Ξύπνα Ευρώπη, πρέπει να υπαγορεύσεις την ειρήνη

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*

Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να περιμένει την Ουάσιγκτον να αποφασίσει για την τύχη της, η επιβίωση της Ουκρανίας αποτελεί πλέον τη δική της δοκιμασία θάρρους και ηγεσίας. Η Ευρώπη επιτέλους πρέπει να συνειδητοποιήσει μια σκληρή αλήθεια: η ασφάλεια της ηπείρου δεν μπορεί να ανατεθεί σε τρίτους και το μέλλον της Ουκρανίας δεν μπορεί να αφεθεί στις ιδιοτροπίες ξένων ηγετών. Την περασμένη Παρασκευή στην Αλάσκα, ο Βλαντιμίρ Πούτιν πρότεινε στην Ουκρανία να παραχωρήσει το Λουχάνσκ και το Ντόνετσκ στο πλαίσιο μιας «ειρηνευτικής συμφωνίας» και ο Ντόναλντ Τραμπ έδειξε ότι είναι ανοικτός στην ιδέα. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιμετωπίζουν τώρα μια καθοριστική στιγμή: είτε θα διεκδικήσουν την ισχύ τους και θα διασφαλίσουν την κυριαρχία της Ουκρανίας, είτε θα διακινδυνεύσουν να επαναλάβουν δεκαετίες κατευνασμού που έχουν ενθαρρύνει τους επιτιθέμενους.

Από το Νοέμβριο του 2024 αναφερόμασταν σε τρία μοντέλα ειρήνευσης του Ουκρανικού ζητήματος. Οποιαδήποτε παραχώρηση γης αναγνωρίζει την παράνομη κατοχή της Ρωσίας. Ατιμάζει τους Ουκρανούς που έχασαν τη ζωή τους υπερασπιζόμενοι την πατρίδα τους και σηματοδοτεί ότι η επιθετικότητα μπορεί να αποφέρει αποτελέσματα. Τα περιορισμένα κέρδη της Ρωσίας στο πεδίο της μάχης δεν επιτεύχθηκαν χάρη στην ασταμάτητη ισχύ της, αλλά επειδή στην Ουκρανία δεν παρασχέθηκαν τα όπλα και η υποστήριξη που χρειαζόταν για να οργανώσει μια πλήρη άμυνα. Με την πλήρη ευρωπαϊκή και αμερικανική υποστήριξη, οι στρατοί της Μόσχας θα βρίσκονταν ήδη σε υποχώρηση.

Παρά το γεγονός ότι μάχεται με το ένα χέρι δεμένο, η Ουκρανία έχει χτυπήσει βαθιά μέσα στο ρωσικό έδαφος, προκαλώντας σοβαρά πλήγματα και στερώντας από τη Μόσχα τη νίκη. Φανταστείτε τι θα μπορούσε να πετύχει το Κίεβο αν η Ευρώπη το όπλιζε πλήρως και το ενδυνάμωνε για να πολεμήσει αποφασιστικά.

Ο Πούτιν παρουσιάζει τη σύγκρουση ως κάτι που οφείλεται στην επέκταση του ΝΑΤΟ ή στην δυτική επέμβαση. Η πραγματικότητα είναι απλούστερη: η απολυταρχία του Κρεμλίνου χρησιμοποιεί τον πόλεμο για να αποσπάσει την προσοχή από την εσωτερική παρακμή. Μέχρι η Ευρώπη να το αναγνωρίσει αυτό, θα συνεχίσει να εκπλήσσεται από τη ρωσική επιθετικότητα. Η ιστορία είναι σαφής: όταν η Ρωσία συναντά αδυναμία, προχωρά. Στη Γεωργία το 2008, στην Κριμαία και το Ντονμπάς το 2014, και τώρα στην Ουκρανία, όλα αποδεικνύουν το μάθημα. Ο κατευνασμός, όπως προειδοποίησε ο Ουίνστον Τσώρτσιλ τη δεκαετία του 1930, μόνο ενθαρρύνει τους επιτιθέμενους.

Πολύ συχνά, η Ευρώπη περίμενε την Ουάσιγκτον να δράσει πρώτη. Σήμερα, αυτό το αντανακλαστικό κινδυνεύει να μετατρέψει μια ουκρανική τραγωδία σε ευρωπαϊκή. Εάν η συλλογική βούληση του ΝΑΤΟ κλονιστεί, η Ρωσία θα συνεχίσει να απειλεί τα σύνορα της ηπείρου. Η άρνηση του Ζελένσκι να εγκαταλείψει το Κίεβο το 2022 ανάγκασε τη Δύση να συσπειρωθεί. Σήμερα, η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια παρόμοια καθοριστική επιλογή. Θα κάνει πίσω ενώ η Ουάσιγκτον αποδέχεται τους όρους του Πούτιν ή θα κάνει ένα βήμα μπροστά και θα ηγηθεί;

Η πορεία προς τα εμπρός είναι σαφής: πάγωμα των γραμμών μάχης εκεί που βρίσκονται, επιβολή κατάπαυσης του πυρός μέσω μηχανισμών υπό ευρωπαϊκή ηγεσία και παροχή εγγυήσεων ασφαλείας τύπου Άρθρου 5 στην Ουκρανία. Αυτό απαιτεί δύναμη ταχείας αντίδρασης, προηγμένη αεράμυνα και κυρώσεις που θα αναιρούνται αυτόματα εάν η Ρωσία συνεχίσει την επιθετικότητα. Η Ευρώπη πρέπει να δράσει αποφασιστικά, όχι να περιμένει πολιτικές βολές από την άλλη άκρη του Ατλαντικού.

Η επιβίωση της Ουκρανίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ασφάλεια της Ευρώπης, τα σύνορά της, τις αξίες της και το μέλλον της. Εάν η Ευρώπη δεν αναλάβει δράση, κινδυνεύει να προσκαλέσει μια ακόμη ρωσική εκστρατεία, ίσως την επόμενη φορά στη Μολδαβία ή στις χώρες της Βαλτικής. Εάν επιτύχει, θα διασφαλίσει όχι μόνο την Ουκρανία αλλά και την ακεραιότητα της ίδιας της Ευρώπης.

Ο Τσόρτσιλ κατάλαβε ότι ο κατευνασμός ενδυναμώνει τους επιτιθέμενους. Η Ευρώπη πρέπει τώρα να ακολουθήσει το παράδειγμά του, όχι με ομιλίες, αλλά με ενότητα, αποφασιστικότητα και δράση. Η ήπειρος έχει αφυπνιστεί. Πρέπει να εκμεταλλευτεί αυτή τη στιγμή για να καθορίσει τις εγγυήσεις ασφάλειας της Ουκρανίας πριν οποιαδήποτε διευθέτηση υπαγορευτεί από τον Πούτιν ή επηρεαστεί από την αμερικανική αναποφασιστικότητα. Η ιστορία θα θυμάται αν η Ευρώπη ενήργησε με θάρρος ή αν επέτρεψε για άλλη μια φορά στους επιτιθέμενους να γράψουν τους κανόνες.

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).