Από τους Φρουρούς της Επανάστασης στη πολιτοφυλακή Μπασίτζ: Οι πολλαπλές δυνάμεις ασφαλείας του Ιράν

Από την επανάσταση του 1979, το Ιράν έχει λάβει μέτρα για να διασφαλίσει ότι δεν βασίζεται σε μία μόνο δύναμη ασφαλείας, αλλά σε πολλαπλές δομές για την υπεράσπιση της Ισλαμικής Δημοκρατίας από εξωτερικές και εσωτερικές απειλές.

Όλες αυτές οι δυνάμεις έχουν κινητοποιηθεί από την έναρξη του πολέμου μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με την εξόντωση του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και έχει οδηγήσει στον θάνατο αρκετών βασικών αξιωματούχων ασφαλείας.

Μετά από περισσότερες από δύο εβδομάδες πολέμου, η κοινότητα πληροφοριών των ΗΠΑ «αξιολογεί το καθεστώς στο Ιράν ως άθικτο αλλά σε μεγάλο βαθμό υποβαθμισμένο λόγω επιθέσεων στην ηγεσία και τις στρατιωτικές του δυνατότητες», δήλωσε η Τούλσι Γκάμπαρντ, διευθύντρια των εθνικών πληροφοριών, σε ακρόαση της Γερουσίας την Τετάρτη.

-Στρατός της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν 

Γνωστός στο Ιράν ως «Αρτές», ο συμβατικός στρατός του Ιράν έχει ως αποστολή τη διατήρηση της κυριαρχίας της χώρας και αποτελείται από έναν μεγάλο χερσαίο στρατό με πολύ μικρότερες ναυτικές, αεροπορικές και αεροδιαστημικές δυνάμεις.

Ηγείται από τον στρατηγό Αμίρ Χαταμί, ο οποίος φαίνεται να έχει επιβιώσει μέχρι στιγμής από τον πόλεμο. Διορίστηκε τον Ιούνιο του 2025, μετά τον θάνατο του προκάτοχού του, Μοχάμεντ Μπαγκέρι, από το Ισραήλ στον 12ήμερο πόλεμο μεταξύ των δύο εχθρών εκείνο τον μήνα.

Ο στρατός έχει μια ενιαία διοίκηση μάχης γνωστή ως Κεντρικό Αρχηγείο Χατάμ αλ-Ανμπίγια, με επικεφαλής τον Στρατηγό Αλί Αμπντολάχι Αλιαμπάντι.

– Σώμα Ισλαμικών Επαναστατικών Φρουρών (IRGC) 

Γνωστοί με τις περσικές λέξεις “Pasdaran” (“Φρουρές”) ή “Sepah” (“Σώμα”), οι Φρουροί θεωρούνται ότι ασκούν σημαντικά μεγαλύτερη πολιτική επιρροή από τον συμβατικό στρατό.

Παρά την εξόντωση  του αρχιστράτηγου των Φρουρών, Μοχάμεντ Πακπούρ, σε αυτόν τον πόλεμο – ο οποίος ακολούθησε αυτόν του προκατόχου του, Χοσεΐν Σαλαμί, στον πόλεμο του Ιουνίου του περασμένου έτους – συνεχίζουν να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στην τρέχουσα σύγκρουση.

Νωρίτερα φέτος, και μετά από χρόνια πιέσεων, η Ευρωπαϊκή Ένωση συμφώνησε να κατατάξει τους Φρουρούς ως τρομοκρατική οργάνωση, μετά από παρόμοιες κινήσεις από την Αυστραλία, τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες, μια ταξινόμηση που καταδικάστηκε από την Τεχεράνη.

-Δύναμη Quds 

Ως μέρος των Φρουρών της Επανάστασης, η Δύναμη Quds είναι υπεύθυνη για τη συλλογή πληροφοριών και τις εξωτερικές επιχειρήσεις.

