Οι τουρκικές φιλοδοξίες και οι επιταγές θαλάσσιας αποτροπής για Ελλάδα και Κύπρο

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*

Η τουρκική διείσδυση στην Κεντρική Ασία δεν αποτελεί μια περιφερειακή ιδιοτροπία, ούτε ένα εφήμερο διπλωματικό άνοιγμα. Είναι οργανικό μέρος μιας πολυεπίπεδης στρατηγικής, με την οποία η Άγκυρα επιχειρεί να χτίσει γεωπολιτικό βάθος στην ξηρά, ώστε να αποκτήσει μεγαλύτερη ελευθερία δράσης στη θάλασσα. Όσο ενισχύεται στο ευρασιατικό της υπόβαθρο, τόσο περισσότερο προβάλλει αναθεωρητισμό στον θαλάσσιο χώρο που αφορά άμεσα την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία: στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο και στην κυπριακή ΑΟΖ.

Η ενίσχυση του Οργανισμού Τουρκογενών Κρατών (OTS) δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ιδεολογική επιδίωξη περί «τουρκικού κόσμου». Είναι ένα πολυεργαλείο: από στρατιωτικο-τεχνική συνεργασία και εξαγωγές οπλικών συστημάτων, μέχρι τη διαμόρφωση του «Μεσαίου Διαδρόμου» που μετατρέπει την Τουρκία σε ενδιάμεσο κόμβο μεταξύ Ασίας–Ευρώπης. Πρόκειται για συστηματική οικοδόμηση στρατηγικής αυτονομίας, η οποία επιτρέπει στην Άγκυρα να δρα απελευθερωμένη από περιορισμούς που παλαιότερα συγκρατούσαν τη συμπεριφορά της.

Η Τουρκία γνωρίζει καλά ότι η γεωπολιτική ισχύς στη θάλασσα προϋποθέτει ασφάλεια στην ξηρά. Αυτό αποτελεί αρχή της κλασικής ναυτικής στρατηγικής. Έτσι, η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι μια παράταιρη φαντασίωση, αλλά η ναυτική προέκταση μιας ευρύτερης μείζονος στρατηγικής που ξεκινά από την Κεντρική Ασία και καταλήγει στις ελληνικές θάλασσες.

Η Στρατηγική Σημασία της Θάλασσας και το Καθήκον Αποτροπής

Αποτροπή σημαίνει να κάνεις σαφές στον αντίπαλο ότι το κόστος της επιθετικής ενέργειας υπερβαίνει κατά πολύ το όφελος. Για να λειτουργήσει, πρέπει να είναι αξιόπιστη, προβλέψιμη και συνεκτική.

Η Τουρκία αναπτύσσει δική της αμυντική βιομηχανία, επενδύει σε UAV, σε ναυπηγικά προγράμματα, σε πυραυλική τεχνολογία. Η επιχειρησιακή της αυτονομία αυξάνεται και μαζί της μειώνεται η πιθανότητα εξωτερικών παρεμβάσεων που θα φρενάριζαν την αναθεωρητική της δράση.

Για Ελλάδα και Κύπρο, αυτό σημαίνει ένα πράγμα:
η αποτροπή δεν είναι επιλογή, είναι αναγκαιότητα.

Η αποτροπή στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο στηρίζεται σε τέσσερα θεμέλια:

Ναυτική υπεροχή με στόλο ικανό να ελέγχει θαλάσσιες ζώνες, δίκτυα νησιωτικών επικοινωνιών και ενεργειακές υποδομές.
Ελληνoκυπριακή στρατηγική ολοκλήρωση, ώστε η περιοχή να αντιμετωπίζεται ως ενιαίος επιχειρησιακός χώρος.
Ισχυρά συστήματα επιτήρησης και ανθυποβρυχιακής ικανότητας, που αποτελούν τον δείκτη πραγματικού ελέγχου θαλάσσιας ισχύος.
Διεθνείς συμμαχίες (ΗΠΑ, Γαλλία, Ισραήλ, Αίγυπτος), οι οποίες πολλαπλασιάζουν την αποτρεπτική μας ισχύ και ακυρώνουν το τουρκικό αφήγημα περί «διμερών διαφορών».

Η Κύπρος αποτελεί τον πιο ευάλωτο κρίκο. Για αυτό η ενιαία αμυντική θεώρηση Ελλάδας–Κύπρου είναι στρατηγική αναγκαιότητα, όχι περιττή εξαγγελία.

