Το Στενό του Ορμούζ: Μια δοκιμασία της ναυτικής στρατηγικής στην εποχή του Υβριδικού Πολέμου

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*

Ο κόσμος συχνά ανακαλύπτει ξανά μια στρατηγική αλήθεια μόνο όταν χτυπάει μια κρίση. Η παγκόσμια ευημερία πλέει στη θάλασσα. Σχεδόν το 90% του παγκόσμιου εμπορίου κινείται μέσω θαλάσσιων οδών και λίγες πλωτές οδοί έχουν μεγαλύτερο στρατηγικό βάρος από το Στενό του Ορμούζ. Μια αναστάτωση εδώ δεν θα επηρέαζε μόνο την περιφερειακή πολιτική· έχει αντίκτυπο σε όλη την παγκόσμια οικονομία και την ενεργειακή ασφάλεια.

Για τους θεράποντες τη θαλάσσια στρατηγική, το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα στενό πέρασμα. Είναι ένα εργαστήριο σύγχρονου ναυτικού πολέμου, όπου η παραδοσιακή θαλάσσια ισχύς διασταυρώνεται με αναδυόμενες υβριδικές απειλές.

Η ιστορική αναλογία που επικαλείται συχνότερα είναι η Επιχείρηση Earnest Will στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Εκείνη την εποχή, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι εταίροι τους συνόδευαν πετρελαιοφόρα παρέχοντας εγγύς προστασία, μέσω του Κόλπου μετά από επιθέσεις σε εμπορικά πλοία. Ακόμα και τότε, η απειλή που αποτελούσαν οι ναυτικές νάρκες, που αποδείχθηκε όταν η φρεγάτα USS Samuel B. Roberts (FFG-58) χτύπησε σε νάρκη, έδειξε πώς οι ασύμμετρες τακτικές θα μπορούσαν να προκαλέσουν περισσότερες ναυτικές δυνάμεις. Το γεγονός αυτό πυροδότησε την επιχείρηση αντιποίνων των ΗΠΑ «Επιχείρηση Praying Mantis». Βασικό δίδαγμα αυτών  των επιχειρήσεων ήταν ότι  ακόμη και σχετικά απλές νάρκες θα μπορούσαν να απειλήσουν την παγκόσμια ναυτιλία και να αποτελέσουν πρόκληση για τις μεγάλες ναυτικές δυνάμεις.

Ωστόσο, το σημερινό περιβάλλον ασφαλείας είναι πολύ πιο περίπλοκο.

Οι σημερινοί κίνδυνοι για την ασφάλεια στη θάλασσα συνδυάζουν πολλαπλές τεχνολογίες ταυτόχρονα, δημιουργώντας αυτό που οι αναλυτές ονομάζουν υβριδικό θαλάσσιο πόλεμο με σύγχρονα στοιχεία απειλής.

1. Προηγμένες ναυτικές νάρκες

• Έξυπνες νάρκες που ανιχνεύουν συγκεκριμένες ακουστικές ή μαγνητικές υπογραφές.
• Κινητές ή τηλεενεργοποιούμενες νάρκες.

2. Σμήνη drones

• Τα εναέρια, επιφανειακά και υποβρύχια drones μπορούν να ανιχνεύσουν ή να επιτεθούν.
• Μπορούν να υπερνικήσουν τις παραδοσιακές άμυνες.

3. Ολοκληρωμένη επιτήρηση

• Δορυφόροι, ραντάρ και drones επιτρέπουν την συνεχή παρακολούθηση της ναυτιλίας.

4. Κατανεμημένες επιθέσεις

• Νάρκες μπλοκάρουν τις διαδρομές ενώ τα drones παρενοχλούν συνοδούς ή δεξαμενόπλοια.

Στον Περσικό Κόλπο και στο Στενό του Ορμούζ, αυτές οι συνδυασμένες απειλές θα μπορούσαν:

• Διαταράξουν τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
• Στρατηγικές προστασίας νηοπομπών πρόκλησης που χρησιμοποιήθηκαν τη δεκαετία του 1980.

Οι σύγχρονες θαλάσσιες συγκρούσεις δεν περιορίζονται πλέον σε πλοία και νάρκες. Περιλαμβάνουν μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), κυβερνοεπιχειρήσεις, πυραύλους κατά πλοίων και δικτυωμένα συστήματα επιτήρησης. Ένας εχθρικός παράγοντας θα μπορούσε να αναπτύξει ταυτόχρονα μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας, σμήνη εναέριων drones, πυραύλους ακριβείας και μυστικά ναρκοπέδια. Σε αυτό το νέο επιχειρησιακό περιβάλλον, η προστασία της ναυτιλίας απαιτεί μια πολυεπίπεδη αμυντική αρχιτεκτονική, μια αρχιτεκτονική που ενσωματώνει ναυτικές συνοδείες, αεροπορική επιτήρηση, ηλεκτρονικό πόλεμο και μη επανδρωμένα συστήματα αντιμέτρων ναρκών.

