Γεωπολιτικός «πονοκέφαλος» από τον Τραμπ: Ζητά από τη Συρία να πολεμήσει τη Χεζμπολάχ στη θέση του Ισραήλ

Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αναζωπύρωσε τη συζήτηση για μια πιθανή συριακή στρατιωτική επέμβαση στον Λίβανο, δηλώνοντας ότι πιστεύει πως η Συρία είναι καλύτερα εξοπλισμένη για να πολεμήσει τη Χεζμπολάχ από ό,τι το Ισραήλ. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, οι ισραηλινές δυνάμεις, που βρίσκονται σε πόλεμο με την υποστηριζόμενη από το Ιράν οργάνωση εδώ και δεκαετίες, «δεν μπορούν να κάνουν τη δουλειά χωρίς να σκοτώσουν όλους τους άλλους».

Οι δηλώσεις αυτές του Τραμπ την Τρίτη, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G7 στο Εβιάν της Γαλλίας, αποτελούν την πιο ξεκάθαρη πίεση που έχει ασκήσει μέχρι στιγμής προς τον  Πρόεδρο της Συρίας, Άχμεντ αλ-Σάραα, να στραφεί κατά της Χεζμπολάχ. Η τοποθέτηση αυτή έρχεται εν μέσω επίμονων αναφορών ότι ο Αμερικανός πρόεδρος είχε μεταφέρει αυτό το αίτημα σε αξιωματούχους της χώρας μόλις την περασμένη εβδομάδα.

Η στάση του Τραμπ έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την προηγούμενη διάψευση παρόμοιων πληροφοριών από τον απεσταλμένο του για τη Συρία και το Ιράκ, Τομ Μπάρακ. Σε ανάρτησή του στις 17 Μαρτίου στην πλατφόρμα X, ο Μπάρακ είχε δηλώσει: «Οι αναφορές ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ενθαρρύνουν τη Συρία να στείλει δυνάμεις στον Λίβανο είναι ψευδείς και ανακριβείς».

Καλά πληροφορημένες πηγές επιμένουν ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει υποβάλει επίσημο αίτημα στη Δαμασκό για να εμπλακεί στον πόλεμο κατά της φιλοϊρανικής τρομοκρατικής οργάνωσης. Ωστόσο, τα σχόλια του Τραμπ στο Εβιάν κατέστησαν αμετάκλητα σαφές ότι η ιδέα αυτή παραμένει σταθερά καρφωμένη στο μυαλό του.

Ο Σάραα «θα κάνει τη δουλειά. Η Συρία θα κάνει τη δουλειά», υποστήριξε ο Τραμπ πριν από τη διμερή συνάντησή του με τον εμίρη του Κατάρ. Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι ο Σάραα έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι δεν έχει κανένα ενδιαφέρον να «κάνει τη δουλειά».

Η στάση της νέας Συρίας και τα εσωτερικά μέτωπα

Από τότε που ανέτρεψε τον Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, ο Σάραα έχει συνεργαστεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την αποτροπή του λαθρεμπορίου όπλων προς τη Χεζμπολάχ από το συριακό έδαφος, ενώ έχει προχωρήσει στη σύλληψη πολυάριθμων ατόμων που φέρονται να συνδέονται με τη λιβανέζικη οργάνωση. Η Δαμασκός ισχυρίζεται επίσης ότι απέτρεψε πολλαπλές επιθέσεις με στόχο το Ισραήλ και ματαίωσε απόπειρες λαθρεμπορίου ναρκωτικών σε συνεργασία με τις ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας. Επιπλέον, η Συρία προσχώρησε στην υπό την ηγεσία των ΗΠΑ παγκόσμια συμμαχία κατά του Ισλαμικού Κράτους (ISIS).

Σε συνάντηση που είχε την περασμένη εβδομάδα με αντιπροσωπεία από την επαρχία της Δαμασκού, ο Σάραα χαρακτήρισε «απλές φήμες» τις αναφορές ότι η Συρία σκοπεύει να εμπλακεί στη σύγκρουση του Λιβάνου. Η θέση της χώρας του, σημείωσε, βασίζεται στην «επιδίωξη να σταματήσει ο πόλεμος στον Λίβανο, όχι στην εμπλοκή σε αυτόν».

Οι φήμες αυτές άρχισαν να κυκλοφορούν νωρίτερα αυτόν τον μήνα, όταν ο Τραμπ δήλωσε ότι η Συρία θα μπορούσε να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της απειλής της Χεζμπολάχ. «Θα ήθελα να δω μια πιο χειρουργική επίθεση κατά της Χεζμπολάχ… Και μπορούμε να τους βοηθήσουμε σε αυτό, ή μπορούμε να προτείνουμε τη Συρία», είχε πει ο Τραμπ.

Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται η Συρία, καθώς προσπαθεί να συνέλθει από έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο 14 ετών, είναι να εμπλακεί σε μια περιφερειακή σύγκρουση. Ο Σάραα είναι αντιμέτωπος με πολλαπλές απειλές ασφαλείας στο εσωτερικό της χώρας. «Αυτό περιλαμβάνει το Ισλαμικό Κράτος, υποστηριζόμενους από το Ιράν θύλακες —τόσο Αλεβίτες όσο και Παλαιστίνιους— και συνεχιζόμενα προβλήματα με το [υποστηριζόμενο από το Ισραήλ] κρατίδιο των Δρούζων στον νότο», δήλωσε στο Al-Monitor η Elizabeth Tsurkov, ανώτερη συνεργάτιδα στο Newlines Institute.

«Την ίδια στιγμή, δεν διαθέτει πραγματικό στρατό. Θα χρειαστούν χρόνια εκπαίδευσης και δημιουργίας κατάλληλων μεραρχιών», πρόσθεσε η Tsurkov. Επιπλέον, τα σύνορα της χώρας παραμένουν ανασφαλή. Το Ισραήλ συνεχίζει να πραγματοποιεί επιθέσεις εναντίον υποτιθέμενων στόχων της Χεζμπολάχ εντός της Συρίας, ενώ το περασμένο καλοκαίρι βομβάρδισε συριακές δυνάμεις προς υπεράσπιση των Δρούζων. Μετά την ανατροπή του Άσαντ, το Ισραήλ κατέλαβε 350 τετραγωνικά χιλιόμετρα εδάφους πέρα από την αποστρατικοποιημένη ζώνη στα Υψίπεδα του Γκολάν, μια περιοχή που εκτείνεται από το όρος Ερμών έως τη λεκάνη Γιαρμούκ της Ντεράα στον νότο.

Κατηγορηματικό «όχι» από τον Λίβανο

Μια τέτοια παρέμβαση θα έβρισκε σθεναρή αντίσταση από όλο το πολιτικό και ιδεολογικό φάσμα στον Λίβανο, δήλωσε στο Al-Monitor η Lina Khatib, επισκέπτρια ερευνήτρια στη Σχολή Κένεντι του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Παρά τις έντονες διαφωνίες μεταξύ των διαφόρων πολιτικών δυνάμεων για τον ρόλο της Χεζμπολάχ, «όλοι συμφωνούν ότι δεν θέλουν να δουν συριακά στρατεύματα να εισέρχονται στον Λίβανο υπό οποιοδήποτε πρόσχημα», ανέφερε η Khatib.

Η ίδια πρόσθεσε: «Ο Λίβανος έχει σημαδευτεί από δεκαετίες συριακής στρατιωτικής και πολιτικής παρέμβασης. Και ανεξάρτητα από το αν οι Λιβανέζοι πολιτικοί και η κοινή γνώμη υποστηρίζουν τη Χεζμπολάχ ή όχι, όλοι συμφωνούν ότι δεν θέλουν τη Συρία να αναμειχθεί ξανά στις εσωτερικές υποθέσεις του Λιβάνου».

Η σεναριολογία γύρω από τον πιθανό ρόλο της Συρίας εντάθηκε εν μέσω αναφορών ότι ο Τραμπ είχε προσκαλέσει τον Σάραα στους εορτασμούς στον Λευκό Οίκο για τα 80ά του γενέθλια στις 14 Ιουνίου. Έγκυρες πηγές επιβεβαίωσαν ότι ο Σάραα έλαβε την πρόσκληση, αλλά την απέρριψε. Η άρνησή του συνδέεται άμεσα με την επιμονή του Τραμπ να πολεμήσει η Συρία τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Υπό κανονικές συνθήκες, ο Σάραα «θα άρπαζε την ευκαιρία» να εμφανιστεί μαζί με τον Τραμπ, δήλωσε ο Haid Haid, σύμβουλος ερευνητής για τις συριακές υποθέσεις στο Chatham House. Ένας από τους πιθανούς λόγους που αρνήθηκε είναι για να αποφύγει να απορρίψει κατά πρόσωπο το αίτημα του Αμερικανού προέδρου.

Παραμένει ασαφές πώς συνέλαβε ο Τραμπ αυτό που οι περισσότεροι παρατηρητές θεωρούν μια μάλλον «παράλογη» ιδέα. Η Tsurkov εκτιμά ότι στον Τραμπ ίσως παρουσιάστηκαν χάρτες που δείχνουν την εγγύτητα της Χεζμπολάχ με τη Συρία, οδηγώντας τον στο συμπέρασμα ότι θα ήταν καλή ιδέα να αναλάβουν τη μάχη οι συριακές δυνάμεις. «Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία των Λιβανέζων αντιτίθεται σε μια τέτοια εισβολή, καθώς βλέπουν τον συριακό στρατό ως έναν τζιχαντιστικό στρατό. Είδαν τη σφαγή των Δρούζων, είδαν τη σφαγή των Αλαουιτών», σημείωσε η Tsurkov, αναφερόμενη στις μαζικές δολοφονίες αμάχων που σημειώθηκαν πέρυσι (τον Μάρτιο και τον Ιούλιο αντίστοιχα) από συριακές δυνάμεις ασφαλείας και Άραβες φυλάρχους.

