Η Ευρύτερη Μεσόγειος μεταξύ Ειρήνης και Πολέμου: Ναυτική Ισχύς, Ενεργειακή Ασφάλεια και η Επιλογή που έχουμε Ενώπιόν μας.

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*

Πρόλογος: Όταν ο φόβος και η αναστάτωση γίνονται στρατηγική

Οι σύγχρονες συγκρούσεις δεν έχουν καμία σχέση με τις παλαιότερες. Η τεχνολογία, κυβερνοεργαλεία, drones, χτυπήματα ακριβείας, στόχευση με τεχνητή νοημοσύνη, έχει καταστήσει τον φόβο και την αναστάτωση στρατηγικούς αυτοσκοπούς. Το αντικείμενο δεν είναι πλέον η σημαία πάνω από τον λόφο. Είναι το σύστημα πίσω από τον λόφο. Δηλαδή οι χρηματοοικονομικές γραμμές, το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας, το λιμάνι, το καλώδιο δεδομένων. Υβριδικές και ασύμμετρες μέθοδοι θολώνουν τη ραφή μεταξύ ειρήνης και πολέμου, αντικαθιστώντας τις αποφασιστικές μάχες με σωρευτική πίεση οικονομική, πληροφοριακή, ψυχολογική που εφαρμόζεται στη θάλασσα και από τη θάλασσα. Σε αυτό το θέατρο, η Ευρύτερη Μεσόγειος δεν είναι χάρτης, είναι ένα ζωντανό σύστημα.

Η Ευρύτερη Μεσόγειος ως Στρατηγικό Οικοσύστημα

Η Ευρύτερη Μεσόγειος (Μεσόγειος, Μαύρη και Αζοφική Θάλασσα, η Ερυθρά Θάλασσα με το Μπαμπ-ελ-Μαντέμπ και η Διώρυγα του Σουέζ) έχει επανεμφανιστεί ως ο άξονας της παγκόσμιας πολιτικής. Είναι ένα ενιαίο επιχειρησιακό θέατρο του οποίου οι διαταραχές εξαπλώνονται σε όλες τις ηπείρους:

Εμπόριο και σημεία συμφόρησης: Γιβραλτάρ, τα Τουρκικά Στενά, το Σουέζ—βαλβίδες παγκόσμιας κυκλοφορίας.
Ενέργεια: Υπεράκτιο φυσικό αέριο, διασυνδέσεις, κόμβοι LNG και καλώδια θαλάσσιου βυθού—νέοι στόχοι υψηλής αξίας.
Εξωτερικότητες ασφάλειας: Κρατική αστάθεια στη Βόρεια Αφρική και το Λεβάντε, τρομοκρατία, μετανάστευση και διάδοση ένοπλων ομάδων.
Αντιπαλότητα μεγάλων δυνάμεων: Η ανασυσταμένη μοίρα της Ρωσίας στη Μεσόγειο· η εμπορική και διπλής χρήσης παρουσία της Κίνας· η στάση του ΝΑΤΟ/ΕΕ· οι περιφερειακές φιλοδοξίες (Τουρκία, Αίγυπτος, Ισραήλ, κράτη του Κόλπου).

Σε μια τέτοια θάλασσα, η κατακερματισμένη διακυβέρνηση αποτελεί στρατηγικό κίνδυνο. Το ναυτικό, η ακτοφυλακή, οι περιφερειακοί οργανισμοί και οι ιδιωτικές κοινοπραξίες συχνά τραβούν διαφορετικά σχοινιά. Το αποτέλεσμα είναι η επικάλυψη χωρίς κατεύθυνση. Μια συνεκτική θαλάσσια στρατηγική πρέπει να αναγνωρίζει την ενότητα του θεάτρου και να ενεργεί αναλόγως.

Νόμος και Ισχύς στη Θάλασσα: UNCLOS, Κανόνες και Αναθεωρητισμός

Η UNCLOS αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της θαλάσσιας τάξης: αβλαβής διέλευση, ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδα, ελευθερία ναυσιπλοΐας, κανόνες που διατηρούν το εμπόριο σε κίνηση και τις συγκρούσεις περιορισμένες. Τα περισσότερα κράτη είναι συμβαλλόμενα μέρη· κάποια όχι. Τα κράτη που δεν την επικύρωσαν μπορεί να τηρούν πολλές διατάξεις ως εθιμικό διεθνές δίκαιο, ωστόσο η νομική αξιοπιστία και η πολιτική νομιμότητα υποφέρουν όταν απαιτείται η εφαρμογή της χωρίς πλήρη προσχώρηση.

