Το Ισραήλ πρέπει να πει «ναι» στο σχέδιο Τραμπ για τη Γάζα
Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*
Το πρόσφατα αποκαλυφθέν σχέδιο 21 σημείων του Προέδρου Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα προσφέρει στο Ισραήλ τόσο μια πρόκληση όσο και μια ευκαιρία. Στον πυρήνα του, το σχέδιο αντικατοπτρίζει τις συνεννοήσεις που επιτεύχθηκαν μεταξύ της Ουάσιγκτον και βασικών Αράβων ηγετών και θεωρείται ότι βασίζεται σε στενό συντονισμό με τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου. Οι κύριες αρχές του είναι: αφοπλισμός της Χαμάς, απελευθέρωση όλων των ομήρων, αποστρατιωτικοποίηση της Λωρίδας της Γάζας και αναγνώριση ότι η Γάζα δεν πρέπει ποτέ ξανά να αποτελέσει απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ. Όλα αυτά, αντικατοπτρίζουν άμεσα τους δηλωμένους πολεμικούς στόχους του Ισραήλ.
Μόνο και μόνο για αυτόν τον λόγο, το Ισραήλ θα πρέπει να απαντήσει με ένα σταθερό και κατηγορηματικό «ναι». Όχι μια διστακτική μισο-υποστήριξη. Όχι μια προσεκτικά συγκρατημένη αποδοχή. Αλλά μια σαφή επιβεβαίωση που τοποθετεί την Ιερουσαλήμ ως τον εποικοδομητικό εταίρο στην αναζήτηση λύσης.
Το «ναι» ενισχύει τη νομιμότητα του Ισραήλ
Η συμφωνία του Ισραήλ με το σχέδιο δεν σημαίνει ότι χαλαρώνει την επαγρύπνησή του ή εγκαταλείπει τα συμφέροντά του. Αντίθετα, μεταθέτει στρατηγικά το βάρος της απόρριψης στη Χαμάς. Εάν η Χαμάς διστάσει, καθυστερήσει ή αρνηθεί κατηγορηματικά, όπως είναι σχεδόν βέβαιο, το λάθος θα βαρύνει αποκλειστικά την οργάνωση και τους προστάτες της.
Αυτή η δυναμική έχει τεράστια σημασία. Η άρνηση της Χαμάς όχι μόνο θα υπογραμμίσει την απροθυμία της ομάδας να δώσει προτεραιότητα στην ευημερία των αμάχων της Γάζας, αλλά θα μπορούσε επίσης να μειώσει την υπομονή του κύριου χορηγού της, του Κατάρ. Μια τέτοια διάβρωση της εξωτερικής υποστήριξης θα απομόνωνε περαιτέρω τη Χαμάς διπλωματικά και πολιτικά, δίνοντας στο Ισραήλ ισχυρότερο δικαίωμα νομιμοποίησης στη λήψη αποφασιστικών μέτρων ακόμη και, αν χρειαστεί, μέχρι του σημείου της πλήρους ανακατάληψης της Γάζας.
Με άλλα λόγια, το «ναι» δεν περιορίζει τις στρατιωτικές επιλογές του Ισραήλ, αντίθετα τις διευρύνει ενισχύοντας τη διεθνή υποστήριξη.
Διευκρινίσεις που πρέπει να απαιτήσει το Ισραήλ
Η συζήτηση πρέπει να είναι πολύ πιο λεπτομερής και ακριβής. Το Ισραήλ δεν μπορεί να αφήνει ασάφειες σε τομείς ζωτικής σημασίας για την ασφάλειά του. Γι’ αυτό εκτιμάται ότι θα απαιτήσει:
- Καταστροφή σηράγγων : Η δέσμευση του σχεδίου για τον αφοπλισμό της Χαμάς πρέπει να επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει την εξάλειψη της υποδομής των σηράγγων της Γάζας. Χωρίς να καταστρέψει αυτό το υπόγειο δίκτυο, η Χαμάς θα μπορούσε να ανοικοδομήσει γρήγορα την ισχύ της, υπονομεύοντας οποιαδήποτε νέα κυβερνητική εξουσία και αφήνοντας το Ισραήλ ευάλωτο.
- Ο ρόλος του Κατάρ : Το Κατάρ δεν θα πρέπει να εμπλέκεται σε καμία ρύθμιση της «επόμενης ημέρας», εκτός εάν επιδείξει μια θεμελιώδη αλλαγή στη συμπεριφορά του απέναντι στο Ισραήλ. Η Ντόχα χρησιμεύει εδώ και καιρό ως διπλωματική και οικονομική σανίδα σωτηρίας της Χαμάς. Η ένταξή της χωρίς όρους θα ενείχε τον κίνδυνο επανάληψης λαθών του παρελθόντος.