«Όχι μόνο αυτό, αλλά μια συριακή επέμβαση πιθανότατα θα συσπείρωνε τη βάση της Χεζμπολάχ», δήλωσε η Hanin Ghaddar, ανώτερη συνεργάτιδα στο Ινστιτούτο της Ουάσιγκτον για την Πολιτική στη Εγγύς Ανατολή. «Η Χεζμπολάχ μπορεί ακόμη και να καλωσόριζε μια συριακή επίθεση, έστω και σε επίπεδο ρητορικής».

Το διπλωματικό παρασκήνιο και η εσωτερική πίεση

Η επιμονή του Τραμπ, παρά την άρνηση του Σάραα, ερμηνεύεται στους διπλωματικούς κύκλους ως ένας ελιγμός αντιπερισπασμού που έχει υπολογιστεί ώστε να κρατήσει το Ισραήλ μακριά από τον Λίβανο. Ο Τραμπ ανησυχεί ότι οι συνεχιζόμενες επιθέσεις του Ισραήλ κατά του Λιβάνου θα μπορούσαν να εκτροχιάσουν την ειρηνική συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν που ανακοινώθηκε την Κυριακή. Στο Εβιάν, ο Τραμπ δήλωσε: «Το Ισραήλ πολεμά τη Χεζμπολάχ για πάρα πολύ καιρό και σκοτώνονται πάρα πολλοί άνθρωποι». Ο πρόεδρος πρόσθεσε ότι «πρότεινε» στο Ισραήλ να αφήσει τη Συρία «να φροντίσει τη Χεζμπολάχ, γιατί για να είμαι ειλικρινής μαζί σας, πιστεύω ότι θα έκαναν καλύτερη δουλειά».

Η ιδέα οποιασδήποτε στρατιωτικής δράσης της Συρίας στον Λίβανο ξυπνά εφιαλτικές μνήμες από την περίοδο που οι συριακές δυνάμεις κατείχαν τη χώρα μεταξύ 1976 και 2005, κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου — μια εποχή που σημαδεύτηκε από μαζική βία και καταστολή. Έξι χρόνια αργότερα, η Χεζμπολάχ υποστήριξε τον βάναυσο πόλεμο του  Άσαντ κατά των Σουνιτών ανταρτών, αφήνοντας το δικό της αποτύπωμα θανάτου και κακοποιήσεων στη Συρία.

Τον Ιανουάριο, καλά πληροφορημένες κουρδικές πηγές είχαν αναφέρει ότι ο Μπάρακ, ο οποίος εκτελεί και χρέη πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία, είχε πιέσει τον Σάραα και τον Μαζλούμ Κομπάνι, γενικό διοικητή των υπό κουρδική ηγεσία Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), να αντιμετωπίσουν από κοινού τη Χεζμπολάχ.

Ωστόσο, η παρουσίαση της Συρίας ως συμμάχου του Ισραήλ στον πόλεμο κατά της Χεζμπολάχ θα έφερνε τον Σάραα σε τροχιά σύγκρουσης με τον πιο σημαντικό γείτονά του, την Τουρκία, η οποία βρίσκεται στα «μαχαίρια» με το Ισραήλ. Εκτός από την αναζωπύρωση των εντάσεων με τον Λίβανο, η κίνηση αυτή πιθανότατα θα οδηγούσε σε αστάθεια στο εσωτερικό της ίδιας της Συρίας, καθώς θα κινητοποιούσε τους θύλακες των πιστών στη Χεζμπολάχ και το Ιράν που προσπαθούν να αποσταθεροποιήσουν τη χώρα από την πτώση του Άσαντ. Αυτό θα άφηνε τη Συρία «να πολεμά ταυτόχρονα σε ένα εσωτερικό και ένα εξωτερικό μέτωπο».

Ο Σάραα έχει δηλώσει ότι επιθυμεί «μηδενικά προβλήματα» με τους γείτονες και ότι θα ήθελε να μετατρέψει τη χώρα του σε περιφερειακό κόμβο που θα συνδέει τη Μεσόγειο, τον Κόλπο, τη Μαύρη Θάλασσα και την περιοχή της Κασπίας. Προς το παρόν, κορυφαία προτεραιότητά του είναι η ανοικοδόμηση της διαλυμένης οικονομίας της Συρίας εν μέσω λαϊκής δυσαρέσκειας για τον αυξανόμενο πληθωρισμό. Η χαλάρωση των διεθνών κυρώσεων μετά την πτώση του Άσαντ το 2024 ελάχιστα έχει βελτιώσει τη ζωή των απλών ανθρώπων, προκαλώντας σποραδικές διαμαρτυρίες σε όλη τη χώρα.

Άλλοι έχουν κατεβεί στους δρόμους τις τελευταίες ημέρες διαμαρτυρόμενοι για την αδυναμία της κυβέρνησης να συλλάβει και να διώξει μέλη του  Άσαντ. Ορισμένες από τις διαδηλώσεις έχουν εξελιχθεί βίαια, με οργισμένα πλήθη να επιτίθενται και μερικές φορές να σκοτώνουν άτομα που φέρονται να σχετίζονταν με το παλιό καθεστώς.