ΗΠΑ και Ιράν καταλήγουν σε συμφωνία για παράταση της εκεχειρίας και άνοιγμα των στενών
Οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν σε ένα πλαίσιο που παρατείνει την εκεχειρία τους για 60 ημέρες, με την επίσημη τελετή υπογραφής να αναμένεται την Παρασκευή και τις πυρηνικές συνομιλίες να ακολουθούν.
Γιατί έχει σημασία: Η συμφωνία θα μπορούσε να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ, να εκτονώσει την πίεση στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές και να δημιουργήσει ένα παράθυρο ευκαιρίας για διαπραγματεύσεις σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Το μνημόνιο συνεργασίας (MOU) θα σηματοδοτούσε τη μεγαλύτερη διπλωματική ανατροπή του πολέμου και θα εξασφάλιζε χρόνο για διαπραγματεύσεις επί των ανεπίλυτων πυρηνικών ζητημάτων.
Η γενική εικόνα: Η συμφωνία έχει σχεδιαστεί για να αποκαταστήσει τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, τα οποία πριν από τον πόλεμο διακινούσαν περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Ωστόσο, αφήνει βασικά πυρηνικά ζητήματα προς διαπραγμάτευση κατά τους επόμενους δύο μήνες.
Το πλήρες άνοιγμα των στενών ενδέχεται να μην γίνει αμέσως. Η εκκαθάριση ναρκών, η αποκατάσταση των υποδομών και η εγγύηση της ασφάλειας θα μπορούσαν να απαιτήσουν χρόνο πριν από την πλήρη επιστροφή στους όγκους ναυσιπλοΐας που ίσχυαν προ πολέμου.
Η επικαιρότητα: Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ανακοίνωσε την Κυριακή τη συμφωνία-πλαίσιο για το άνοιγμα των στενών και την έναρξη των πυρηνικών συνομιλιών, μετά από 107 ημέρες πολέμου.
Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε λίγο αργότερα ότι οι ΗΠΑ θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό τους, ενώ το Ιράν αναμενόταν να ανοίξει ξανά τα στενά, με πιο λεπτομερείς πυρηνικές διαπραγματεύσεις να ακολουθούν.
Η συμφωνία αναμενόταν να υπογραφεί ηλεκτρονικά την Κυριακή, μετά τη μεσολάβηση του Πακιστάν και του Κατάρ, αλλά δεν έγινε αμέσως σαφές αν αυτό είχε συμβεί.
Τι παρακολουθούμε: Ο Σαρίφ και Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η επίσημη τελετή υπογραφής θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή στην Ελβετία.
Ο Τραμπ ανέφερε στο Truth Social ότι το άνοιγμα των στενών θα πραγματοποιηθεί μόνο «με την υπογραφή της Συμφωνίας την Παρασκευή, για σκοπούς απομάκρυνσης των ναρκών».
Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν δήλωσε ότι «ο πόλεμος και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, θα τερματιστούν άμεσα και μόνιμα από απόψε το βράδυ».
Η ανακοίνωση πρόσθετε: «Οι διαπραγματεύσεις για μια τελική συμφωνία θα πραγματοποιηθούν μόνο αφού η άλλη πλευρά εφαρμόσει τις δεσμεύσεις της βάσει του μνημονίου συνεργασίας».
Ανάλυση των δεδομένων: Η συμφωνία καλεί τις ΗΠΑ και το Ιράν να διαπραγματευτούν σχετικά με τον εμπλουτισμό πυρηνικών του Ιράν και τη διάθεση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του κατά τη διάρκεια του παραθύρου των 60 ημερών.
Οι ΗΠΑ θα συζητήσουν την ελάφρυνση των κυρώσεων και την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων, με την ελάφρυνση αυτή να αναμένεται να συνδεθεί με τη συμμόρφωση της Τεχεράνης.
Η εκεχειρία καλύπτει τις μάχες μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι οποίες αναζωπυρώθηκαν ξανά την Κυριακή.
Η κατάσταση αυτή τη στιγμή: Η συμφωνία έρχεται μετά από ένα εξαιρετικά ασταθές τελικό στάδιο. Το Ισραήλ έπληξε στόχους της Χεζμπολάχ στη Βηρυτό λίγες ώρες πριν από την αναμενόμενη υπογραφή, προκαλώντας ιρανικές απειλές για αποχώρηση από τη συμφωνία.
