Η στροφή της Αμερικής προς την ανεξέλεγκτη ισχύ στη θάλασσα μας θέτει όλους σε κίνδυνο

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλας*

Η επεκτεινόμενη στρατιωτική εκστρατεία των Ηνωμένων Πολιτειών στην Καραϊβική, η οποία διεξάγεται υπό το σύνθημα της «απαγόρευσης ναρκωτικών», δεν είναι απλώς μια αμερικανική εσωτερική διαμάχη. Είναι ζήτημα παγκόσμιας θαλάσσιας ασφάλειας. Ως ένας αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού που πέρασε μια καριέρα υπερασπιζόμενος μια μικρή δημοκρατία που περιβάλλεται από πιέσεις μεγάλων δυνάμεων, έχω μάθει ότι οι θάλασσες ανταμείβουν την ευθύνη και τιμωρούν τον τυχοδιωκτισμό. Αυτό που εκτυλίσσεται σήμερα στα νερά γύρω από τη Βενεζουέλα είναι το δεύτερο.

Όταν η ναυτική δύναμη πλέει χωρίς νόμο

Τα θανατηφόρα χτυπήματα σε σκάφη που φέρουν την ένδειξη μόνο ως «ύποπτα» ναρκωτικά, η αδύναμη διαφάνεια στα κριτήρια στόχευσης και μια περιφερειακή ναυτική στάση που βασίζεται σε μονομερή ισχύ και όχι σε διεθνή συνεργασία αντιπροσωπεύουν μια επικίνδυνη διάβρωση της θαλάσσιας τάξης που βασίζεται σε κανόνες.

Οι θάλασσες διέπονται από το δίκαιο ακριβώς επειδή βάζουν σε πειρασμό όσους έχουν ισχύ για να το αγνοήσουν. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν γράφτηκε για περιόδους ηρεμίας, γράφτηκε για στιγμές σαν κι αυτή, όταν ένα ισχυρό κράτος βρίσκει την σκοπιμότητα πιο ελκυστική από τη νομιμότητα.

Αν οποιοδήποτε έθνος διεκδικήσει το δικαίωμα να χτυπήσει πλοία χωρίς να λογοδοτήσει, τότε όλα τα έθνη μπορούν, και οι θάλασσες θα επιστρέψουν στον νόμο της ζούγκλας. Η Ευρώπη, η Λατινική Αμερική, η Αφρική και η Ασία δεν θα αποκλειστούν από αυτό το προηγούμενο.

Η απαγόρευση ναρκωτικών ως πρόσχημα είναι στρατηγικά ασυνάρτητη

Μια ναυτική εκστρατεία πρέπει να δικαιολογείται από στρατηγικό σκοπό. Εδώ, ο δηλωμένος σκοπός δεν ταιριάζει με τη γεωγραφία, τους στόχους ή το μοτίβο κλιμάκωσης.

Η φαιντανύλη δεν διακινείται μέσω των υδάτων της Βενεζουέλας. Οι λαθρέμποροι κοκαΐνης δεν χρειάζονται διαρκή ναυτική ισχύ για να εμποδιστούν. Και κανένας σοβαρός αναλυτής δεν πιστεύει ότι μια στρατιωτική επιχείρηση 10 εκατομμυρίων δολαρίων την ημέρα αποτελεί αποτελεσματική επένδυση για την παύση του λαθρεμπορίου μικρών σκαφών.

Όταν η στρατηγική αποσυνδέεται από τους δηλωμένους στόχους, πρέπει να στραφούμε σε μη δηλωμένους στόχους.