Δύο θέατρα αποκαλύπτουν την ένταση μεταξύ κανόνα και αναθεώρησης:

Νότια Σινική Θάλασσα : Στρατιωτικά τεχνητά στοιχεία, καταπατήσεις στις ΑΟΖ των γειτόνων, πίεση κατά της ελευθερίας ναυσιπλοΐας.
Ανατολική Μεσόγειος & Αιγαίο : Αμφισβητούμενες διεκδικήσεις, καταναγκαστικές έρευνες, ναυτικές «συνοδείες» σε περιοχές που διεκδικούνται από την Ελλάδα και την Κύπρο· εργαλειοποίηση τακτικών γκρίζων ζωνών ενάντια σε ένα καθεστώς που βασίζεται σε κανόνες.

Η συζήτηση σχετικά με το εάν ένα μη συμβαλλόμενο μέρος (π.χ. οι ΗΠΑ, η Τουρκία) μπορεί να τηρήσει τις αρχές της UNCLOS περιέχει τέσσερις τάσεις:

Η έλλειψη επίσημης ιδιότητας μέλους αποδυναμώνει τη νομική υπόσταση.
Η τήρηση του εθιμικού δικαίου προσφέρει μια μερική βάση, αλλά αμφισβητείται σε σχέση με το βάρος του δικαίου έναντι του συμβατικού δικαίου.
Η διαχείριση των παγκόσμιων κανόνων από τις θαλάσσιες δυνάμεις υπερισχύει της αναγκαιότητας έναντι της μορφής.
Οι κριτικές για υποκρισία διαβρώνουν τη διπλωματική ισχύ.

Οπότε, νόμος χωρίς ικανότητα είναι ρητορική· ικανότητα χωρίς νόμο είναι πρόκληση. Η νομιμότητα στη θάλασσα απαιτεί και τα δύο : την τήρηση της UNCLOS και αξιόπιστα, αναλογικά μέσα για την τήρησή της.

III. Η παγκοσμιοποίηση στα κύματα της Θαλάσσης

Πάνω από το 80–90% του παγκόσμιου εμπορίου σε όγκο διακινείται με ορμή τα κύματα. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες:

Το θαλάσσιο εμπόριο διπλασιάστηκε η κυκλοφορία των πλοίων τετραπλασιάστηκε· οι αναπτυσσόμενες χώρες πραγματοποιούν πλέον σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου εμπορίου.
Τα μεγάλα πλοία μείωσαν το κόστος, αλλά αύξησαν τον κίνδυνο στα στενά περάσματα (θυμηθείτε το ατύχημα του Ever Given στο Σουέζ).
Νέες τριβές αυξήθηκαν: πειρατεία, παράνομη εμπορία ψαριών, άναρχη και ανεξέλεγκτη αλιεία, οικολογικό στρες και μαζική μετανάστευση.

Η ασφάλεια στη θάλασσα πρέπει επομένως να κάνει τρία πράγματα ταυτόχρονα:

Διατήρηση ανοιχτών αρτηριών (FONOP, νηοπομπές όπου χρειάζεται, ευαισθητοποίηση σχετικά με τον θαλάσσιο τομέα).
Αστυνόμευση των κοινόχρηστων χώρων (καταπολέμηση της πειρατείας, καταπολέμηση του λαθρεμπορίου, έρευνα και έρευνα, περιβαλλοντική επιβολή).
Θωράκιση των κόμβων (υπεράκτιες πλατφόρμες, τερματικοί σταθμοί LNG, συμπλέγματα λιμένων, υποθαλάσσια καλώδια).
Η Μεσόγειος ως ο Μικρόκοσμος του Κόσμου

Ό,τι κι αν γίνουν οι ωκεανοί, η Μεσόγειος είναι ήδη: πολυσύχναστη, αμφισβητούμενη, με συνέπειες.

