Το «Plan B» της Ευρώπης: Η μετάβαση σε ένα ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ

Η γεωπολιτική αβεβαιότητα της Ουάσιγκτον

Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης, η οποία επί οκτώ δεκαετίες βασιζόταν στην αμερικανική εγγύηση, βρίσκεται σε σημείο καμπής. Η πρόσφατη αρθρογραφία της Wall Street Journal και οι αναλύσεις διεθνών δεξαμενών σκέψης επιβεβαιώνουν ότι η Ευρώπη προετοιμάζεται «αθόρυβα» για το ενδεχόμενο μιας ριζικής αποστασιοποίησης των ΗΠΑ από τη Συμμαχία. Με την πιθανότητα πλήρους αποχώρησης ή δραστικής μείωσης της αμερικανικής υποστήριξης υπό τη διοίκηση Trump, η έννοια του «Ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ» μετατρέπεται από θεωρητική άσκηση σε επιτακτική ανάγκη επιβίωσης.

 Η στρατηγική της «Ευρωπαϊκής Αυτονομίας» και οι προκλήσεις

1. Η Μετατόπιση της Ηγεσίας (Command & Control) Ο πυρήνας του ευρωπαϊκού σχεδίου προβλέπει τη μεταφορά των κρίσιμων λειτουργιών διοίκησης, εφοδιασμού και συλλογής πληροφοριών σε ευρωπαϊκά χέρια. Στόχος είναι η δημιουργία μιας δομής όπου η Ευρώπη θα παρέχει το μεγαλύτερο μέρος της μάχιμης ισχύος (combat power), μειώνοντας την εξάρτηση από τις ΗΠΑ στο 50% ή και λιγότερο έως το 2027. Η μεταστροφή της Γερμανίας, η οποία υπό την ηγεσία του Friedrich Merz εγκαταλείπει τον παραδοσιακό ατλαντισμό για χάρη της στρατηγικής αυτονομίας, αποτελεί τον καταλύτη αυτής της αλλαγής.

2. Η Γεωγραφία της «Πολιτικής Πίστης» Μια κρίσιμη πτυχή που αναδεικνύεται είναι η πρόθεση της Ουάσιγκτον να εργαλειοποιήσει τη στρατιωτική της παρουσία. Αντί για μια διάταξη βασισμένη αποκλειστικά σε στρατηγικά κριτήρια, ο Donald Trump φαίνεται να προκρίνει ένα σύστημα «ανταμοιβής και τιμωρίας».

• Χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία αντιμετωπίζουν την προοπτική μείωσης των αμερικανικών δυνάμεων λόγω της απροθυμίας τους να ευθυγραμμιστούν με τις αμερικανικές επιχειρήσεις (π.χ. στο Ιράν).

• Αντιθέτως, η Ελλάδα, η Πολωνία και η Ρουμανία αναδεικνύονται σε προνομιακούς εταίρους, ενισχύοντας τον ρόλο τους ως ανατολικά προπύργια της αμερικανικής επιρροής.

3. Τα Δομικά Εμπόδια Παρά τη βούληση, η μετάβαση προσκρούει σε σκληρές πραγματικότητες. Η Ευρώπη υστερεί ακόμη στην αμυντική βιομηχανική παραγωγή, ενώ το ζήτημα της πυρηνικής αποτροπής παραμένει το «τυφλό σημείο» του Plan B. Το γαλλικό και βρετανικό οπλοστάσιο, αν και υπολογίσιμο, δεν μπορεί προς το παρόν να αναπληρώσει το μέγεθος και την αξιοπιστία της αμερικανικής πυρηνικής ομπρέλας.

Από τη συμμαχία στη συναλλαγή;

Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι το ΝΑΤΟ εισέρχεται σε μια «συναλλακτική» φάση. Όπως επισημαίνουν αναλυτές (π.χ. Robert Pszczel), η βίαιη ανακατανομή δυνάμεων βάσει πολιτικής δυσαρέσκειας κινδυνεύει να διαρρήξει τη συνοχή της Συμμαχίας, μετατρέποντάς την από ένα ενιαίο μέτωπο σε ένα άθροισμα διμερών συμφωνιών.

Η Ευρώπη δεν έχει άλλη επιλογή από το να επιταχύνει την ενοποίηση της άμυνάς της. Το διακύβευμα για τα επόμενα χρόνια δεν είναι απλώς η διατήρηση του ΝΑΤΟ, αλλά η διασφάλιση ότι η Γηραιά Ήπειρος δεν θα καταστεί γεωπολιτικά ανίσχυρη σε έναν κόσμο που επαναπροσδιορίζεται από την ισχύ και όχι από τους κανόνες. Εξάλλου, όπως δήλωσε ο Φινλανδός Πρόεδρος, Alexander Stubb, η μετατόπιση του βάρους από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη είναι ήδη σε εξέλιξη και το ζητούμενο είναι να γίνει με “ελεγχόμενο τρόπο” αντί για μια απότομη και χαοτική αποχώρηση των Αμερικανών.