Πετρέλαιο, μόχλευση εξαναγκασμού και διάβρωση της νομιμότητας

Η Βενεζουέλα κατέχει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Κανένας υπεύθυνος ηγέτης δεν αγνοεί αυτό το γεγονός. Αλλά η επιδίωξη ενεργειακής μόχλευσης μέσω στρατιωτικού εκφοβισμού δεν είναι στρατηγική, είναι εξαναγκασμός ντυμένος με στολή.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να πιστεύουν ότι η ισχύ τους τις προστατεύει από πολιτικές συνέπειες. Δεν το κάνουν. Η περιφερειακή νομιμότητα διαβρώνεται. Οι σύμμαχοι διστάζουν. Τα αδέσμευτα κράτη έρχονται πιο κοντά σε αντίπαλες δυνάμεις. Όταν το μεγαλύτερο ναυτικό του κόσμου συμπεριφέρεται απρόβλεπτα, κάθε άλλο ναυτικό αρχίζει να προετοιμάζεται για έναν κόσμο χωρίς εμπιστοσύνη.

Ως Έλληνες, καταλαβαίνουμε ότι ακόμη και ένας ηγεμόνας πρέπει να μετριάσει την ισχύ του με αυτοσυγκράτηση. Η Αθήνα στην αρχαιότητα το έμαθε αυτό πολύ αργά. Η Ουάσιγκτον κινδυνεύει να το μάθει με τον ίδιο τρόπο.

Ένα διευρυνόμενο χάσμα με τους δημοκρατικούς εταίρους

Η κρίση στη Γάζα, το αδιέξοδο στην Ουκρανία και τώρα οι αποσταθεροποιητικοί ελιγμοί στην Καραϊβική υποδεικνύουν έναν Λευκό Οίκο που λειτουργεί χωρίς συνεκτική διπλωματική αρχιτεκτονική. Οι σύμμαχοι δεν γνωρίζουν την τελική κατάσταση. Οι αντίπαλοι δοκιμάζουν τα όρια. Οι μεσαίες δυνάμεις αυτοσχεδιάζουν τα δικά τους μονοπάτια.

Το αποτέλεσμα είναι η στρατηγική εντροπία.

Σε τέτοιες στιγμές, η ναυτική ισχύς, συνήθως το μέσο σταθερότητας, μπορεί να γίνει επιταχυντής της αταξίας όταν η πολιτική ηγεσία την ασκεί χωρίς σαφήνεια.

Αποκατάσταση της πειθαρχίας στην αμερικανική ναυτική ισχύ

Η Αμερική παραμένει η απαραίτητη ναυτική δύναμη του κόσμου. Αλλά μόνο η πειθαρχία, η διαφάνεια και η πολυμερής νομιμότητα μπορούν να τη διατηρήσουν έτσι.

Η Ουάσιγκτον πρέπει:

• Να ζητήσει έγκριση της Επιχείρησης Νότιο Δόρυ από το Κογκρέσο, όπως απαιτείται σε οποιοδήποτε δημοκρατικό σύστημα που ασκεί θανατηφόρα βία.
• Να εκτελέσει την αποστολή βάσει του διεθνούς δικαίου και όχι με διακριτικούς ορισμούς των «ύποπτων» απειλών.
• Να εμπλακούν περιφερειακοί οργανισμοί στον σχεδιασμό της συνεργατικής θαλάσσιας αστυνόμευσης.
• Να αποσυνδέσουν τις φιλοδοξίες για πόρους από τις αποστολές ασφαλείας, ώστε κάθε επιχείρηση να μην θεωρείται πρόσχημα.

Ένα μεγάλο ναυτικό δεν μετριέται μόνο από την ισχύ πυρός του, αλλά και από την αυτοσυγκράτησή του. Η ισχύς χωρίς πειθαρχία δεν είναι δύναμη, είναι παρασυρόμενη κίνηση. Και η παρασυρόμενη κίνηση στη θάλασσα είναι ο τρόπος με τον οποίο χάνονται τα πλοία και τα έθνη.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να επιλέξουν αν θα παραμείνουν ο διαχειριστής της θαλάσσιας τάξης ή αν θα γίνουν οι διαταρακτές της.

Ο κόσμος παρακολουθεί. Και το ίδιο ισχύει και για όσους από εμάς έχουμε αφιερώσει τη ζωή μας στο να διατηρούμε τις θάλασσες ένα ασφαλές μέρος αντί για φόβο.

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).