Ενέργεια & ΑΟΖ: Οι προοπτικές για υδρογονάνθρακες οξύνουν τους ισχυρισμούς. Η συνεργασία στον EastMed (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, Αίγυπτος, εταίροι) συναντά τον τουρκικό αναθεωρητισμό, με έρευνες υπό συνοδεία και νομικά αξιώματα να αμφισβητούνται στη θάλασσα.
Μετανάστευση & Έρευνα και Διάσωση: Οι ανθρωπιστικές επιταγές συναντούν την κυριαρχία και την πολιτική· οι αντιδράσεις πρέπει να είναι νόμιμες, συντονισμένες και ανθρώπινες.
Περιβάλλον: Υπεραλίευση, ρύπανση και απώλεια οικοτόπων—εξωτερικές επιπτώσεις ασφάλειας με στρατηγικά χρονοδιαγράμματα.
Σημεία φραγμού/ελέγχου: Το Σουέζ ως παγκόσμιο βαρόμετρο· το Γιβραλτάρ ως πύλη· τα Τουρκικά Στενά ως μοχλός υπό το Μοντρέ· και τα τρία ως πολλαπλασιαστές κινδύνου.
Σύγκρουση δι’ αντιπροσώπων: Η Συρία και η Λιβύη εξάγουν αστάθεια· ροή όπλων· οι πολιτοφυλακές γίνονται de facto ναυτικοί παράγοντες.
Επικαλύψεις μεγάλων δυνάμεων: Τα σταθερά σημεία της Ρωσίας στη Συρία και η ναυτική παρουσία της· η διαβεβαίωση του ΝΑΤΟ· τα λιμάνια της Κίνας εντός της πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» (One Belt One Road).

Τα μαθήματα εδώ επεκτείνονται στον Ινδο-Ειρηνικό, τον Αρκτικό και τον Ινδικό Ωκεανό: το μέλλον φαίνεται μεσογειακό, πιο πολυάσχολο, πιο στενό, πιο επικίνδυνο.

Η Ενέργεια ως Στρατηγική: Από Εμπόρευμα σε Μέσο εξαναγκασμού

Η ψευδαίσθηση που υπήρχε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο ότι η ενέργεια ήταν ένα «μη παραδοσιακό» ζήτημα ασφάλειας έχει καταρρεύσει.

Ρωσία-Ευρώπη: Ένα περιφερειακό σύμπλεγμα ενεργειακής ασφάλειας ασύμμετρης αλληλεξάρτησης τιτλοποιήθηκε μετά τις κρίσεις της Ουκρανίας. Οι αγωγοί έγιναν μοχλός πίεσης. Οι συμβάσεις, καταναγκασμός.
Ανατολική Μεσόγειος: Αναδιαμορφώνονται οι συμμαχίες και η ναυτική θέση των υπεράκτιων πετρελαιοπηγών φυσικού αερίου. Οι γραμμές της ΑΟΖ βρίσκονται πλέον στη σκιά πολεμικών πλοίων και drones.
Κρίσιμες υποδομές: Οι πλατφόρμες, οι αγωγοί, οι διασυνδέσεις και τα υποθαλάσσια καλώδια αποτελούν πλέον στρατηγικούς στόχους—φυσικά και στον κυβερνοχώρο.

Επιχειρησιακές επιπτώσεις: Η θαλάσσια στρατηγική πρέπει να ενσωματώνει την ενεργειακή άμυνα me χαρτογράφηση κρίσιμων κόμβων· οικοδόμηση πολυεπίπεδης προστασίας (επιφάνειας, υποβρύχιας, εναέρια, κυβερνοχώρου)· ανάπτυξη ταχείας απόδοσης για υβριδικά χτυπήματα· και καθιέρωση δογματικής σαφήνειας σχετικά με την κατάσταση των υπεράκτιων περιουσιακών στοιχείων σε σύγκρουση.