Γιατί η Θάλασσα Δεν “Κλείνει” από τη Στεριά

Κατά καιρούς, ακούγονται απόψεις ότι «το Αιγαίο μπορεί να κλείσει από τη στεριά» και ότι ο Στόλος έχει μειωμένη αξία. Αυτή η θεώρηση παραγνωρίζει θεμελιώδεις αρχές θαλάσσιας στρατηγικής.

Η θάλασσα δεν είναι οδικός άξονας που κλείνεις με μπλόκο.
Είναι τρισδιάστατος επιχειρησιακός χώρος όπου κυριαρχεί όποιος διαθέτει:

κινητικότητα,
αισθητήρες,
ανθυποβρυχιακό έλεγχο,
δυνατότητα προβολής ισχύος,
και συνεχή παρουσία.

Η ναυτική κυριαρχία δεν επιτυγχάνεται με στατικό πυρ από τη στεριά.
Επιτυγχάνεται με στόλο, ετοιμότητα, δικτύωση, πληροφοριακή υπεροχή και επιχειρησιακή ευελιξία.
Το Αιγαίο είναι αρχιπέλαγος· όχι αυλάκι.

Κάθε νησί, κάθε θαλάσσια λωρίδα, κάθε διάδρομος επικοινωνίας χρειάζεται έλεγχο από πλοία που μπορούν να βρεθούν εκεί που απαιτείται, όταν απαιτείται. Η χερσαία ισχύς δεν υποκαθιστά την ναυτική, την συμπληρώνει.

Η Ελλάδα είναι θαλάσσιο κράτος. Η Κύπρος είναι θαλάσσιο κράτος. Άρα η ασφάλεια και των δύο είναι κατεξοχήν θαλάσσια υπόθεση.

Η Κεντρική Ασία Ως Πηγή Τουρκικής Θαλάσσιας Αυτοπεποίθησης

Ο «Μεσαίος Διάδρομος» μπορεί να δώσει στην Τουρκία οικονομική ισχύ, πρόσβαση σε πρώτες ύλες, νέα αγορές και βαθύτερη σύνδεση με κράτη που σήμερα εξαρτώνται από την τεχνολογική και στρατιωτική της υποστήριξη.

Αυτό το βάθος ισχύος μεταφράζεται άμεσα σε ναυτικό θράσος στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία λειτουργεί με συστημικό τρόπο: το ευρασιατικό της άνοιγμα δεν είναι εναλλακτικό της θαλάσσιας στρατηγικής της—είναι το θεμέλιό της.

Η Ελληνική και Κυπριακή Αντίδραση: Ενιαία, Ρεαλιστική, Αποτρεπτική

Η απάντηση Ελλάδας και Κύπρου πρέπει να στηρίζεται σε τρεις πυλώνες:

Θαλάσσια κυριαρχία

Αναβάθμιση Στόλου, ανθυποβρυχιακών δυνατοτήτων, μη επανδρωμένων θαλάσσιων μέσων, δικτύων επιτήρησης και ταχείας αντίδρασης.

Συμμαχίες με πραγματικό στρατηγικό βάθος

Συνεργασία με ΗΠΑ, Γαλλία, Ισραήλ, Αίγυπτο και εμβάθυνση της ευρωπαϊκής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο και—κρίσιμα—στην Κεντρική Ασία.

Ενεργητική χρήση του διεθνούς δικαίου

UNCLOS, οριοθετήσεις ΑΟΖ, διπλωματική πίεση και νομική επιθετικότητα που δημιουργεί κόστος στην Τουρκία.

Συμπέρασμα: Η Ασφάλεια Ελλάδας και Κύπρου Είναι Θαλάσσια Υπόθεση

Η Τουρκία επιχειρεί να οικοδομήσει μια νέα ευρασιατική ισχύ, για να αποκτήσει μεγαλύτερη ελευθερία επιθετικής δράσης στη θάλασσα.

Η Ελλάδα και η Κύπρος οφείλουν να απαντήσουν όχι με αποσπασματικές κινήσεις, αλλά με ενιαία, συστηματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη αποτροπή.

«Η ασφάλεια των κρατών μας δεν εξαρτάται από δηλώσεις, αλλά από την ικανότητά μας να ελέγχουμε το θαλάσσιο περιβάλλον που αποτελεί τον ζωτικό μας χώρο.»

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).