Μαθήματα για το Αιγαίο από τα ανοιχτά της Βενεζουέλας: Ναυτική ισχύς, εξαναγκασμός και η γραμματική της αποτροπής

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*

Η ανάπτυξη του USS Gerald R. Ford στα ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας μπορεί να φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, ως μέτρο κατά των ναρκωτικών. Ωστόσο, γνωρίζουμε από την μακρά εμπειρία μας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο ότι τέτοιες αναπτύξεις σπάνια εξυπηρετούν έναν μόνο σκοπό. Όταν ένα κράτος αποστέλλει μια διακλαδική ομάδα κρούσης σε αμφισβητούμενα ύδατα, γράφει μια στρατηγική πρόταση της οποίας η γραμματική είναι αναμφισβήτητα εξαναγκασμός, ακόμη και αν το λεξιλόγιο είναι διπλωματικό.

Το USS Gerald R. Ford, που επιχειρεί με αντιτορπιλικά φορείς κατευθυνόμενων πυραύλων και πεζοναύτες με ετοιμότητα αμφίβιων επιχειρήσεων, είναι ένα ισχυρό μέσο. Η πολυχωρικές  επιχειρήσεις που έχει την ικανότητα να εκτελέσει με την αεροπορία, τη δυνατότητα προσβολής πυραύλων κρουζ και τη Μονάδα Πεζοναυτών με 2.200 μέλη συνιστούν μια πολυεπίπεδη παρουσία. Δεν πρόκειται για σχηματισμό βελτιστοποιημένο για την καταδίωξη διακινητών ναρκωτικών. Έχει σχεδιαστεί για να εξαναγκάσει τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων στην ξηρά.

Η Ουάσιγκτον παρουσιάζει την επιχείρηση, Southern Spear, ως μια διευρυμένη αποστολή καταπολέμησης των ναρκωτικών. Ωστόσο, οι μη επανδρωμένες πλατφόρμες, τα αεροσκάφη της Ακτοφυλακής και τα χερσαία αεροπορικά μέσα είναι από καιρό επαρκή για τέτοιες αποστολές. Στην Ελλάδα, έχουμε παρατηρήσει παρόμοια μοτίβα. Κάθε φορά που η Τουρκία επιδιώκει να αμφισβητήσει το status quo στο Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο, συνδυάζει νομικίστικες αφηγήσεις με στρατιωτικοποιημένη σηματοδότηση. Τα σκάφη που αναπτύσσονται συχνά υπερβαίνουν τις επιχειρησιακές απαιτήσεις. Αυτή η αναντιστοιχία είναι το σήμα.

Η ίδια λογική ισχύει και στην Καραϊβική. Η Ουάσιγκτον δεν απαγορεύει απλώς τα ναρκωτικά· διαμορφώνει τον στρατηγικό υπολογισμό του Καράκας.

Θεωρία αποτροπής στη θάλασσα: Μαθήματα από τις διαφορές στο Αιγαίο

Επί δεκαετίες, η Ελλάδα αντιμετωπίζει έναν αναθεωρητικό γείτονα που κατανοεί τη συμβολική και καταναγκαστική χρησιμότητα των αεροναυτικών του δυνάμεων. Η προωθημένη ανάπτυξη πλοίων γεωτρήσεων από την Τουρκία σε αμφισβητούμενα ύδατα, με την υποστήριξη φρεγατών και αεροσκαφών θαλάσσιας περιπολίας, συχνά δεν λειτουργούσε για την επίτευξη άμεσων τακτικών κερδών, αλλά για την διερεύνηση πολιτικής αποφασιστικότητας, την αναδιατύπωση κανόνων και τη δημιουργία τετελεσμένων γεγονότων.

Αυτό ακριβώς κάνουν οι ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, αλλά αντίστροφα.
Όπου η Τουρκία δοκιμάζει τα σύνορά της, οι Ηνωμένες Πολιτείες τα επιβάλλουν.

Όταν ξεσπούν κρίσεις στο Αιγαίο, η Ελλάδα επιδιώκει να αποτρέψει την έναρξη χρήσης βίας, αρνούμενη παράλληλα να παραχωρήσει κυριαρχικά δικαιώματα. Αυτό απαιτεί μια λεπτή ισορροπία. Επαρκή ικανότητα αποτροπής, αλλά με αντιπυρικές ζώνες για την αποτροπή ακούσιας κλιμάκωσης. Η ανάπτυξη του USS Gerald R. Ford βρίσκεται στο ίδιο σημείο. Σηματοδοτεί την συντριπτική ικανότητα των ΗΠΑ, ενώ αφήνει περιθώρια για διπλωματικές εξόδους.

Παρουσία φορέα ως εξαναγκαστική μόχλευση

Μια ομάδα κρούσης παρέχει σε ένα κράτος τα μέσα για να ασκήσει βαθμονομημένη πίεση. Μπορεί:

• Να διεξάγει επιτήρηση των υποδομών του καθεστώτος
• Να θέτει σε κίνδυνο τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις
• Να γίνει βατήρας δυνάμεων ειδικών επιχειρήσεων στην ξηρά
• Να επιχειρήσει χτυπήματα ακριβείας εναντίον στρατηγικών κόμβων
• Να υποστήριξη περιορισμένες επιδρομές των Πεζοναυτών σε παράκτιους στόχους

Πρόκειται για κλασικό θαλάσσιο εξαναγκασμό, ένα ευέλικτο φάσμα επιλογών που περιπλέκει τη λήψη αποφάσεων ενός αντιπάλου. Στην περιοχή μας, η Τουρκία εκμεταλλεύεται συστηματικά αυτή τη λογική με τις ναυτικές ομάδες εργασίας της, διεξάγοντας ασκήσεις κοντά σε ελληνικά νησιά για να δοκιμάσει τις αντιδράσεις, να διαμορφώσει τις διεθνείς αφηγήσεις και να πιέσει την Αθήνα να αποδεχτεί «διαλόγους» υπό πίεση.

