Το πάγωμα επιχειρήσεων στην Ουκρανία ως στρατηγική επιταγή της Ευρώπης
Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*
Πάνω από τρία χρόνια μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ο πόλεμος έχει εισέλθει σε μια φάση που οι στρατηγικοί αναλυτές αναγνωρίζουν πολύ καλά ως μια εποχή ορίων, κόπωσης και μειούμενων αποδόσεων. Έχουμε γίνει μάρτυρες της αρχικής αστραπιαίας ώθησης των ρωσικών δυνάμεων να βαλτώνει, ακολουθούμενη από ουκρανικές αντεπιθέσεις που πέτυχαν τοπική επιτυχία αλλά δεν μπόρεσαν να οδηγήσουν σε αποφασιστική ρήξη. Τώρα και οι δύο πλευρές οχυρώνονται, καινοτομούν στα περιθώρια και διατηρούν πόρους. Οι γραμμές δείχνουν μικρή κίνηση, αλλά το κόστος σε αίμα και πόρους συνεχίζει να αυξάνεται.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, μια έννοια που κάποτε απορρίπτονταν ως πρόωρη έχει αποκτήσει στρατηγική σημασία: ένα «επιχειρησιακό πάγωμα». Σε αντίθεση με μια εκεχειρία που γεννήθηκε από την εξουθένωση, ένα ενισχυμένο πάγωμα θα σταθεροποιούσε σκόπιμα το μέτωπο, θα ενσωμάτωνε εγγυήσεις αποτροπής, θα ενίσχυε τις άμυνες και, τελικά, θα προστάτευε την ουκρανική κυριαρχία, κερδίζοντας παράλληλα χρόνο για ανοικοδόμηση. Δεν είναι συνθηκολόγηση. Είναι στρατηγική.
Το να αγνοούμε την πορεία αυτού του πολέμου είναι ανεύθυνο. Το να προσποιούμαστε ότι επίκεινται επιθετικές ανακαλύψεις είναι ευσεβής πόθος. Η Δύση πρέπει τώρα να προετοιμαστεί για τον κόσμο όπως είναι, όχι όπως τον επιθυμούμε.
Αναγνωρίζοντας τη Στρατηγική Πραγματικότητα
Κάθε πόλεμος τελικά φτάνει στο σημείο κορύφωσής του, τη στιγμή που καμία πλευρά δεν μπορεί εύκολα να βελτιώσει τη θέση της με τη βία. Στην Ουκρανία, αυτή η στιγμή έχει φτάσει. Η κινητοποίηση της Ρωσίας, οι προσαρμογές που επικεντρώνονται στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και οι τακτικές των βομβαρδισμών με ολίσθηση της έχουν δώσει σταδιακά πλεονεκτήματα σε στενούς τομείς, αλλά με μη βιώσιμο κόστος. Η Ουκρανία, περιορισμένη από το ανθρώπινο δυναμικό και εξαρτώμενη από τους δυτικούς αγωγούς πυρομαχικών, έχει στραφεί στην άμυνα σε βάθος, πυρά ακριβείας και μη επανδρωμένα συστήματα για να αντισταθμίσει την αριθμητική κατωτερότητα.
Καμία πλευρά δεν μπορεί προς το παρόν να φέρει τη νίκη με τους δικούς της όρους.
Όταν οι πόλεμοι φτάνουν σε αυτό το στάδιο, η σοφή πορεία δράσης είναι να διαμορφωθούν οι όροι του αδιεξόδου έτσι ώστε να ευνοούν τον αμυνόμενο και να τιμωρούν μελλοντική επιθετικότητα.
Γιατί ένα πάγωμα πρέπει να είναι ενισχυμένο και όχι παθητικό
Η ιστορία είναι γεμάτη με αποτυχημένες ανακωχές που αντάμειψαν τον επιτιθέμενο. Εάν δεν είναι σωστά δομημένη, μια παγωμένη σύγκρουση θα μπορούσε απλώς να δώσει στη Μόσχα χρόνο να ανακάμψει, να αναδιοργανωθεί και να χτυπήσει ξανά. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα υπονόμευε την ευρωπαϊκή ασφάλεια για μια γενιά.
Αντιθέτως, μια ενισχυμένη κατάψυξη ορίζεται από πολλά βασικά χαρακτηριστικά:
- Σκληρές αμυντικές γραμμές. Οχυρώσεις, ναρκοπέδια, αισθητήρες και πολυεπίπεδα συστήματα αεράμυνας που καθιστούν μια ανανεωμένη επίθεση συγκλονιστικά δαπανηρή.
- Συνεχής Δυτική υποστήριξη Μακροπρόθεσμες συμφωνίες βοήθειας για την ασφάλεια που εγγυώνται όπλα, εκπαίδευση και βιομηχανική ικανότητα, όχι ad hoc γενναιοδωρία.