Το επιχείρημα υπέρ της συμμαχικής παρουσίας και πώς να το κάνουμε να λειτουργήσει

Μια επίμονη, συλλογική ναυτική παρουσία, νομικά θεμελιωμένη στην UNCLOS, αποτρέπει τη μονομερή προσέγγιση και σταθεροποιεί τις πολυσύχναστες θάλασσες. Για να είναι αξιόπιστη, πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από τα πλοία στην εικόνα:

Αποτροπή & σταθερότητα: Δείξτε ότι το κλείσιμο των στενών ή η παρενόχληση των ΑΟΖ θα αποτύχουν.
Νομική νομιμότητα: Συνδυάστε τις περιπολίες με νομική στάση· χρησιμοποιήστε δικαστήρια και διαιτησία όπου είναι διαθέσιμα· στείλτε μήνυμα με μία φωνή.
Προώθηση κανόνων: Υποστήριξη της ελεύθερης διέλευσης και της ειρηνικής επίλυσης διαφορών· αντίκρουση των τακτικών της γκρίζας ζώνης με συντονισμένες απαντήσεις.
Πρόληψη κρίσεων: Πολυεθνικές περιπολίες, κοινή MDA, μηχανισμοί ταχείας αντίδρασης, τηλεφωνικές γραμμές αποκλιμάκωσης.
Ετοιμότητα & διαλειτουργικότητα: Τακτικές ασκήσεις, κοινά TTP, συμβατές επικοινωνίες και δεδομένα, κοινά σχέδια προστασίας για την ενέργεια και τα καλώδια.
Αποκλεισμός ως αρχή επιβολής του νόμου: Εάν είναι υποχρεωτικό και νόμιμο, εφαρμόστε αυστηρή επιβολή κυρώσεων, έλεγχο κλιμάκωσης και διπλωματικές αποκλίσεις.

Η συμμαχική παρουσία είναι μια υπόσχεση προς την ειρήνη, όχι ένα προοίμιο για τυχοδιωκτισμό.

VII. Τρομοκρατία, εμπορία ανθρώπων και δράστες της γκρίζας ζώνης

Η θαλάσσια τρομοκρατία στοχεύει πλοία, λιμάνια και υπεράκτιους κόμβους. Τα δίκτυα εμπορίας ανθρώπων εκμεταλλεύονται τα κενά μεταξύ των δικαιοδοσιών. Οι στόλοι ΠΛΑ αλιείας καταστρέφουν την αλιεία και τα μέσα διαβίωσης. Η απάντηση είναι η διακυβέρνηση ολόκληρης της θαλάσσιας περιοχής :

Ενοποιημένη ανάθεση καθηκόντων σε ναυτικό, ακτοφυλακή, αστυνομία, τελωνεία και περιβαλλοντικές αρχές.
Απόδοση και νομική προστασία: Πακέτα αποδεικτικών στοιχείων για κυρώσεις και διώξεις· οικονομική στόχευση των παραγόντων που διευκολύνουν.
Ανθρώπινη ασφάλεια: Έρευνα και Διάσωση (SAR) που είναι νόμιμη και ανθρώπινη· λήψη και επεξεργασία που σέβεται τις υποχρεώσεις και αποτρέπει την εκμετάλλευση από λαθρέμπορους.
Τεχνολογία: Δορυφορική ανάλυση AIS, μη επανδρωμένο ISR, συγχωνευμένες επιχειρησιακές εικόνες που κοινοποιούνται μεταξύ συμμάχων και περιφερειακών εταίρων.

VIII. Ο Σύγχρονος Στόλος: Από τα Κύτη στα Δίκτυα

Το ναυτικό του 21ου αιώνα είναι ένας δικτυωμένος οργανισμός:

Τα μη επανδρωμένα συστήματα (UAV/USV/UUV) επεκτείνουν την ISR και τις επιλογές επιθέσεων με χαμηλότερο κίνδυνο.
Η τεχνητή νοημοσύνη και τα μεγάλα δεδομένα συμπιέζουν τα χρονοδιαγράμματα από αισθητήρα σε σκοπευτή και προβλέπουν απειλές.
Η ολοκληρωμένη αεροπορική και πυραυλική άμυνα, συμπεριλαμβανομένης της κατευθυνόμενης ενέργειας, αντιμετωπίζει επιθέσεις κορεσμού και σμήνη μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Τα υπερηχητικά μεταβάλλουν τον αποτρεπτικό λογισμό, απαιτώντας τόσο επιθετική εμβέλεια όσο και αμυντική προσαρμογή.
Ο κυβερνοχώρος γίνεται ισότιμος με την κινητική. Τα πλοία, τα λιμάνια και οι πλατφόρμες χρειάζονται αρχιτεκτονικές μηδενικής εμπιστοσύνης, ομάδες κυνηγιού και ασκήσεις ταχείας ανάκαμψης.
Η πράσινη πρόωση και ενέργεια επεκτείνουν την αντοχή, μειώνουν τα σημάδια και ευθυγραμμίζονται με το περιβαλλοντικό καθήκον.