Το Ιράν πραγματοποίησε επιχειρησιακές προετοιμασίες για επίθεση κατά του Ισραήλ, σύμφωνα με Αμερικανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές, μαζί με τους μεσολαβητές του Κατάρ και του Πακιστάν, έδωσαν μάχη με τον χρόνο για να αποφευχθεί μια ιρανική επίθεση στο Ισραήλ, η οποία πιθανότατα θα προκαλούσε μια σκληρή ισραηλινή απάντηση και ενδεχομένως θα τορπίλιζε τη συμφωνία. Τελικά, οι αξιωματούχοι της Τεχεράνης υπαναχώρησαν.
Τι δηλώνουν οι πρωταγωνιστές: «Η Συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν ολοκληρώθηκε. Συγχαρητήρια σε όλους! Δια του παρόντος εξουσιοδοτώ πλήρως το ελεύθερο (χωρίς διόδια) άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και, ταυτόχρονα, εξουσιοδοτώ την άμεση άρση του ναυτικού αποκλεισμού των Ηνωμένων Πολιτειών. Πλοία του Κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social.
Λίγα λεπτά νωρίτερα, ο Σαρίφ ανάρτησε στο X ότι μια ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν «ΕΠΙΤΕΥΧΘΗΚΕ», προσθέτοντας: «Και οι δύο πλευρές κήρυξαν την άμεση και μόνιμη λήξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».
Ο Σαρίφ δήλωσε ότι η συμφωνία είναι «πλέον σε ισχύ».
Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, δήλωσε στα ιρανικά μέσα ενημέρωσης ότι το κείμενο του μνημονίου συνεργασίας έχει οριστικοποιηθεί.
Ορισμένες από τις αναθεωρήσεις που ζήτησε να γίνουν η Τεχεράνη στο κείμενο του MOU έγιναν δεκτές μετά την κλιμάκωση της Κυριακής στον Λίβανο, ανέφερε ο ίδιος.
Ο Γκαριμπαμπαντί δήλωσε ότι οι απειλές από τις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν «βοήθησαν στη διευκόλυνση της προόδου στις διαπραγματεύσεις» και «συνέβαλαν στην οριστικοποίηση του κειμένου».
Πρόσθεσε ότι αυτό προώθησε αρκετά ζητήματα που παρέμεναν ανεπίλυτα κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. «Οι ένοπλες δυνάμεις ήταν έτοιμες να δώσουν μια αποφασιστική απάντηση», δήλωσε ο Γκαριμπαμπαντί.
Ο Γκαριμπαμπαντί ανέφερε ότι οι διαπραγματεύσεις για το κείμενο συνεχίστηκαν μέχρι περίπου τις 5 μ.μ. ώρα Ανατολικής Ακτής (ET). Δεκαπέντε λεπτά αργότερα, ο Σαρίφ ανακοίνωσε τη συμφωνία.
Τι ακολουθεί: Ο Σαρίφ δήλωσε ότι το Πακιστάν και οι άλλοι μεσολαβητές θα «διευκολύνουν μια σειρά συναντήσεων αυτή την εβδομάδα», τις οποίες θα ακολουθήσουν τεχνικές συνομιλίες.
Οι πλευρές έχουν δώσει στους εαυτούς τους 60 ημέρες για να καταλήξουν σε μια τεχνική συμφωνία σχετικά με τον τρόπο υποβάθμισης (down-blend) του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, καθώς και για το πάγωμα και την παρακολούθηση του πυρηνικού του προγράμματος στο εξής.
Αυτό αποτελεί ένα εξαιρετικά δύσκολο έργο, δεδομένου του πόσο επίπονο ήταν να επιτευχθεί το πολύ λιγότερο λεπτομερές μνημόνιο συνεργασίας.
Η αμερικανική πλευρά επιμένει ότι το Ιράν έχει κίνητρο να καταλήξει σε μια τελική συμφωνία, επειδή η ελάφρυνση των κυρώσεων και η πρόσβαση στα παγωμένα κεφάλαια εξαρτώνται από την πρόοδο στο πυρηνικό μέτωπο. Ορισμένα «γεράκια» στις ΗΠΑ και το Ισραήλ ανησυχούν ότι δεν θα υπάρξει ποτέ τελική συμφωνία και ο πόλεμος θα τελειώσει με τα πυρηνικά ζητήματα ανεπίλυτα.
