Η Συμφωνία Τραμπ με το Ιράν δεν λύνει τίποτα ακόμη

Γράφει ο Δημήτριος Τσαϊλάς*

Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ έσπευσε να ανακοινώσει ότι «η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν ολοκληρώθηκε». Η Τεχεράνη, από την άλλη πλευρά, μιλά για μια εκεχειρία που ανοίγει ένα παράθυρο εξήντα ημερών διαπραγματεύσεων. Και οι δύο περιγραφές είναι εν μέρει σωστές. Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα. Διότι όταν τα δύο μέρη υπογράφουν το ίδιο κείμενο αλλά το ερμηνεύουν διαφορετικά, η στρατηγική ασάφεια μετατρέπεται σε μελλοντικό κίνδυνο.

Η παύση των εχθροπραξιών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική εξέλιξη. Η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, η επανέναρξη της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ και η διακοπή των στρατιωτικών επιχειρήσεων μειώνουν άμεσα τον κίνδυνο μιας ευρύτερης περιφερειακής ανάφλεξης. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι δεν βρισκόμαστε στο τέλος του πολέμου. Βρισκόμαστε στο τέλος μιας φάσης του πολέμου.

Το Ορμούζ παραμένει το πραγματικό κέντρο βάρους

Καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσης έγινε σαφές ότι το κέντρο βάρους δεν ήταν μόνο οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν ή οι αμερικανικές αεροπορικές επιχειρήσεις. Ήταν ο έλεγχος και η ασφάλεια του Στενού του Ορμούζ.

Από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου. Η λειτουργία του δεν αποτελεί περιφερειακό ζήτημα αλλά θεμελιώδη παράγοντα σταθερότητας της παγκόσμιας οικονομίας.

Η κρίση απέδειξε για ακόμη μία φορά ότι η θαλάσσια ασφάλεια είναι αδιαίρετη. Η ασφάλεια στο Ορμούζ επηρεάζει άμεσα την Ερυθρά Θάλασσα, τη Μεσόγειο, τον Ινδικό Ωκεανό και συνολικά τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας δεν είναι διαπραγματεύσιμη αρχή. Είναι θεμέλιο της διεθνούς τάξης.

Η συμφωνία είναι εκεχειρία, όχι ειρήνη

Το σημαντικότερο στοιχείο της συμφωνίας είναι αυτό που δεν περιλαμβάνει.

• Δεν επιλύει το πυρηνικό ζήτημα.
• Δεν επιλύει το βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν.
• Δεν επιλύει το ζήτημα των περιφερειακών πληρεξουσίων οργανώσεων.
• Δεν επιλύει τις ισραηλινές ανησυχίες ασφαλείας.
• Δεν επιλύει τις βαθιές στρατηγικές αντιθέσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Όλα τα παραπάνω μεταφέρονται στις διαπραγματεύσεις των επόμενων εξήντα ημερών. Με άλλα λόγια, τα ζητήματα για τα οποία διεξήχθη ο πόλεμος παραμένουν ανοικτά. Αυτό δεν συνιστά ειρήνη. Συνιστά ανακωχή.

Η αποτροπή παραμένει κρίσιμη

Η μεγαλύτερη πρόκληση για τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι πλέον στρατιωτική αλλά στρατηγική. Η Ουάσιγκτον οφείλει να διατηρήσει την αποτροπή χωρίς να επιστρέψει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Η κρίση απέδειξε ότι η στρατιωτική ισχύς από μόνη της δεν αρκεί. Οι αεροπορικές επιδρομές μπορούν να καταστρέψουν υποδομές. Δεν μπορούν όμως να εξαλείψουν τεχνογνωσία, πολιτική βούληση ή γεωπολιτικές φιλοδοξίες.

Η πραγματική επιτυχία της αμερικανικής στρατηγικής θα κριθεί από το κατά πόσο θα μπορέσει να συνδυάσει ναυτική παρουσία, οικονομική πίεση και διπλωματική διαπραγμάτευση σε ένα συνεκτικό πλαίσιο αποτροπής.

Ο παράγοντας Ισραήλ

Η βιωσιμότητα της συμφωνίας εξαρτάται επίσης από έναν παράγοντα που δεν υπέγραψε το κείμενο. Το Ισραήλ.

Οι ισραηλινές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο λίγο πριν από την ανακοίνωση της συμφωνίας υπενθύμισαν ότι η περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν ταυτίζεται με τις αμερικανοϊρανικές διαπραγματεύσεις. Η Τεχεράνη εξακολουθεί να θεωρεί τον Λίβανο και τη Χεζμπολάχ μέρος της στρατηγικής της άμυνας. Η Ιερουσαλήμ εξακολουθεί να θεωρεί τις ίδιες δυνάμεις υπαρξιακή απειλή. Αυτή η αντίφαση δεν έχει επιλυθεί. Και ενδέχεται να αποτελέσει την πρώτη μεγάλη δοκιμασία της συμφωνίας.

Από την εκεχειρία στη στρατηγική σταθερότητα

Η ιστορία διδάσκει ότι οι περισσότερες συγκρούσεις δεν τελειώνουν με την υπογραφή μιας συμφωνίας. Τελειώνουν όταν αλλάξουν οι συνθήκες που τις προκάλεσαν. Η σημερινή συμφωνία μπορεί να σταματά τις εχθροπραξίες. Δεν εξαλείφει όμως τις αιτίες της σύγκρουσης. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα περίοδος πρέπει να αντιμετωπιστεί ως στρατηγικό διάλειμμα και όχι ως τελική κατάληξη. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι εάν αποφεύχθηκε η κλιμάκωση σήμερα. Είναι αν μειώθηκε η πιθανότητα νέας κλιμάκωσης αύριο.

Συμπέρασμα

Η συμφωνία που ανακοινώθηκε από τον Πρόεδρο Τραμπ αποτελεί αναμφίβολα μια θετική εξέλιξη. Μειώνει τον άμεσο κίνδυνο πολέμου, επαναφέρει τη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ και ανοίγει τον δρόμο για πολιτική διαπραγμάτευση. Όμως δεν συνιστά ακόμη ειρήνη. Συνιστά μια εύθραυστη εκεχειρία γεμάτη στρατηγικά ερωτήματα.

Η επιτυχία της δεν θα κριθεί από τις δηλώσεις στην Ουάσιγκτον, την Τεχεράνη ή το Ισλαμαμπάντ. Θα κριθεί στη θάλασσα. Θα κριθεί στο κατά πόσο το Στενό του Ορμούζ θα παραμείνει ανοικτό. Θα κριθεί από τη δυνατότητα των πλευρών να μετατρέψουν την αποτροπή σε σταθερότητα και τη σταθερότητα σε διαρκή ασφάλεια.

Μέχρι τότε, η ειρήνη παραμένει περισσότερο υπόσχεση παρά πραγματικότητα.

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).