Το δόγμα πρέπει να συμβαδίζει: έννοιες πολλαπλών τομέων, ευελιξία από παράκτια σε γαλάζια νερά και άψογη συμμαχία C2.

Σημεία Ελέγχου: Όπου η Γεωγραφία έχει δικαίωμα αρνησικυρίας

Τρία μαθήματα από τρία στενά:

Σουέζ: Μία και μόνο καθήλωση μπορεί να ταρακουνήσει τις αγορές. Η τρομοκρατία στο Σινά αποτελεί έναν διαρκή λανθάνοντα κίνδυνο. Ο πλεονασμός (αναδρομολόγηση, αποθέματα) έχει σημασία.
Τουρκικά Στενά: Η συνθήκη του Μοντρέ δίνει στην Άγκυρα πλεονέκτημα· οι κρίσεις της Μαύρης Θάλασσας εξοστρακίζονται στο Αιγαίο· η διπλωματία και η ναυτική στάση πρέπει να συντονιστούν.
Γιβραλτάρ: Δυτικός φρουρός· οι διαμάχες μεταξύ συμμάχων δεν πρέπει ποτέ να θέτουν σε κίνδυνο τη θαλάσσια επαγρύπνηση.

Τα σημεία πνιγμού/ελέγχου είναι πλέον στρατηγικές συνθήκες· η φύλαξή τους σημαίνει συγχώνευση νομικών, διπλωματικών και στρατιωτικών μέσων.

Περιφερειακοί ανταγωνισμοί ως παγκόσμιοι εκπαιδευτές

Ισραήλ–Ιράν/Χαμάς/Χεζμπολάχ: Πίεση σε πολλαπλά μέτωπα με θαλάσσιες επιπτώσεις, από πλατφόρμες φυσικού αερίου έως ναυτική απαγόρευση.
Κύπρος και Αιγαίο: Η ημιτελής υπόθεση της διαίρεσης και της θαλάσσιας οριοθέτησης· οι καταναγκαστικές έρευνες διαβρώνουν τους κανόνες· η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και η μετρημένη σταθερότητα είναι απαραίτητες.
Λιβύη & Συρία: Εμφύλιοι πόλεμοι που μετέτρεψαν τις ακτές σε λεωφόρους όπλων· μαθήματα για την απαγόρευση, την επιβολή εμπάργκο και τη θαλάσσια διακυβέρνηση μετά τις συγκρούσεις.

Αυτό που συμβαίνει εδώ θα αντηχήσει στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, στο Στενό της Ταϊβάν και στην Αρκτική: Διαμάχες για την ΑΟΖ, νόμοι, στρατιωτικοποίηση της ακτοφυλακής και ακροβατικές πρακτικές – όλα δοκιμασμένα στη Μεσόγειο.

Οικοδόμηση ενός Ναυτικού για τον 21ο Αιώνα

1) Τεχνολογική Καινοτομία και Εκσυγχρονισμός

Μη επανδρωμένα συστήματα σε όλους τους τομείς· υποστήριξη αποφάσεων με δυνατότητα τεχνητής νοημοσύνης· ανθεκτικές επικοινωνίες.
Υπερηχητική επίθεση/άμυνα· αντεπιθέσεις κατευθυνόμενης ενέργειας· ενσωματωμένο IAMD στη θάλασσα.
Κυβερνοεπίθεση/άμυνα ενσωματωμένη στις επιχειρήσεις στόλου· ακεραιότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας· κουλτούρα της κόκκινης ομάδας.
Πιο οικολογικές πλατφόρμες για αντοχή, διαχείριση υπογραφών και βιωσιμότητα.

