Γροιλανδία, Ελλάδα και το ατελείωτο παιχνίδι των πιονιών στη Γεωπολιτική Σκακιέρα

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*

Το 2001 υπηρετούσα ως Ακόλουθος Άμυνας της Ελλάδας στην Οτάβα. Τότε η Δανία έστειλε μια φρεγάτα στη νησίδα Hans, ένα μικροσκοπικό βράχο στο στενό Nares μεταξύ Καναδά και Γροιλανδίας. Δανέζικα στρατεύματα αποβιβάστηκαν και ύψωσαν τη σημαία τους. Λίγο αργότερα, ο Καναδάς απάντησε με τον ίδιο τρόπο. Για δεκαετίες, οι δύο σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ συμμετείχαν σε αυτό που τα μέσα ενημέρωσης ονόμασαν «Πόλεμο του Ουίσκι», μια σε μεγάλο βαθμό συμβολική ανταλλαγή διεκδικήσεων κυριαρχίας.

Τότε λοιπόν δέχτηκα τηλεφώνημα από ομογενή μέλος του Καναδικού κοινοβουλίου για να προσκληθώ σε γεύμα για να συζητήσουμε με την παρουσία των Υπουργών Εξωτερικών και Άμυνας κάτι που μπορεί να παρουσιάζει ενδιαφέρον από συγκριτική άποψη. «Γνωρίζω ότι συχνά μελετάτε εδαφικές διαφορές και υπάρχει μια ενδιαφέρουσα παράλληλη προσέγγιση που νομίζω ότι αξίζει να επισημανθεί.»

Τώρα, γιατί αυτό είναι σχετικό με την Ελλάδα; Σκεφτείτε τη διαμάχη των Ιμίων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Αφορούσε μια παρόμοια κατάσταση στο Αιγαίο, με αντικρουόμενες διεκδικήσεις κυριαρχίας, υψηλές εντάσεις, ακόμη και κρίσεις. Σε αντίθεση με την κατάσταση στο νησί Χανς, τα Ίμια κινδύνευαν να κλιμακωθούν σε πραγματική σύγκρουση.

Η Γροιλανδία στο Σταυροδρόμι: Μαθήματα Κυριαρχίας

Ας σταματήσουμε να προσποιούμαστε. Η Γροιλανδία σήμερα δεν είναι μια ιστορία μόνο για την πολιτική της Αρκτικής, είναι η ιστορία κάθε μικρού έθνους που έχει την ατυχία να είναι στρατηγικά πολύτιμο. Και οι Έλληνες θα πρέπει να το αναγνωρίσουν αμέσως, επειδή το ζούμε εδώ και αιώνες.

Η πρώην αποικία της Δανίας βρίσκεται τώρα πολιορκημένη από Αμερικανούς πράκτορες, Κινέζους επενδυτές και Ρώσους στρατηγικούς αναλυτές, ο καθένας από τους οποίους περιστρέφεται σαν γύπες πάνω από πάγο και ορυκτά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, αρκετά αναίσχυντες υπό τον Ντόναλντ Τραμπ ώστε να προτείνουν την άμεση αγορά της Γροιλανδίας, τώρα κρύβονται πίσω από ρητορική περί «σεβασμού του δικαιώματος επιλογής της Γροιλανδίας». Αλλά τι είδους σεβασμός περιλαμβάνει μυστικές επιχειρήσεις επιρροής, παιχνίδια πληροφοριών και χειραγώγηση της τοπικής πολιτικής; Αυτό δεν είναι συνεργασία. Είναι αποικιοκρατία του 21ου αιώνα με δημοκρατική μάσκα.

Η Ελλάδα γνωρίζει αυτή την ιστορία πολύ καλά

Η Ελλάδα «απελευθερώθηκε» από τους Οθωμανούς μόνο και μόνο για να βρεθεί επιφορτισμένη με ξένους βασιλείς που είχαν επιλεγεί προσεκτικά στο Λονδίνο και το Παρίσι. Στον Ψυχρό Πόλεμο, η Ουάσιγκτον επέμβει κατευθείαν στο πολιτικό μας σύστημα, υποστηρίζοντας μια δικτατορία στο όνομα της «σταθερότητας». Σήμερα, το ΝΑΤΟ μας αποκαλεί σύμμαχο, αλλά κάνει ελάχιστα όταν η Τουρκία παραβιάζει την κυριαρχία μας. Η ΕΕ κηρύττει την αλληλεγγύη, αλλά μας αντιμετωπίζει ως αναλώσιμους όταν τα γερμανικά ή τα γαλλικά συμφέροντα έρχονται πρώτα.

Είναι τόσο διαφορετικό αυτό από τη μοίρα της Γροιλανδίας; Η Κοπεγχάγη μιλάει για συνεργασία, αλλά εξακολουθεί να κρατάει τα νήματα των διαπραγματεύσεων. Η Ουάσιγκτον μιλάει για ελευθερία, αλλά καταρτίζει λίστες «φίλων» Γροιλανδών. Το ΝΑΤΟ επαινεί τους συμμάχους, αλλά μόνο εφόσον είναι χρήσιμοι εναντίον της Μόσχας ή του Πεκίνου.

Τα πιόνια της Αρκτικής και τα πιόνια του Αιγαίου

Είτε πρόκειται για ένα αρκτικό νησί είτε για μια μεσογειακή δημοκρατία, το μοτίβο είναι το ίδιο. Οι ΗΠΑ, η ΕΕ και το ΝΑΤΟ βλέπουν τα μικρά έθνη όχι ως ίσα αλλά ως πιόνια της γεωπολιτικής σκακιέρας. Η Γροιλανδία είναι για την Αμερική ό,τι είναι η Ελλάδα για τη συμμαχία: μια προωθημένη βάση, μια βολική τοποθεσία, ένα διαπραγματευτικό χαρτί.

