Συνάντηση Τραμπ Ερντογάν στον Λευκό Οίκο: Τουρκική επιτυχία ή η τέλεια παγίδα;
Γράφει η Γιώτα Χουλιάρα
Παρακολουθώντας με προσοχή όσα συνέβησαν χθες στο Λευκό Οίκο ανάμεσα σε Τραμπ και Ερντογάν, θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι η Άγκυρα πέτυχε αυτό που ήθελε διακαώς ο Τούρκος πρόεδρος: χαμογελαστές φωτογραφίες δίπλα στον Αμερικανό ομόλογό του, χειραψίες και σύντομα βιντεάκια της συζήτησής τους μπροστά από το τζάκι. Όλα αυτά να κυκλοφορούν σε διαδίκτυο και να προβάλλονται στον Τύπο μαζί με τη φωτογραφία του Ερντογάν δίπλα στον Τραμπ την Τρίτη κατά τη συνάντηση των ηγετών των αραβικών κρατών.
Με μια πρώτη ματιά, οι οπαδοί του Τούρκου προέδρου, ακόμη και αυτοί που ζουν στη χώρα μας, μπορούν να πανηγυρίζουν ευτυχισμένοι. Η Τουρκία γύρισε στα σαλόνια της διεθνούς διπλωματίας απ΄όπου είχε εξοριστεί επί προεδρίας Μπάιντεν. Προηγουμένως, η Άγκυρα, στο πλαίσιο του διπλωματικού παιχνιδιού, είχε ακυρώσει τη συνάντηση με τον Έλληνα πρωθυπουργό, αφήνοντας την Αθήνα στα κρύα του λουτρού και δείχνοντας ότι δεν υπολογίζει τη χώρα μας, την οποία με βάση το δόγμα Νταβούτογλου βλέπει ως κομμάτι της άλλοτε ισχυρής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας- λησμονώντας φυσικά ότι στο τέλος η κραταιά αυτοκρατορία είχε μετατραπεί σε Μεγάλο Ασθενή.
Την ώρα που ο Έλληνας πρωθυπουργός είχε μια σύντομη συνάντηση στα παρασκήνια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ με τον Τραμπ, ο Ερντογάν ήταν ο εκλεκτός καλεσμένος. Αυτό είναι το μήνυμα που προσπαθούν με ζέση να μας παρουσιάσουν οι Τούρκοι είτε εκτός είτε εντός των τειχών.
Σίγουρα ο Ερντογάν χθες ήταν ο εκλεκτός. Ο Τραμπ τον υποδέχθηκε με κάθε επισημότητα, φορώντας την χαρακτηριστική του κόκκινη γραβάτα και μια χρυσή καρφίτσα F-22 raptor στο πέτο του, δίπλα ακριβώς στην αμερικάνικη σημαία.
Ήταν μάλιστα τόσο εκλεκτός καλεσμένος που ο Αμερικανός πρόεδρος αποφάσισε να αστειευτεί μαζί του. Έκανε μια φευγαλέα νύξη στη συνεχιζόμενη ολίσθηση της Τουρκίας στον αυταρχισμό υπό τον Ερντογάν, αστειευόμενος πως ο Ταγίπ «γνωρίζει για τις στημένες εκλογές καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον».
Μπορεί ο Ταγίπ να πάγωσε προς στιγμή, μπορεί ο Τραμπ να μην έκανε καμία αναφορά στη συνεχιζόμενη νομική εκστρατεία της τουρκικής κυβέρνησης εναντίον του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης της χώρας, η οποία οδήγησε στις συλλήψεις δεκάδων αιρετών αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένου του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, αλλά η σύντομη αυτή αναφορά του Τραμπ φαίνεται πως ήταν αρκετή. Αρκετή για να πάρει ο Τούρκος ηγέτης το μήνυμα πως ο Τραμπ σκοπεύει να του δώσει αυτό που ζητάει. Και τί είναι αυτό που ζητάει; Την απάντηση σ΄αυτό το ερώτημα έδωσε με τον πλέον εύγλωττο τρόπο ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία Τομ Μπαράκ, ο οποίος είναι επίσης απεσταλμένος του Τραμπ για τη Συρία.
Ο Μπαράκ, δισεκατομμυριούχος επενδυτής και στενός φίλος του Τραμπ, έχει αναδειχθεί σε βασικό πρόσωπο στην αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Μπαράκ δήλωσε αυτή την εβδομάδα σε εκδήλωση think tank που διοργανώθηκε στη Νέα Υόρκη ότι «η Τουρκία είναι μια δημοκρατία, αλλά και κάπως αυταρχική», είπε ότι ο Τραμπ θα έδινε στον Ερντογάν «αυτό που χρειάζεται περισσότερο: νομιμότητα».
Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί είναι ποιο το αντάλλαγμα που θα πρέπει να δώσει ο Ερντογάν – γιατί ο Τραμπ δεν κάνει τίποτε χωρίς αντάλλαγμα, δεν είναι φιλανθρωπικός ταμείο, επιχειρηματίας είναι που εισήλθε στην πολιτική. Φαίνεται πως η απάντηση βρίσκεται σε δυο σκέλη: το ένα γράφει Ρωσία και το άλλο Συρία.
Ας ξεκινήσουμε με την Ρωσία. «Θα ήθελα να σταματήσει να αγοράζει πετρέλαιο από τη Ρωσία, ενώ η Ρωσία συνεχίζει την έξαρσή της εναντίον της Ουκρανίας», δήλωσε στη χθεσινή συνάντησή τους ο Τραμπ μετά τα γλυκόλογα και τις θερμές υποδοχές. Η Άγκυρα θεωρεί αυτή την πίεση «ως μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες της», δήλωσε η συγγραφέας Γκονούλ Τολ, διευθύντρια του προγράμματος Τουρκίας του Ινστιτούτου Μέσης Ανατολής, στο X.
