Θαλάσσια Ισχύς και Εθνικός Σκοπός

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*

Γιατί η Ελλάδα πρέπει να ανακαλύψει ξανά τη στρατηγική αξία του Ναυτικού της

Για ένα έθνος που ζει δίπλα στη θάλασσα εδώ και χιλιετίες, η Ελλάδα, σήμερα αντιμετωπίζει ένα παράδοξο. Εξαρτόμαστε από τη θαλάσσια σταθερότητα περισσότερο από σχεδόν οποιοδήποτε άλλο κράτος στην Ευρώπη, ωστόσο η κοινωνία μας υποφέρει από μια οξεία μορφή “θαλασσοτύφλωσης”. Ακόμα και καθώς το παγκόσμιο εμπόριο, οι ενεργειακοί διάδρομοι και οι γεωπολιτικές εντάσεις συγκλίνουν στην Ανατολική Μεσόγειο, η δημόσια κατανόηση του ρόλου της θαλάσσιας ισχύος στην εθνική επιβίωση έχει μειωθεί.

Έχουμε προειδοποιήσει εδώ και καιρό ότι αυτή η γνωστική αποσύνδεση, μεταξύ του ναυτικού πεπρωμένου της Ελλάδας και της αντίληψης του σύγχρονου πολίτη για τη ναυτική σημασία, εγκυμονεί στρατηγικούς κινδύνους. Για την Ελλάδα, η θαλάσσια ισχύς δεν είναι πολυτέλεια. Δεν είναι καν πρωτίστως επιλογή. Είναι μια υπαρξιακή απαίτηση.

Σε μια στιγμή που η περιφερειακή αστάθεια αυξάνεται, η αναθεωρητική συμπεριφορά έχει ριζώσει στην άμεση γειτονιά μας και οι παγκόσμιες εμπορικές οδοί βρίσκονται υπό πίεση, είναι καιρός να διατυπώσουμε με σαφήνεια αυτό που έχουμε επανειλημμένα τονίσει: το Πολεμικό Ναυτικό είναι ο θεμελιώδης εγγυητής της κυριαρχίας, της οικονομικής ζωτικότητας και του γεωστρατηγικού μέλλοντος της Ελλάδας. Και η αξία του πρέπει να γίνεται κατανοητή όχι μόνο με τακτικούς ή τεχνικούς όρους, αλλά και με πολιτιστικούς, ψυχολογικούς και πολιτισμικούς όρους.

 

Ένα ναυτικό έθνος που το ξέχασε ζει στη θάλασσα

Για τους περισσότερους Έλληνες, η ναυτική δύναμη φαίνεται μακρινή, αφηρημένη ή ευγενικά αόρατη. Το εμπορικό μας ναυτικό είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο, όμως ο απλός Έλληνας σπάνια βλέπει τα κολοσσιαία πλοία που μεταφέρουν αυτόν τον εθνικό πλούτο σε όλο τον κόσμο. Η οικονομία μας βασίζεται στο θαλάσσιο εμπόριο, τις ενεργειακές ροές και τον θαλάσσιο τουρισμό, αλλά αυτά τα γεγονότα σπάνια γίνονται αντιληπτά από το κοινό.

Συχνά σημειώνουμε ότι αυτή η αποσύνδεση είναι επικίνδυνη επειδή διαβρώνει την κοινωνική βούληση να διατηρηθεί μια ισχυρή ναυτική δύναμη. Τα δημοκρατικά έθνη απαιτούν τη συναίνεση του κοινού για στρατηγικές επενδύσεις και το Ναυτικό, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο κλάδο, υποφέρει από το γεγονός ότι η ναυτική ισχύς είναι εκτός οράματος και επομένως εκτός μνήμης. Η αεροπορική ισχύς ακούγεται. Οι επίγειες δυνάμεις είναι ορατές. Αλλά η βάρδια του Ναυτικού είναι ως επί το πλείστον σιωπηλή, ως επί το πλείστον μακριά και ως επί το πλείστον θεωρείται δεδομένη.

Αυτή είναι η ουσία της θαλασσοτύφλωσης: η αδυναμία της κοινωνίας να αντιληφθεί πώς η θαλάσσια ασφάλεια διαμορφώνει την καθημερινή ζωή.