Οι σημερινές νηοπομπές δεν θα έμοιαζαν με τους σχηματισμούς της δεκαετίας του 1980. Θα επιχειρούσαν μέσα σε ένα κινητό δίκτυο ασφαλείας που εκτεινόταν πολύ πέρα ​​από τον ορίζοντα. Αεροσκάφη θαλάσσιας περιπολίας όπως το Boeing P-8 Poseidon, μη επανδρωμένα εναέρια συστήματα, δορυφόροι και αυτόνομα υποβρύχια οχήματα θα δημιουργούσαν μια ολοκληρωμένη εικόνα του χώρου της μάχης. Τα συνοδευτικά αντιτορπιλικά θα σχημάτιζαν την ορατή ασπίδα, αλλά η πραγματική προστασία θα βρισκόταν στον αόρατο ιστό αισθητήρων και στην ανταλλαγή πληροφοριών.

Αυτή η προσέγγιση αντικατοπτρίζει μια θεμελιώδη αρχή της θαλάσσιας στρατηγικής, η επίγνωση της κατάστασης είναι η πρώτη γραμμή άμυνας .

Ωστόσο, ακόμη και η πιο προηγμένη τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη διεθνή συνεργασία. Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι μόνο μια περιφερειακή πλωτή οδός· είναι μια παγκόσμια αρτηρία. Η ευθύνη για την διατήρησή του πρέπει επομένως να μοιράζεται μεταξύ των ναυτικών κρατών. Πολυεθνικά πλαίσια, όπως οι Συνδυασμένες Ναυτικές Δυνάμεις, καταδεικνύουν πώς η συλλογική θαλάσσια ασφάλεια μπορεί να αποτρέψει την κλιμάκωση και να προστατεύσει την εμπορική ναυτιλία.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, της οποίας ο εμπορικός στόλος είναι από τους μεγαλύτερους στον κόσμο, η ασφάλεια των παγκόσμιων θαλάσσιων διαδρόμων δεν είναι ένα αφηρημένο γεωπολιτικό ζήτημα. Είναι ζήτημα εθνικού οικονομικού συμφέροντος. Οι ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες λειτουργούν με εκατοντάδες πλοία στον Περσικό Κόλπο και τον Ινδικό Ωκεανό. Η ασφάλειά τους, καθώς και η ασφάλεια των πληρωμάτων τους, εξαρτάται από τη σταθερότητα των θαλάσσιων σημείων ελέγχου.

Ωστόσο, το μάθημα από το Στενό του Ορμούζ είναι ευρύτερο από οποιαδήποτε μεμονωμένη κρίση. Καταδεικνύει τον μετασχηματισμό των θαλάσσιων συγκρούσεων στον εικοστό πρώτο αιώνα. Η ναυτική ισχύς πρέπει τώρα να προσαρμοστεί στον υβριδικό πόλεμο στη θάλασσα, όπου οι μικρές, φθηνές τεχνολογίες μπορούν να απειλήσουν στρατηγικές πλωτές οδούς.

Η απάντηση πρέπει επομένως να είναι εξίσου προσαρμοστική, συνδυάζοντας την αποτροπή, τη συνεργασία και την τεχνολογική καινοτομία.

Η ιστορία μας υπενθυμίζει ότι οι θαλάσσιες οδοί ήταν πάντα αντικείμενο αμφισβήτησης. Αλλά μας υπενθυμίζει επίσης ότι τα ναυτικά έθνη, όταν ενεργούν συλλογικά, έχουν την ικανότητα να τις διατηρούν ανοιχτές. Σε μια εποχή γεωπολιτικής αντιπαλότητας, η διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα στρατιωτικό καθήκον, είναι μια στρατηγική επιταγή για τη σταθερότητα του παγκόσμιου συστήματος.

Συμπέρασμα
Μια σύγχρονη νηοπομπή στο Στενό του Ορμούζ θα έμοιαζε με έναν κινητό αμυντικό θόλο, συνδυάζοντας ναυτικές συνοδείες, μη επανδρωμένα ναρκοθηρικά σκάφη, αερομεταφερόμενη επιτήρηση και ηλεκτρονικό πόλεμο για να διατηρεί την κίνηση της ναυτιλίας μέσα από ένα από τα πιο κρίσιμα θαλάσσια σημεία ελέγχου στον κόσμο.

* Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).