Η Ουάσιγκτον σήμερα χρησιμοποιεί την ίδια γραμματική ισχύος εναντίον του Καράκας. Ασάφεια σχετικά με τους απώτερους στόχους, σαφήνεια σχετικά με την ικανότητα και μια άρρητη απειλή κλιμάκωσης.

Αλλαγή καθεστώτος και τα όρια της Ναυτικής Ισχύος

Ωστόσο, πρέπει να έχουμε νηφαλιότητα. Όπως προειδοποιούμε στην ελληνική ναυτική κοινότητα κάθε φορά που η τουρκική στάση γίνεται πολεμοχαρής: οι ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις μπορούν να επιβάλουν κόστος, αλλά δεν μπορούν να επιβάλουν πολιτικά αποτελέσματα στην ξηρά.

Μια Μονάδα Πεζοναυτών δεν είναι μια δύναμη σχεδιασμένη να καταλαμβάνει το Καράκας ή να διοικήσει ένα κράτος 30 εκατομμυρίων κατοίκων. Οι ΗΠΑ μπορούν να καταστρέψουν, αλλά όχι να ελέγξουν, μόνο μέσω της αεροναυτικής ισχύος.

Και εδώ, το Αιγαίο προσφέρει διδακτικές παραλληλίες. Κάθε φορά που η Άγκυρα φαντάζεται ότι μπορεί να επιτύχει στρατηγική αλλαγή μέσω απλών επιδείξεων ισχύος, είτε μέσω υπερπτήσεων, διπλωματίας κανονιοφόρων είτε ενεργειακού καταναγκασμού, ανακαλύπτει τα σκληρά όρια της στρατιωτικής σηματοδότησης. Τα πολιτικά αποτελέσματα απαιτούν πολιτικά μέσα, συμμαχίες, νομιμότητα και διαρκή ισχύ.

Ένας πιο πιθανός στόχος: Πολιτική διαμόρφωση, όχι εισβολή

Επομένως, θα πρέπει να κατανοήσουμε την παρουσία του USS Gerald R. Ford όχι ως τον προάγγελο μιας αμερικανικής εισβολής, αλλά ως μια σταθμισμένη πολιτική διαμόρφωση. Οι αναπτύξεις αεροπλανοφόρων, όπως έχουμε δει επανειλημμένα στη Μεσόγειο, έχουν να κάνουν τόσο με την αντίληψη όσο και με την ισχύ πυρός. Ένας αυταρχικός ηγέτης που δεν μπορεί να διακρίνει μεταξύ του τι μπορεί να κάνει ένα ναυτικό και τι θα κάνει, συχνά επιλέγει την προσοχή.

Η Τουρκία δεν συμπεριφέρεται διαφορετικά όταν αντιμετωπίζει ισχυρές ναυτικές θέσεις της Ελλάδας, οι οποίες υποστηρίζονται από Αμερικανούς και Ευρωπαίους εταίρους, οπότε η ασάφεια αποτρέπει.

Οι ΗΠΑ φαίνεται να καλλιεργούν την ίδια ατμόσφαιρα γύρω από τον Νικολά Μαδούρο, υπονομεύοντας την αυτοπεποίθησή του, περιπλέκοντας τον κύκλο εντολών του και σηματοδοτώντας ότι τόσο η δραστηριότητα των καρτέλ όσο και η γεωπολιτική ευθυγράμμιση με εχθρικούς παράγοντες θα έχουν συνέπειες.

Συμπέρασμα

 Σύμφωνα με την παγκόσμια λογική του θαλάσσιου εξαναγκασμού, είτε στο Αιγαίο είτε στην Καραϊβική, οι αρχές είναι οι ίδιες:

• Οι ναυτικές δυνάμεις διαμορφώνουν τη συμπεριφορά πριν από την ρίψη του πρώτου πυροβολισμού.
• Η ασάφεια, όταν συνδυάζεται με αξιόπιστη δύναμη, σταθεροποιεί.
• Οι ναυτικές αναπτύξεις χωρίς σαφείς πολιτικούς στόχους οδηγούν σε λανθασμένους υπολογισμούς.
• Και η αλλαγή καθεστώτος δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της αεροναυτικής ισχύος.

Η ανάπτυξη του USS Gerald R. Ford αντικατοπτρίζει επομένως πρότυπα που είναι γνωστά στην Ελλάδα εδώ και καιρό. Χρήση της ναυτικής παρουσίας για την επιβολή ψυχολογικής πίεσης, τον καθορισμό ορίων και τη δημιουργία χώρου για διπλωματία, χωρίς να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη κλιμάκωση.

Υπό αυτή την έννοια, η Ουάσιγκτον αξιοποιεί τη διαχρονική λογική της αεροναυτικής ισχύος, στην οποία η Ελλάδα βασίζεται εδώ και γενιές. Το ερώτημα τώρα είναι αν το Καράκας κατανοεί το μήνυμα που κωδικοποιείται σε αυτή τη λογική και αν επιλέγει τη σύνεση έναντι του τυχοδιωκτισμού.

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).