Ωστόσο, για την Ελλάδα, η θάλασσα δεν είναι ένας περιφερειακός χώρος, είναι η εθνική κυκλοφορία του αίματος. Το Αιγαίο δεν είναι τάφρος ή φράγμα. Είναι ένας αυτοκινητόδρομος ανταλλαγών, ένα πεδίο ταυτότητας και ένα θέατρο όπου η κυριαρχία διακηρύσσεται καθημερινά μέσω της παρουσίας, της περιπολίας και της ετοιμότητας.

Θαλάσσια Ισχύς ως Αποτροπή: Η Παρουσία Είναι το Μήνυμα

Έχουμε επανειλημμένα τονίσει ότι η ελληνική αποτροπή απαιτεί περισσότερα από όπλα· απαιτεί μια ορατή και αξιόπιστη ικανότητα επιβολής κόστους και υπεράσπισης των εθνικών συμφερόντων.

Στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, η αποτροπή είναι μια συμπεριφορά, όχι απλώς μια δυνατότητα. Πρέπει να εκφράζεται μέσω της σταθερής στάσης, πλοία στη θάλασσα, ασκήσεις με συμμάχους και ετοιμότητα αντιμετώπισης κρίσεων εντός λεπτών, όχι ωρών.

Ο ρόλος του Πολεμικού Ναυτικού σε αυτό το πλαίσιο είναι μοναδικός:

1. Ελέγχει τις θαλάσσιες προσεγγίσεις στο αρχιπελαγικό κρατικό σύστημα της Ελλάδας, το οποίο περιλαμβάνει χιλιάδες νησιά και βραχονησίδες των οποίων η ασφάλεια δεν μπορεί να εγγυηθεί μόνο από την ηπειρωτική χώρα.
2. Παρέχει άμεσες και ευέλικτες επιλογές απόκρισης που καμία χερσαία δύναμη δεν μπορεί να προσφέρει.
3. Σηματοδοτεί την εθνική βούληση, την ψυχολογική συνιστώσα της αποτροπής που είναι απαραίτητη για την αποφυγή της σύγκρουσης εξαρχής.

Ένα ναυτικό που είναι ορατό είναι ένα ναυτικό που αποτρέπει. Ένα ναυτικό που αποτρέπει είναι ένα ναυτικό που διατηρεί την ειρήνη.

Η Ανατολική Μεσόγειος: Ένα χωνευτήρι αναδυόμενων απειλών

Η Ανατολική Μεσόγειος διέρχεται έναν ταχύ στρατηγικό μετασχηματισμό με άμεσες επιπτώσεις για την Ελλάδα:

• Νέα πρότυπα εξερεύνησης ενέργειας και υποδομών
• Διακρατικές τριβές που τροφοδοτούνται από αναθεωρητικούς ισχυρισμούς
• Στρατιωτικοποίηση Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών
• Αυξημένη παρουσία εξωπεριφερειακών ναυτικών δυνάμεων
• Κυβερνο-θαλάσσιες και υβριδικές επιχειρήσεις που στοχεύουν υποθαλάσσια καλώδια, λιμάνια και θαλάσσιες οδούς
• Παράτυπη μετανάστευση και δίκτυα εμπορίας ανθρώπων που εκμεταλλεύονται τα κενά στη θαλάσσια διακυβέρνηση

Υποστηρίζω εδώ και καιρό ότι η Ελλάδα πρέπει να αναγνωρίσει αυτόν τον μετασχηματισμό για αυτό που είναι. Μια μετατόπιση στην θαλάσσια ισορροπία που απαιτεί προληπτική προσαρμογή.

Δεν μπορούμε να υποθέσουμε σταθερότητα.  Δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι κανόνες θα ισχύουν χωρίς εφαρμογή.  Δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι το διεθνές δίκαιο είναι αυτοεκτελούμενο.

Μόνο η ναυτική δύναμη μπορεί να επιβάλει κανόνες σε ένα τέτοιο περιβάλλον.

Είναι το πλοίο σε περιπολία, όχι η χάρτινη συνθήκη, που σταθεροποιεί τις αμφισβητούμενες θάλασσες.

Το Ναυτικό ως Εθνικός Ολοκληρωτής

Σε αντίθεση με πολλούς σύγχρονους στρατούς που λειτουργούν κυρίως εντός των δικών τους περιοχών, το Πολεμικό Ναυτικό λειτουργεί ως εθνικός φορέας ολοκλήρωσης σε πολλαπλές διαστάσεις.

Οικονομικός Ολοκληρωτής

Η ναυτιλιακή βιομηχανία της Ελλάδας, η ραχοκοκαλιά του εθνικού πλούτου, εξαρτάται από ένα σταθερό ναυτιλιακό σύστημα. Το Πολεμικό Ναυτικό διασφαλίζει τις συνθήκες υπό τις οποίες ακμάζει η ελληνική ναυτιλία.