- Απελευθέρωση Τρομοκρατών Κρατουμένων : Το Ισραήλ πρέπει να διασφαλίσει ότι όλοι οι Παλαιστίνιοι κρατούμενοι που απελευθερώνονται στο πλαίσιο ανταλλαγής ομήρων θα μεταφέρονται αποκλειστικά στη Γάζα, με την Αίγυπτο να εγγυάται ότι δεν θα μπορούν να φύγουν. Επιπλέον, οι δραστηριότητές τους πρέπει να περιορίζονται αυστηρά υπό εκτελεστούς όρους. Σε περίπτωση παραβίασης αυτών των όρων, το Ισραήλ πρέπει να διατηρήσει την ελευθερία επιχειρησιακής δράσης.
Κάθε ένα από αυτά τα σημεία αγγίζει την καρδιά της μακροπρόθεσμης ασφάλειας του Ισραήλ. Η αποδοχή του σχεδίου χωρίς την εξασφάλιση τέτοιων διευκρινίσεων θα ενείχε τον κίνδυνο να φυτέψει τους σπόρους μιας μελλοντικής σύγκρουσης.
Ανασυγκρότηση χωρίς την UNRWA
Ένα από τα πιο ευαίσθητα στοιχεία της μεταπολεμικής φάσης θα είναι η ανοικοδόμηση της Γάζας. Οι διεθνείς παράγοντες είναι πρόθυμοι να δεσμεύσουν κεφάλαια και να ξεκινήσουν την ανοικοδόμηση, αλλά το Ισραήλ έχει μάθει από την εμπειρία του ότι η ανοικοδόμηση χωρίς διαρθρωτικές αλλαγές απλώς προετοιμάζει το έδαφος για ανανεωμένη βία.
Εδώ, το Ισραήλ πρέπει να χαράξει μια σαφή γραμμή: η UNRWA (υπηρεσίες ανθρώπινης ανάπτυξης και ανθρωπιστικής βοήθειας) δεν μπορεί να αποτελέσει μέρος της διαδικασίας. Το Ισραήλ αποκάλυψε ότι έξι εργαζόμενοι της UNRWA ήταν μέρος του κύματος τρομοκρατών που παραβίασαν τα σύνορα Γάζας-Ισραήλ και σφαγίασαν αμάχους εντός του Ισραήλ. Επιπλέον, δύο βοήθησαν στην απαγωγή Ισραηλινών, ενώ δύο άλλοι εντοπίστηκαν σε σημεία όπου εκατοντάδες Ισραηλινοί πολίτες πυροβολήθηκαν και σκοτώθηκαν. Επίσης η υπηρεσία έχει διαιωνίσει τα αιτήματα των προσφύγων και το «δικαίωμα επιστροφής», διατηρώντας ζωντανή μια πολιτική αφήγηση που εγγυάται αέναη σύγκρουση. Τα ίδια τα στρατόπεδα προσφύγων έχουν γίνει ζωντανά σύμβολα αυτού του ήθους. Η ανοικοδόμηση της Γάζας σε αυτή τη βάση θα σήμαινε την ανοικοδόμηση όχι μόνο των κτιρίων αλλά και των συνθηκών για τον επόμενο πόλεμο.
Αντίθετα, η ανοικοδόμηση θα πρέπει να εξαρτάται από μια αποφασιστική διεθνή δήλωση ότι το «δικαίωμα επιστροφής» δεν έχει θέση σε μια γνήσια ειρηνευτική διαδικασία. Δεν πρόκειται για τεχνική λεπτομέρεια, αλλά για μια ιστορική ευκαιρία να μετατραπεί η Γάζα από ορμητήριο ατελείωτων συγκρούσεων σε μια περιοχή με δυνατότητα ομαλότητας.
Οικοδόμηση περιφερειακής και αμερικανικής συναίνεσης
Η αποδοχή του σχεδίου Τραμπ από το Ισραήλ δημιουργεί επίσης ένα άνοιγμα για την εμβάθυνση των δεσμών με μετριοπαθή αραβικά κράτη. Η Αίγυπτος, η Ιορδανία, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν εξίσου συμφέρον με το Ισραήλ να διασφαλίσουν την αποδυνάμωση της Χαμάς, τη σταθεροποίηση της Γάζας και την υποχώρηση της επιρροής του Ιράν. Ένα σαφές ισραηλινό «ναι» επιτρέπει σε αυτά τα κράτη να ευθυγραμμιστούν με την Ουάσιγκτον και την Ιερουσαλήμ, διαμορφώνοντας ένα κοινό αραβοαμερικανικό-ισραηλινό πλαίσιο.