Τα λιμάνια μας, οι αεροπορικές μας βάσεις, η θέση μας στη νότια πλευρά του ΝΑΤΟ, αυτά έχουν μεγαλύτερη σημασία για την Ουάσιγκτον από την κυριαρχία μας. Τα ορυκτά της Γροιλανδίας και οι θαλάσσιες οδοί της Αρκτικής έχουν μεγαλύτερη σημασία για τις ΗΠΑ από τις φωνές του λαού της. Και στις δύο περιπτώσεις, οι ντόπιοι αντιμετωπίζονται ως θόρυβος υποβάθρου σε ένα παιχνίδι που έχει γραφτεί αλλού.

Η Σκληρή Αλήθεια

Ας το πούμε ξεκάθαρα: οι μεγάλες δυνάμεις δεν θα φερθούν ποτέ στα μικρά έθνη ως ίσα, εκτός αν τους αναγκάσουμε εμείς. Η Δανία δεν θα παραδώσει οικειοθελώς τον έλεγχο της Γροιλανδίας. Η Ουάσιγκτον δεν θα σταματήσει να ανακατεύεται στην ελληνική ή τη γροιλανδική πολιτική. Το ΝΑΤΟ δεν θα υπερασπιστεί τα ελληνικά νησιά εάν αυτό θέσει σε κίνδυνο τη συμμαχία με την Τουρκία. Η ΕΕ δεν θα δώσει προτεραιότητα στην ελληνική ασφάλεια έναντι των γερμανικών συμβάσεων ή των γαλλικών φιλοδοξιών.

Η ιστορία της Γροιλανδίας είναι μια προειδοποίηση, αλλά είναι επίσης ένας καθρέφτης. Ο κόσμος δεν αλλάζει τη συμπεριφορά του. Εναπόκειται σε εμάς να αλλάξουμε την αντίδρασή μας.

Κάλεσμα σε Αντίσταση

Η Γροιλανδία αρχίζει να μαθαίνει αυτό το μάθημα: κάθε εξωτερική προσφορά συνοδεύεται από όρους. Η Δανία πρέπει να απαλλαγεί από τον αποικιακό πατερναλισμό της και να αντιμετωπίσει τη Γροιλανδία ως ίση. Αλλά πάνω απ’ όλα, οι ίδιοι οι Γροιλανδοί πρέπει να επιμείνουν ότι το μέλλον τους θα αποφασιστεί στο Νουούκ, όχι στην Ουάσιγκτον, το Πεκίνο ή τη Μόσχα.

Για τους διεθνείς αναγνώστες, η προειδοποίηση είναι σαφής. Είτε στη Γροιλανδία, στην Ελλάδα είτε στη Γεωργία, η επιβίωση της κυριαρχίας δεν εξαρτάται μόνο από τη γεωγραφία ή τους πόρους, αλλά και από την επαγρύπνηση κατά της χειραγώγησης.

Η Αρκτική μπορεί να φαίνεται μακρινή, αλλά το δίλημμα της Γροιλανδίας είναι παγκόσμιο: αν τα μικρά έθνη δεν διαφυλάξουν σθεναρά την ισχύ τους, οι μεγάλες δυνάμεις θα τους την πάρουν ευχαρίστως.

Οι Έλληνες πρέπει να απαιτούν δράση, όχι δικαιολογίες. Όλοι μας πρέπει να αναγνωρίσουμε την ίδια αλήθεια: η κυριαρχία δεν κατοχυρώνεται με την ένταξη στο ΝΑΤΟ, ούτε με κενά λόγια από την Ουάσιγκτον ή τις Βρυξέλλες. Κατοχυρώνεται μόνο όταν τα μικρά έθνη σταματούν να συμπεριφέρονται σαν πιόνια και αρχίζουν να αρνούνται το ίδιο το παιχνίδι.

Επειδή αυτό είναι το μάθημα της ιστορίας, είτε στο Αιγαίο είτε στην Αρκτική είναι το ίδιο: αν επιτρέψεις στις μεγάλες δυνάμεις να παίξουν το σκάκι τους, θα το παίζουν πάντα στην πλάτη σου.

Και ως επίλογο θα κλείσουμε με το τι έγινε τελικά μεταξύ Δανίας και Καναδά με το νησί Χανς. Διατήρησαν τις αξιώσεις κυριαρχίας επί ενός στρατηγικού αλλά ακατοίκητου νησιού, προέβησαν σε συμβολικές χειρονομίες και με την πάροδο του χρόνου χρησιμοποίησαν τη διπλωματία, αντί για τη βία, για να επιλύσουν τη διαφορά. Τελικά, το 2022, συμφώνησαν να διαιρέσουν το νησί Χανς, εγκαθιδρύοντας τα πρώτα χερσαία σύνορα μεταξύ Γροιλανδίας και Καναδά, όλα αυτά χωρίς να ριχθεί ούτε ένας πυροβολισμός. Δηλαδή πως θα μας φαινόταν αν η Ελλάδα επέλεγε τον ρόλο της συμβολικής διπλωματίας και των σκηνοθετημένων, χαμηλού κινδύνου χειρονομιών στην άμβλυνση των εντάσεων στο Αιγαίο αντί της σθεναρής διαφύλαξης της εθνικής μας ισχύος;

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).