- Αυστηρή παρακολούθηση και επιβολή Διεθνής εποπτεία με χρήση δορυφόρων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAV) και μηχανισμών ταχείας αντίδρασης για την άμεση ανίχνευση παραβιάσεων.
- Συνέπειες για παραβίαση Σαφείς οικονομικές, στρατιωτικές και διπλωματικές κυρώσεις για οποιαδήποτε απόπειρα αναθεώρησης της γραμμής με τη βία.
Με λίγα λόγια, ένα ενισχυμένο πάγωμα είναι αποτρεπτικό.
Μαθήματα από το Ναυτικό
Όπως διδάσκονται οι αξιωματικοί του ναυτικού από την πρώτη κιόλας μέρα τους: ο έλεγχος δεν είναι κατοχή· είναι επιρροή στην κίνηση. Στη θάλασσα, η δυνατότητα άρνησης πρόσβασης είναι συχνά πιο καθοριστική από την κατοχή εδάφους.
Η ίδια λογική ισχύει και στην ξηρά.
Η Ουκρανία δεν χρειάζεται να κρατάει κάθε χιλιόμετρο σήμερα. Πρέπει να διασφαλίσει ότι η Ρωσία δεν θα μπορεί να εκμεταλλευτεί κανένα έδαφος αύριο. Όπως ακριβώς οι στόλοι δημιουργούν ζώνες αποκλεισμού για να αποτρέψουν τους ελιγμούς του εχθρού, η άμυνα της Ουκρανίας πρέπει να καθιστά αδύνατες τις ρωσικές επιθέσεις χωρίς καταστροφικές απώλειες.
Αυτή είναι η λογική της θαλάσσιας δύναμης που εφαρμόζεται στη στεριά.
Ο χρόνος γίνεται το στρατηγικό πλεονέκτημα, ένα πλεονέκτημα που η Ουκρανία μπορεί να εκμεταλλευτεί εάν ενισχυθεί σωστά.
Τι κερδίζει το Κίεβο
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε αναστολή που δεν οδηγεί σε πλήρη απελευθέρωση ανταμείβει την επιθετικότητα. Αυτή η ανησυχία είναι βάσιμη, αλλά μόνο εάν η αναστολή είναι ανεκτική. Η ενισχυμένη παραλλαγή προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα:
- Χώρο ανάπαυσης για την αναπλήρωση των εξαντλημένων μονάδων, την επέκταση των κύκλων εκπαίδευσης και την απορρόφηση προηγμένων συστημάτων.
• Ενίσχυση της βιομηχανίας για την παραγωγή πυρομαχικών στην εγχώρια αγορά και τη μείωση της εξάρτησης από τους πολιτικούς κύκλους στο εξωτερικό.
• Τεχνολογική ωρίμανση των UAV, της ρομποτικής και των πυρών ακριβείας μεγάλης εμβέλειας.
• Ανθεκτικότητα των υποδομών έναντι των συνεχιζόμενων ρωσικών επιθέσεων.
Το πιο σημαντικό είναι ότι η Ουκρανία κερδίζει χρόνο, τη βασική μεταβλητή που η Ρωσία ελπίζει απεγνωσμένα να αρνηθεί.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να αντέξει στρατηγική μετατόπιση
Για την Ευρώπη, αυτή η σύγκρουση δεν αφορά μόνο τα σύνορα της Ουκρανίας, αφορά την υπεράσπιση της ακεραιότητας της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της ηπείρου.
Μια ρωσική νίκη, έστω και μερική, θα έδειχνε ότι ο αναθεωρητισμός με τη βία είναι επικερδής. Η Μολδαβία, η Γεωργία, ακόμη και η ανατολική πλευρά του ΝΑΤΟ θα τρέμουν. Θα ακολουθήσει ενεργειακός καταναγκασμός. Ο υβριδικός πόλεμος θα ενταθεί. Η Βαλτική και η Μαύρη Θάλασσα θα γίνουν αμφισβητούμενες ζώνες.
Η ασφάλεια της Ευρώπης είναι δυαδική: είτε η επιθετικότητα τιμωρείται είτε εξαπλώνεται.
Ένα ενισχυμένο πάγωμα δημιουργεί ένα τείχος -πολιτικό, κινητικό και οικονομικό- ενάντια σε περαιτέρω εισβολή.
Τι πρέπει να κάνει τώρα η Δύση
- Να δεσμευτεί για μακροπρόθεσμη υποστήριξη
Πολυετή πακέτα βοήθειας, όχι ψήφοι έκτακτης ανάγκης. Οι αμυντικές βιομηχανίες πρέπει να έχουν προβλέψιμη ζήτηση για να επεκτείνουν την παραγωγή.