Αυτή η ευθυγράμμιση θα είναι ιδιαίτερα κρίσιμη όταν η Χαμάς αναπόφευκτα απορρίψει το σχέδιο. Μια ενιαία περιφερειακή αντίδραση, συντονισμένη με τις Ηνωμένες Πολιτείες, θα έδινε στο Ισραήλ τη νομιμότητα και την κάλυψη για να προχωρήσει με στρατιωτικά ή πολιτικά μέτρα που είναι απαραίτητα για την εξασφάλιση των στόχων του.
Η Στρατηγική Αξία του Ναι
Οι επικριτές μπορεί να υποστηρίξουν ότι το Ισραήλ διατρέχει τον κίνδυνο να δέσει τα χέρια του εγκρίνοντας ένα σχέδιο υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Αλλά ισχύει το αντίθετο. Το να πει κανείς «ναι» δεν σημαίνει παραίτηση από την επιρροή, αλλά απόκτηση της. Το Ισραήλ θα πρέπει να εμφανίζεται ως το μέρος που επιθυμεί πρόθυμα μια λύση, ως ο δρώντας που είναι έτοιμος να εκμεταλλευτεί ένα διπλωματικό άνοιγμα, ως το κράτος που είναι πρόθυμο να συνεργαστεί με εταίρους για να τερματίσει τον κύκλο της βίας.
Η Χαμάς, αντίθετα, σχεδόν σίγουρα θα αρνηθεί. Το ιδεολογικό της DNA την εμποδίζει να αποδεχτεί τον αφοπλισμό, τις ανταλλαγές ομήρων με κρατούμενους υπό αυστηρούς όρους ή την αναγνώριση των αναγκών ασφαλείας του Ισραήλ. Όταν αρνηθεί, η αντίθεση θα είναι έντονη: το Ισραήλ ο εποικοδομητικός εταίρος, η Χαμάς ο απορριπτικός παράγοντας που θα χαλάσει την κατάσταση.
Αυτή η αντίθεση ενισχύει την ελευθερία δράσης του Ισραήλ και υπονομεύει την εναπομένουσα διεθνή υποστήριξη της Χαμάς. Επίσης, καθησυχάζει την Ουάσιγκτον ότι το Ισραήλ παραμένει ευθυγραμμισμένο με τις αμερικανικές προσπάθειες – κάτι κρίσιμο για τη διατήρηση της διακομματικής υποστήριξης στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Συμπέρασμα: Ένα σαφές και στρατηγικό «Ναι»
Το Ισραήλ θα πρέπει να αποδεχτεί το σχέδιο του Προέδρου Τραμπ για τη Γάζα με σαφήνεια και πεποίθηση. Κάτι τέτοιο ούτε αποδυναμώνει τους πολεμικούς στόχους του Ισραήλ ούτε υπονομεύει τις στρατιωτικές του επιλογές. Αντιθέτως, ενισχύει τη νομιμότητα του Ισραήλ, διευρύνει τη διπλωματική του υποστήριξη και διατηρεί την ικανότητά του να δράσει εάν η Χαμάς απορρίψει το σχέδιο.
Το καθήκον του Πρωθυπουργού Νετανιάχου είναι να πει ναι δημόσια, εξασφαλίζοντας παράλληλα κατ’ ιδίαν τις απαραίτητες διευκρινίσεις σχετικά με τις σήραγγες, τους κρατούμενους, το Κατάρ και την ανοικοδόμηση. Με αυτόν τον τρόπο, το Ισραήλ μπορεί να διαμορφώσει το σχέδιο σε ένα σχέδιο που πραγματικά εξυπηρετεί τα συμφέροντά του για την ασφάλεια, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι η Χαμάς θα θεωρείται, για άλλη μια φορά, ως ο αδιάλλακτος παράγοντας που στέκεται εμπόδιο στην ειρήνη.
Σε αυτή τη στιγμή, ο δισταγμός θα ήταν δαπανηρός. Η σαφήνεια θα ήταν ισχυρή. Το Ισραήλ δεν πρέπει να εμφανίζεται ως το κόμμα του όχι. Η απάντηση πρέπει να είναι ναι, και πρέπει να ειπωθεί δυνατά, στρατηγικά και χωρίς αμφισημίες.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