2) Ευελιξία και Λειτουργίες σε Πολλαπλούς Τομείς

Παράκτια ευελιξία συν εμβέλεια σε γαλάζια νερά· εκστρατευτική εφοδιαστική αλυσίδα· αμφισβητούμενες έννοιες εφοδιαστικής.
Υποβρύχια για αποτροπή και ISR· ισχυρός ανθυποβρυχιακός πόλεμος για την άρση της μυστικότητας του αντιπάλου.

3) Προβολή Ισχύος και Παγκόσμια Παρουσία

Ομάδες αεροπλανοφόρων και αμφίβιων πλοίων εκσυγχρονίστηκαν για ενσωμάτωση με UAV και δυνάμεις αναπλήρωσης.
Στόλοι που έχουν αναπτυχθεί προς τα εμπρός στα σημεία αστάθειας· προκαθορισμένα αποθέματα και συμφωνίες πρόσβασης.

4) Σημεία ελέγχου και SLOC

Συνεχής επιτήρηση· εναλλαγές συμμαχικών περιπολιών· δοκιμασμένα σχέδια έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση διακοπής της λειτουργίας.
FONOPs όπου οι ισχυρισμοί απειλούν τα κοινά αγαθά· νομικά μηνύματα ευθυγραμμισμένα με τις επιχειρησιακές πράξεις.

5) Συμμαχίες και Συνεργασίες

Τακτικές διμερείς/πολυμερείς ασκήσεις (NATO, MED, ASEAN, Quad, κατά περίπτωση).
Ενίσχυση ικανοτήτων για τις παράκτιες περιοχές πρώτης γραμμής· διαλειτουργικά πρότυπα C2 και δεδομένων· ασφαλή κελιά ανταλλαγής πληροφοριών.

6) Κλίμα και Περιβάλλον

Αρκτική ικανότητα (μέσα κατηγορίας πάγου, επικοινωνίες, επιβίωση)· ανακούφιση από καταστροφές ως βασική αποστολή.
Περιβαλλοντική διαχείριση: επιχειρήσεις κατά της ρύπανσης, επιβολή της αλιευτικής νομοθεσίας, σεβασμός των προστατευόμενων περιοχών.

XII. Προστασία του Νέου Βραβείου: Υπεράκτια Ενέργεια και Βυθός

Η ναυτική ισχύς περιλαμβάνει πλέον το καθήκον υπεράσπισης των οικονομικών ζωτικών γραμμών:

Δόγμα: Διευκρίνιση του νομικού καθεστώτος και των κανόνων εμπλοκής για την υπεράσπιση των υπεράκτιων πλατφορμών και των υποθαλάσσιων υποδομών κατά τη διάρκεια κρίσεων και συγκρούσεων.
Πολυεπίπεδη άμυνα: Περιπολικά σκάφη, οθόνες ASW, δίχτυα αντιμετώπισης UUV, καταπολέμηση drones/CRAM και ομάδες ταχείας επισκευής καλωδίων/αγωγών.
Κυβερνοασφάλεια: Τμηματοποιημένα δίκτυα ICS/OT, συνεχής παρακολούθηση, εγχειρίδια αντιμετώπισης συμβάντων, συνεργασία με τους φορείς εκμετάλλευσης ενέργειας.
Απόδοση και απόκριση: Κύτταρα διερεύνησης υβριδικών επιθέσεων· διαβαθμισμένες κλίμακες απόκρισης (νομικές, οικονομικές, κυβερνοεπιθέσεις, κινητικές).
Διεθνής συντονισμός: Μέτρα συμβατά με την UNCLOS· κατανομή βαρών μεταξύ φορέων εκμετάλλευσης και κρατών· ασκήσεις που προσομοιώνουν δολιοφθορά και επισκευές.

Καθώς η εξόρυξη σπάνιων ορυκτών στον βυθό επιταχύνεται, αναμένονται νέες διαμάχες σχετικά με αξιώσεις, περιβαλλοντικά πρότυπα και ασφάλεια των εργασιών. Προετοιμαστείτε τώρα: νομικά πλαίσια, καθεστώτα επιθεώρησης και προστατευτικές έννοιες λειτουργίας.