- Να ενσωματώσει τα ουκρανικά συστήματα στην αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ
Τα δίκτυα αεράμυνας, η επιτήρηση και η επίγνωση του πεδίου της μάχης θα πρέπει να συνδυάζονται άψογα πέρα από τα σύνορα.
- Να μετατοπίσει τις επενδύσεις προς την άρνηση
Πυρά μεγάλης εμβέλειας, ραντάρ αντεπιθέσεων, ναυτικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη στη Μαύρη Θάλασσα και ηλεκτρονικός πόλεμος. Η άρνηση είναι φθηνότερη από την ανακατάληψη.
- Να διασφαλίσει πολιτική συνοχή
Οι δυτικοί εκλογείς πρέπει να καταλάβουν: η κόπωση είναι η στρατηγική της Μόσχας. Η ενότητα είναι η δική μας.
Ποιοι κίνδυνοι πρέπει να αποφευχθούν;
- Ένα πάγωμα χωρίς δόντια Αυτό απλώς θα ανέβαλε τον πόλεμο σε μια πιο επικίνδυνη μελλοντική στιγμή.
- Πρόωρες επιθέσεις Εάν η Ουκρανία εξαπολύσει μεγάλης κλίμακας επιθέσεις χωρίς επαρκή εφοδιαστική, διατρέχει τον κίνδυνο μη αναστρέψιμης απώλειας ηθικού και εξοπλισμού.
- Δυτικός εφησυχασμός Η υπόθεση ότι το πάγωμα αποτελεί οριστικό τέλος θα οδηγήσει σε καταστροφή. Πρέπει να αντιμετωπιστεί ως επιχειρησιακή φάση και όχι ως τελική κατάσταση.
Ο Λογισμός της Ρωσίας
Το Κρεμλίνο δεν χρειάζεται να κατακτήσει την Ουκρανία για να κερδίσει. Απλώς χρειάζεται να πείσει τους Ευρωπαίους ότι η υπεράσπιση της Ουκρανίας είναι πολύ δαπανηρή. Το μακροπρόθεσμο τέχνασμα της Ρωσίας είναι η φθορά της προσοχής της Δύσης.
Ένα ενισχυμένο πάγωμα διαταράσσει αυτή τη στρατηγική. Σηματοδοτεί ότι ο χρόνος ευνοεί τον αμυνόμενο, όχι τον επιτιθέμενο.
Αν η Μόσχα θέλει να καταπιέσει, πρέπει να πληρώσει ακριβά για κάθε μέτρο.
Η Ινδο-Ειρηνική Σύνδεση
Η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν υπάρχει μεμονωμένα. Το Πεκίνο παρακολουθεί στενά. Εάν η Ρωσία αποκομίσει κέρδη μέσω της ωμής βίας, στέλνει ένα μήνυμα στις πρωτεύουσες της Ασίας-Ειρηνικού ότι η διεθνής τάξη είναι διαπραγματεύσιμη υπό την απειλή όπλου.
Αντίθετα, εάν η επιθετικότητα περιοριστεί, ενισχυθεί και αποτραπεί, η βασισμένη σε κανόνες τάξη, αυτή η εύθραυστη κατασκευή από την οποία όλοι εξαρτόμαστε παραμένει αξιόπιστη.
Αυτός δεν είναι «πόλεμος της Ουκρανίας». Είναι μια συστημική δοκιμασία.
Το Τίμημα του Δισταγμού
Οι σκληρές ετυμηγορίες της ιστορίας δεν προορίζονται για εκείνους που πολέμησαν και έχασαν, αλλά για εκείνους που είδαν τον κίνδυνο να αναδύεται και δεν έκαναν τίποτα. Μια ασύνδετη, διστακτική προσέγγιση θα προκαλούσε νέες επιθέσεις, θα ενθάρρυνε τους αυταρχικούς ηγέτες και θα διέλυε τις συμμαχίες.
Το παράθυρο του στρατηγικού σχεδιασμού είναι ανοιχτό, αλλά όχι επ’ αόριστον.
Συμπεράσματα
Η Δύση δεν πρέπει να αποδεχθεί μια λύση που προεξοφλεί ήττα. Πρέπει να σχεδιάσει ένα πλαίσιο που προστατεύει το δικαίωμα της Ουκρανίας στην αυτοδιάθεση, ενισχύει την αποτρεπτική ικανότητα και δημιουργεί συνθήκες μελλοντικής λύσης.
Ένα οχυρωμένο πάγωμα δεν είναι το τέλος του πολέμου. Είναι το τέλος της ευκολίας για όσους πιστεύουν ότι μπορούν να ανατρέψουν τον ευρωπαϊκό χάρτη με τη βία.
Η Ευρώπη έχει καθήκον να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων: να αποτρέψει, να θωρακίσει, και να επιμείνει.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