Η Ρωσία είναι ο κορυφαίος προμηθευτής φυσικού αερίου και αργού πετρελαίου της Τουρκίας και η Άγκυρα έχει δεχθεί εντεινόμενες πιέσεις να μειώσει τις εισαγωγές από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Ενώ μεγάλο αγκάθι παραμένουν και οι S-400 η απόκτηση των οποίων οδήγησε στην επιβολή κυρώσεων από το Κογκρέσο το 2020 βάσει του νόμου για την αντιμετώπιση των αντιπάλων της Αμερικής (CAATSA).
Ας προχωρήσουμε τώρα με το ζήτημα Συρία. Όταν κατά τη συνάντηση Τραμπ Ερντογάν δημοσιογράφος ρώτησε για την Συρία ο Τραμπ ξεκίνησε να επαινεί περαιτέρω τον Ερντογάν, αποδίδοντας στον Τούρκο πρόεδρο την ευθύνη για την πτώση Άσαντ τον Δεκέμβριο και το γεγονός πως τον έπεισε, μαζί με τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ, να άρει τις κυρώσεις κατά της Συρίας, ώστε η Συρία να μπορέσει να «αναπνεύσει». Η αναφορά Σαουδικής Αραβίας και Κατάρ δεν είναι τυχαία καθώς πρόκειται για τις δυο χώρες που ενδιαφέρονται για την ανοικοδόμηση της Συρίας. «Νομίζω ότι αυτός ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος. Δεν αναλαμβάνει την ευθύνη, αλλά είναι στην πραγματικότητα ένα μεγάλο επίτευγμα», είπε ο Τραμπ. «Χρησιμοποίησαν υποκατάστατα. Αλλά θα πρέπει να αναλάβουν την εύνοια γι’ αυτό», είπε ο Τραμπ για την εκδίωξη του Άσαντ, ισχυριζόμενος ότι η Τουρκία προσπαθούσε να «καταλάβει» τη Συρία για 2.000 χρόνια.
Με τον όρο «υποκατάστατα», ο Τραμπ πιθανότατα αναφερόταν στον μεταβατικό πρόεδρο της Συρίας, Άχμεντ αλ-Σαράα, ο οποίος ανέτρεψε τον Άσαντ μαζί με τους τζιχαντιστές της HTS, παρακλάδι της Αλ Κάιντα. Ουσιαστικά λοιπόν τί έκανε εδώ ο Τραμπ; Έδωσε στο ευρύ κοινό τον υπεύθυνο όλων όσων συμβαίνουν στην Συρία και τον ονομάτισε, δίνοντας τη δυνατότητα πλέον στο Ισραήλ να κινηθεί αναλόγως, διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε πως στη Συρία λόγω των Υψιπέδων του Γκολάν αλλά και των Δρούζων έχει ρόλο και το Ισραήλ. Με άλλα λόγια πέταξε την Τουρκία στον λάκκο της Συρίας χωρίς να της δώσει αυτό που ποθούσε: να διακόψει το Πεντάγωνο τους δεσμούς του με τις κουρδικές δυνάμεις SDF. (εδώ να θυμίσουμε πως το 2019, ο Τραμπ εξέδωσε διαταγές για την απόσυρση των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων που σταθμεύουν στην ελεγχόμενη από τους Κούρδους ζώνη, δίνοντας παράλληλα το πράσινο φως στην επίθεση της Τουρκίας κατά των SDF με την Επιχείρηση «Πηγή Ειρήνης». Αντιμέτωπος με την κατακραυγή στο Κογκρέσο, αναγκάστηκε να αναιρέσει την απόφαση να αποσυρθεί. Το γεγονός αυτό κάνει πλέον τους Κούρδους επιφυλακτικούς απέναντί του).
Το μόνο σίγουρο είναι πως στην πραγματικότητα ο Τραμπ δεν δεσμεύτηκε για κάτι απέναντι στον Ερντογάν. Αντιθέτως ο Τούρκος πρόεδρος ήταν εκείνος που είπε: «Είμαστε έτοιμοι να κάνουμε ό,τι μας πέσει πάνω μας». Την ίδια ώρα ο Τραμπ δεν έκανε καμία αναφορά στη Γάζα ούτε στη συνεργασία των ΗΠΑ με τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις υπό την ηγεσία των Κούρδων
Μετά το πέρας της συνάντησης Τραμπ Ερντογάν, ο υπουργός Ενέργειας της Τουρκίας, Αλπαρσλάν Μπαϊρακατάρ ανακοίνωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Τουρκία υπέγραψαν συμφωνία-πλαίσιο για πυρηνική συνεργασία για μη στρατιωτικούς σκοπούς. Φαίνεται πως, όπως γράφει σε σημερινή ανάρτηση στο προφίλ του ο Δημήτριος Τσαϊλάς: «Οι ΗΠΑ βρίσκονται μπροστά στην πιο ορθολογική διαχείριση της ισχύος, που επιβάλλει ότι τους αδύναμους δεν πρέπει να τους εξοντώνει ο ισχυρός, αλλά να τους απομυζεί. Οι αποστάτες, Τούρκοι πρέπει να επιστρέψουν στην ηγεμονία – με την ουρά στα σκέλια – όσο το δυνατό πιο σύντομα και πιο ανέξοδα.»
