οι αγορές σταθεροποιούνται, ποντάροντας στη μείωση του κινδύνου άμεσης κλιμάκωσης.

Ρωσική απάντηση:

Πολιτικά: Παρουσιάζει το αποτέλεσμα ως διπλωματική νίκη, έχοντας αποφύγει νέες κυρώσεις χωρίς να εγκαταλείψει τους βασικούς στόχους.
Στρατιωτικά: Χρησιμοποιεί την παύση για ανασύνταξη, επανεξοπλισμό και προσαρμογή των γραμμών ανεφοδιασμού.
Οικονομικά: Διατηρεί τις υφιστάμενες στρατηγικές προσαρμογής στις κυρώσεις, αλλά η ανακούφιση από νέα μέτρα αγοράζει χρόνο.

Στρατηγικό Αποτέλεσμα:

Βραχυπρόθεσμη χαλάρωση των εντάσεων, αλλά καμία επίλυση των βασικών παραγόντων της σύγκρουσης.
Κίνδυνος η Ρωσία να χρησιμοποιήσει την αναστολή για να σκληρύνει τις θέσεις της, καθιστώντας μια μελλοντική διπλωματική διευθέτηση πιο δύσκολη.
Οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να δεχθούν κριτική από τα «γεράκια» επειδή «ανοιγοκλείνουν τα μάτια τους».

Συμπέρασμα:
Το Σενάριο 1 διατηρεί άθικτη την αξιοπιστία της αποτροπής των ΗΠΑ, αλλά κινδυνεύει να επιταχύνει τη μακροπρόθεσμη στροφή της Ρωσίας προς την Κίνα και τις μη δυτικές οικονομίες.

Το Σενάριο 2 δημιουργεί ανάσα, αλλά κινδυνεύει να σηματοδοτήσει ότι η πίεση μπορεί να αποφευχθεί με συμβολικές παραχωρήσεις

Πίνακας με επιλογές Ρωσικών Αντιποίνων – Κίνδυνος vs. Αντίκτυπος

Επιλογή αντιποίνων	Πιθανότητα	Σύγκρουση	Λεπτομέρειες / Σημειώσεις
1. Κυβερνοεπιθέσεις σε υποδομές ΗΠΑ/ΝΑΤΟ	Υψηλή	Υψηλή	Πιθανοί στόχοι: χρηματοπιστωτικός τομέας, logistics, ενεργειακά δίκτυα. Θα μπορούσαν να είναι αμφισβητήσιμες επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν ομάδες χάκερ μεσολάβησης. Στοχεύουν στη δημιουργία βραχυπρόθεσμων διαταραχών και δυνατότητας σηματοδότησης.
2. Χειραγώγηση του ενεργειακού εφοδιασμού	Μέτρια	Υψηλή	Μπορεί να μειώσει ή να περιορίσει τις εξαγωγές φυσικού αερίου/πετρελαίου σε επιλεγμένες ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο τη δημιουργία διχασμού μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ. Θα μπορούσε επίσης να «ανακατευθύνει» τον εφοδιασμό προς την Ασία, ώστε να αναδειχθούν εναλλακτικές αγορές. Κίνδυνος: απώλεια εσόδων.
3. Κλιμάκωση στην Ουκρανία	Μέτρια–Υψηλή	Υψηλή	Εντατικοποιημένες πυραυλικές επιθέσεις σε υποδομές, άνοιγμα νέων μετώπων ή χρήση βαρύτερου βομβαρδισμού. Σχεδιασμένες για να επιβάλουν κόστος στην Ουκρανία και στις προσπάθειες στρατιωτικής βοήθειας της Δύσης.
4. Στρατιωτική σηματοδότηση αλλού	Μέτρια	Μέτρια	Ναυτικές ή αεροπορικές προκλήσεις στη Βαλτική/Μαύρη Θάλασσα, στην Αρκτική ή κοντά στον εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ. Θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν δοκιμές πυραύλων για την ενίσχυση της αποτρεπτικής στάσης.
5. Συγκαλυμμένη αποσταθεροποίηση στην Ευρώπη	Μέτρια	Μέτρια–Υψηλή	Χρηματοδότηση/ενθάρρυνση διαμαρτυριών, εκμετάλλευση μεταναστευτικών κρίσεων ή πληροφοριακών επιχειρήσεων για τη διάρρηξη της συναίνεσης στην ΕΕ. Συχνά τακτικές βραδείας καύσης.
6. Οικονομικές αντικυρώσεις	Χαμηλή– Μέτρια	Χαμηλή– Μέτρια	Απαγόρευση ορισμένων δυτικών αγαθών, περιορισμός του εναέριου χώρου, στοχοποίηση δυτικών εταιρειών που εξακολουθούν να λειτουργούν στη Ρωσία. Περιορισμένος άμεσος αντίκτυπος αλλά συμβολικός.
7. Κλιμάκωση της πυρηνικής ρητορικής	Υψηλή	Χαμηλό (βραχυπρόθεσμο) / Μέτριο (μακροπρόθεσμο)	Λεκτικές απειλές ή «πυρηνικές ασκήσεις» για τη δημιουργία φόβου και την επιρροή πολιτικών συζητήσεων στα κράτη του ΝΑΤΟ. Συνήθως περισσότερο ψυχολογικές παρά επιχειρησιακές.
8. Συμμαχίες με κράτη που έχουν υποστεί κυρώσεις	Μέτρια	Μέτρια	Η εμβάθυνση των δεσμών με το Ιράν, τη Βόρεια Κορέα ή άλλες χώρες για την παράκαμψη των κυρώσεων και την απόκτηση τεχνολογίας ή πυρομαχικών. Ενισχύει την ανθεκτικότητα, αλλά διακινδυνεύει περαιτέρω απομόνωση.

Βασικές παρατηρήσεις

Πιθανότερη κίνηση με υψηλό αντίκτυπο: Κυβερνοεπιθέσεις (φθηνές, αμφισβητήσιμες, γρήγορες) σε συνδυασμό με εντατικοποιημένες επιθέσεις στην Ουκρανία.
Η πιο στρατηγική μακροπρόθεσμη κίνηση: Η χρήση ενεργειακών όπλων προς την Ευρώπη για τη διάσπαση της ενότητας της συμμαχίας.
Πιθανότερη κίνηση χαμηλού κόστους: Πυρηνική επίθεση για τη διατήρηση του παράγοντα φόβου.

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).