XIII. Από τη Συνύπαρξη στη Συνοχή, Μια Συμμαχική Μέθοδος

Για να αποφευχθεί η μετατόπιση από την αμφισβητούμενη ειρήνη σε χρόνια αντιπαράθεση, τα συμμαχικά και συνεργαζόμενα κράτη -ειδικά στη Μεσόγειο- πρέπει να μετακινηθούν από παράλληλες δηλώσεις σε κοινή στρατηγική:

Κοινή εικόνα απειλών: Μια ενοποιημένη εικόνα επίγνωσης του θαλάσσιου τομέα, συμπεριλαμβανομένων δεδομένων στον κυβερνοχώρο και το διάστημα, που κοινοποιούνται σε σχεδόν πραγματικό χρόνο.
Παρουσία οργανωμένη ανά έργο: Μόνιμες πολυεθνικές περιπολίες με εναλλασσόμενους ηγέτες· ομάδες αποστολών συνδεδεμένες με τη διασφάλιση της ΑΟΖ, την έρευνα και έρευνα, την επιβολή εμπάργκο και την προστασία κρίσιμων κόμβων.
Αρχιτεκτονική αποκλιμάκωσης: Γραμμές άμεσης επικοινωνίας μεταξύ θαλάσσης· συμφωνίες για περιστατικά στη θάλασσα· προσυμφωνημένες οδοί διαιτησίας.
Ευθυγράμμιση ενεργειακής ασφάλειας: Διαφοροποίηση πηγών και οδών· διασύνδεση δικτύων· μείωση της μόχλευσης ενός μόνο προμηθευτή· ευθυγράμμιση της ανθεκτικότητας της βιομηχανίας με τη ναυτική προστασία.
Νόμος και διπλωματία: Χρήση των δικαστηρίων και της διαιτησίας με επιθετικό τρόπο· δημόσια αποκάλυψη των παραβάσεων· επιβολή κυρώσεων σε υποτροπιάζοντες· συνδυασμός κάθε περιπολίας με νομική υπόμνημα.

Η συνοχή είναι φθηνότερη από την κρίση, και πολύ φθηνότερη από τον πόλεμο.

Επίλογος

Ο Θουκυδίδης προειδοποιούσε ότι ο πόλεμος επινοεί τις δικές του συνθήκες. Στην εποχή μας, αυτές οι συνθήκες είναι οι θαλάσσιες: σημεία συμφόρησης υπό πίεση, πλατφόρμες υπό απειλή, καλώδια στο σκοτάδι, μετανάστευση σε μη αξιόπλοα σκάφη και ναυτικά που καλούνται να γίνουν πολεμιστές, αστυφύλακες, διπλωμάτες και μηχανικοί ταυτόχρονα.

Αν παραδώσουμε την Ευρύτερη Μεσόγειο στον κατακερματισμό και τη μονομερή προσέγγιση, θα ομαλοποιήσουμε τη γκρίζα ζώνη και θα προκαλέσουμε λανθασμένους υπολογισμούς. Αν συνδυάσουμε το δίκαιο με την ισχύ, την τεχνολογία με το δόγμα και την εθνική βούληση με τη συμμαχική συνοχή, αυτή η θάλασσα μπορεί και πάλι να αποτελέσει πλατφόρμα τάξης και ευκαιριών.

Το καθήκον δεν είναι να υπόσχεται κανείς αποφασιστική νίκη αύριο, αλλά να αρνείται τον στρατηγικό αιφνιδιασμό κάθε μέρα· να μην επιδεικνύει την ισχύ του απερίσκεπτα, αλλά να σηματοδοτεί με σαφήνεια· να μην περιμένει το καταστροφικό περιστατικό, αλλά να διαμορφώνει το περιβάλλον έτσι ώστε να μην συμβεί ποτέ.

Η θάλασσα είναι υπομονετική.

Η ιστορία όχι.

Ας μην παρασυρθούμε.

Ας πλοηγηθούμε.

Σημείωση: Το άρθρο είναι η διάλεξη που παρουσίασε ο Δημήτριος Τσαϊλάς στο Ινστιτούτο Παγκόσμιας Οικονομίας και Διεθνών Σχέσεων Πριμάκοφ στο διεθνές Συνέδριο με θεματική «Ο Παγκόσμιος Ωκεανός – Ένας Χώρος Συνεργασίας και Ανταγωνισμού» όπου τον προσκάλεσε η Ρωσική Ακαδημία Επιστημών (IMEMO).

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).