Διοικούνταν για δύο δεκαετίες από τον Κασέμ Σουλεϊμανί, ο οποίος πιστεύεται ότι ηγήθηκε επιχειρήσεων σε χώρες όπως ο Λίβανος, το Ιράκ και η Συρία, οι οποίες περιελάμβαναν επιθέσεις σε δυτικά συμφέροντα. Σκοτώθηκε σε αμερικανική επιδρομή στο Ιράκ το 2020.

Μετά τον θάνατο του Σουλεϊμανί, η δύναμη ηγείται του Ισμαήλ Καανί, ο οποίος αποδείχθηκε εξίσου μυστηριώδης και ασαφής με τον προκάτοχό του.

Δεν έχει εμφανιστεί δημόσια πρόσφατα, γεγονός που πυροδοτεί εικασίες σχετικά με το πού βρίσκεται και τον ρόλο του – πληροφορίες τον θέλουν να δρα ως πράκτορα της Μοσάντ- αν και πολλοί αναλυτές πιστεύουν ότι η απουσία του από τη δημόσια θέα είναι λογική δεδομένης της απειλής για την ασφάλεια.

– Basij 

Οι Basij – το όνομα προέρχεται από την περσική λέξη για την «κινητοποίηση» – ιδρύθηκαν, όπως και οι Φρουροί της Επανάστασης, αμέσως μετά την Ισλαμική επανάσταση.

Είναι μια παραστρατιωτική εθελοντική δύναμη, τα μέλη της οποίας είναι νεότεροι άνθρωποι που προέρχονται γενικά από χαμηλότερου εισοδήματος και πιο θρησκευτικά συντηρητικές κοινωνικές περιοχές.

Έπαιξαν σημαντικό ρόλο στον πόλεμο του 1980-1988 με το Ιράκ, με τις αρχές μέχρι σήμερα να επαινούν τη θυσία των νέων που πραγματοποίησαν επιχειρήσεις «μαρτυρίου».

Τώρα, ωστόσο, οι «Μπασίτζ» είναι περισσότερο γνωστοί σε πολλούς Ιρανούς ως πράκτορες που διατηρούν μια άγρυπνη παρουσία, συχνά με μοτοσικλέτες και με πολιτικά ρούχα, σε βασικά σημεία στις πόλεις, έτοιμοι να ανταποκριθούν σε οποιοδήποτε σημάδι διαμαρτυρίας.

Ο επικεφαλής της δύναμης, Γκολαμρεζά Σουλεϊμανί, σκοτώθηκε σε ισραηλινή επιδρομή νωρίτερα αυτή την εβδομάδα.

– Αστυνομική Διοίκηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας 

Η Εθνική Αστυνομική Δύναμη του Ιράν, συχνά γνωστή με το περσικό ακρωνύμιο «Φαράτζα», είναι υπεύθυνη για την καθημερινή αστυνόμευση, αλλά κατηγορείται επίσης από ομάδες υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ότι διαδραματίζει βασικό ρόλο στην καταστολή των διαμαρτυριών, συμπεριλαμβανομένων των μαζικών αντικυβερνητικών συγκεντρώσεων τον Ιανουάριο.

Ηγείται από τον Αχμάντ-Ρεζά Ραντάν, μια εξέχουσα προσωπικότητα στο Ιράν, ο οποίος αρχικά αναφέρθηκε ότι σκοτώθηκε στον πόλεμο του Ιουνίου 2025, αλλά αργότερα βγήκε αλώβητος.

Ο Ραντάν έχει εμφανιστεί προκλητικά δημόσια σε πολλές περιπτώσεις κατά τη διάρκεια της τρέχουσας σύγκρουσης, πιο πρόσφατα στην Τεχεράνη το βράδυ της Τρίτης. Έχει απειλήσει να πυροβολήσει οποιονδήποτε διαδηλωτή και να τον αντιμετωπίσει ως εχθρούς του Ιράν.