Διπλωματικός Ολοκληρωτής

Η ναυτική διπλωματία είναι μια παράδοση παλαιότερη από το ίδιο το ελληνικό κράτος, και συχνά έχουμε τονίσει πώς οι επισκέψεις σε λιμάνια, οι κοινές ασκήσεις και οι ανθρωπιστικές αποστολές ενισχύουν τις συμμαχίες και χτίζουν επιρροή. Η σημαία ενός πλοίου κάνει περισσότερα από το να κυματίζει· σηματοδοτεί τη συνεργασία, την αξιοπιστία και την αλληλεγγύη.

Πολιτιστικός Ολοκληρωτής

Η ναυτική ισχύς είναι συνυφασμένη με τον ελληνικό πολιτισμό, από τις τριήρεις στη Σαλαμίνα μέχρι τους εμπορικούς στόλους του 19ου αιώνα και τις νηοπομπές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το Ναυτικό είναι ένας ζωντανός θεσμός εθνικής μνήμης, που συνδέει την αρχαία ναυτική ταυτότητα με τις σύγχρονες ανάγκες ασφάλειας.

Ο εκσυγχρονισμός δεν αφορά τα πλοία, αφορά τη στρατηγική

Οι πρόσφατες προσπάθειες εκσυγχρονισμού, συμπεριλαμβανομένης της προμήθειας προηγμένων φρεγατών, των αναβαθμίσεων στις υπάρχουσες πλατφόρμες και του ανανεωμένου ενδιαφέροντος για υποθαλάσσιες δυνατότητες, είναι απαραίτητες αλλά ανεπαρκείς. Το υλικό από μόνο του δεν καθορίζει τη θαλάσσια ισχύ. Η στρατηγική καθορίζει.

Το όραμα πρέπει να δίνει έμφαση σε διάφορους στρατηγικούς πυλώνες:

1. Δυνατότητες Ελέγχου και Άρνησης Αεροπορίας στο Αιγαίο Πέλαγος

Δεδομένης της γεωγραφίας της Ελλάδας, ο έλεγχος της θάλασσας δεν είναι προαιρετικός. Είναι εδαφική προστασία. Το Αιγαίο είναι ένα πυκνό, αρχιπελαγικό περιβάλλον όπου μικρές μονάδες, γρήγορα σκάφη επίθεσης, συστήματα επιτήρησης με δυνατότητα UAV και υποβρύχια σχηματίζουν ένα ολοκληρωμένο αμυντικό πλέγμα.

2. Εμβέλεια βαθέων υδάτων της Ανατολικής Μεσογείου (Blue Navy)

Για την προστασία των ενεργειακών συμφερόντων, των θαλάσσιων διαδρόμων και των διπλωματικών δεσμεύσεων, η Ελλάδα χρειάζεται μια συνιστώσα «γαλάζιων υδάτων» ικανή για ταχεία ανάπτυξη και διαρκή παρουσία.

3. Επίγνωση Ναυτικού Τομέα (MDA)

Η ναυτική ισχύς σήμερα ξεκινά με τη γνώση. Η συνεχής ISR, η ενσωμάτωση δορυφόρων, η υποβρύχια ανίχνευση και η σύντηξη δεδομένων με τεχνητή νοημοσύνη είναι πολλαπλασιαστές ισχύος που θεωρούμε απαραίτητους για τη σύγχρονη αποτροπή.

4. Ναυτικό-Ανθρώπινο Κεφάλαιο

Η ποιότητα ενός ναυτικού δεν μετριέται μόνο από τον χάλυβά του, αλλά και από τους ναυτικούς του. Η Ελλάδα πρέπει να επενδύσει στη διατήρηση του προσωπικού, στην προηγμένη εκπαίδευση και στην τεχνολογική ευχέρεια για να συμβαδίζει με τις σύγχρονες ναυτικές προκλήσεις.

5. Ενσωμάτωση Συμμαχίας

Το Ναυτικό πρέπει να παραμείνει πλήρως ενσωματωμένο στα ναυτικά πλαίσια του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Η συλλογική ασφάλεια είναι ιδιαίτερα ζωτικής σημασίας για μια μεσαία δύναμη όπως η Ελλάδα, και κατά καιρούς έχουμε τονίσει την αναγκαιότητα της διαλειτουργικότητας και του κοινού επιχειρησιακού δόγματος.

Κερδίζοντας την υποστήριξη του κοινού: Η μάχη πέρα ​​από τη θάλασσα

Κανένα ναυτικό, όσο προηγμένο κι αν είναι, δεν επιβιώνει χωρίς την κοινωνική υποστήριξη. Το Ναυτικό πρέπει να επεκτείνει τη συνεργασία του με το κοινό:

• Άνοιγμα πλοίων και βάσεων για τους επισκέπτες
• Επένδυση στη ναυτική εκπαίδευση για νέους
• Ενίσχυση των δεσμών με τον ακαδημαϊκό χώρο και τα ερευνητικά ιδρύματα
• Διατήρηση και προώθηση της ναυτικής κληρονομιάς μέσω μουσείων και ψηφιακών πλατφορμών
• Αφήγηση συναρπαστικών ιστοριών, όχι απλώς μετάδοση δεδομένων

Οι άνθρωποι υποστηρίζουν αυτό που καταλαβαίνουν.  Υπερασπίζονται αυτό με το οποίο νιώθουν συνδεδεμένοι. Χρηματοδοτούν αυτό που πιστεύουν ότι τους κρατάει ασφαλείς.

Το Πολεμικό Ναυτικό πρέπει να είναι όχι μόνο μια μάχιμη δύναμη, αλλά και μια εθνική αφήγηση.

Το Μέλλον: Η Ελλάδα ως Ναυτική Δύναμη σε μια Εποχή Παγκόσμιας Αβεβαιότητας

Ο κόσμος εισέρχεται σε μια εποχή αμφισβητούμενων κοινών αγαθών. Είναι ο αιώνας των θαλασσών. Οι θαλάσσιοι χώροι – από τους ενεργειακούς διαδρόμους βαθέων υδάτων μέχρι τα υποθαλάσσια καλώδια, γίνονται πεδία μάχης επιρροής. Η Ελλάδα, που βρίσκεται στη συμβολή τριών ηπείρων, είναι πιο εκτεθειμένη από τις περισσότερες.

Το κεντρικό μήνυμα είναι ότι η Ελλάδα πρέπει να υιοθετήσει τη θαλάσσια ισχύ όχι ως προαιρετικό εργαλείο πολιτικής, αλλά ως καθοριστικό στοιχείο της εθνικής στρατηγικής.

Αυτό σημαίνει:

• Διαρκής επένδυση, όχι περιστασιακές προμήθειες
• Μια ναυτική συνείδηση ​​ολόκληρης της κοινωνίας, όχι στενή στρατιωτική συνείδηση
• Ηγεσία που αναγνωρίζει τη θαλάσσια ασφάλεια ως οικονομική και γεωπολιτική ασφάλεια
• Ένα Ναυτικό εξουσιοδοτημένο να διαμορφώνει τα γεγονότα, όχι απλώς να αντιδρά σε αυτά

Αν η Ελλάδα δεν κατανοήσει την κεντρική θέση της θαλάσσιας ισχύος, άλλοι θα διαμορφώσουν το θαλάσσιο περιβάλλον για εμάς, και όχι απαραίτητα με τρόπους που ευθυγραμμίζονται με τα συμφέροντά μας.

Συμπέρασμα: Ανακαλύπτοντας ξανά τη ναυτική ψυχή της Ελλάδας

Το Πολεμικό Πολεμικό Ναυτικό δεν είναι απλώς ένα τμήμα υπηρεσιών· είναι η θεσμική έκφραση της ναυτικής ψυχής της Ελλάδας. Βρίσκεται στο σταυροδρόμι της ιστορίας, της γεωγραφίας, της ταυτότητας και της αναγκαιότητας. Η ναυτική ισχύς δεν αφορά μόνο τα πλοία που κατασκευάζουμε, αλλά και τον σκοπό που αναθέτουμε στον εαυτό μας ως ναυτικό έθνος.

Για να διαφυλάξει την κυριαρχία της, να προστατεύσει τις οικονομικές της ζωτικές γραμμές και να υπερασπιστεί τις αξίες της, η Ελλάδα πρέπει να αφυπνίσει τη δημόσια φαντασία στην πραγματικότητα ότι η θάλασσα δεν είναι ένα μακρινό σύνορο, είναι η πατρίδα μας.

Ένα έθνος που ξεχνά τη θάλασσα ξεχνά τον εαυτό του.  Και ένα έθνος που αγκαλιάζει τη θαλάσσια ισχύ εξασφαλίζει το μέλλον του.

 

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).