ΗΠΑ – Ιράν: Μνημόνιο ανάγκης για την αποφυγή μιας οικονομικής “καταστροφής”

Ο Πρόεδρος Τραμπ υπεραμύνθηκε της συμφωνίας του με το Ιράν κατά τη διάρκεια μιας ωριαίας συνέντευξης Τύπου την Τετάρτη, ενώ παράλληλα φάνηκε να χαμηλώνει τον πήχη των προσδοκιών του και να προειδοποιεί ότι θα μπορούσε να βομβαρδίσει ξανά το Ιράν εάν αποτύχουν οι πυρηνικές συνομιλίες.

Η γενικότερη εικόνα: Εδώ και δύο μήνες, ο Τραμπ επιδιώκει μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, το εκ νέου άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και τη σταθεροποίηση των παγκόσμιων αγορών ενέργειας. Η παρούσα συμφωνία αναμένεται να το επιτύχει αυτό. Ωστόσο, ορισμένοι από τους επικριτές του Τραμπ υποστηρίζουν ότι οι παραχωρήσεις προκειμένου να επιστρέψουμε απλώς στην προτέρα κατάσταση (status quo ante) αποδεικνύουν ότι ο ίδιος ο πόλεμος ήταν ένα δαπανηρό λάθος.

Η πραγματικότητα: Πριν αλλά και αμέσως μετά την έναρξη του πολέμου, ο Τραμπ είχε θέσει εξαιρετικά φιλόδοξες παραμέτρους για οποιαδήποτε επιτυχή επίλυση με το Ιράν. Αυτές περιλάμβαναν την «πλήρη παράδοση» και την ολοκληρωτική διάλυση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Όχι εμπλουτισμός, όχι βαλλιστικοί πύραυλοι, όχι χρηματοδότηση πληρεξουσίων (proxies). Ο Τραμπ ήθελε ακόμη και λόγο στην επιλογή του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν.

Το μνημόνιο συνεννόησης (MOU) — το οποίο ο Τραμπ υπέγραψε την Τετάρτη και ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι παρουσίασαν τελικά πλήρως σε τηλεφωνική επικοινωνία με δημοσιογράφους — αποτελεί μια πολύ πιο μετριοπαθή συμφωνία.

“It’s signed.”

President Trump told reporters he signed the Iran memorandum of understanding in Versailles as he departed the palace following a dinner with French President Emmanuel Macron.

A White House official says a photo of the signed agreement was sent to Iran and the… pic.twitter.com/HVELS6RYVB

— Fox News (@FoxNews) June 17, 2026

Η ανάλυση της συμφωνίας

• Τι κερδίζει το Ιράν: Το Ιράν εξασφαλίζει άρση των κυρώσεων για την πώληση πετρελαίου, τα στενά ανοίγουν ξανά και ο αποκλεισμός αίρεται.

• Το χρονοδιάγραμμα: Τα μέρη έδωσαν επίσης στον εαυτό τους προθεσμία 60 ημερών για τη διαπραγμάτευση μιας πυρηνικής συμφωνίας. Το Ιράν θα μπορούσε να δει όλες τις κυρώσεις να αίρονται και να λάβει δισεκατομμύρια σε δεσμευμένα κεφάλαια και επενδύσεις, εάν συμφωνήσει να περιορίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα και να «διαθέσει» (καταστρέψει/απομακρύνει) το απόθεμά του.

• Η απειλή: Ο Τραμπ και η ομάδα του παραδέχθηκαν ότι μια τελική συμφωνία ενδέχεται να μην επιτευχθεί ποτέ. Ωστόσο, ο ίδιος ισχυρίστηκε την Τετάρτη ότι «εάν δεν ολοκληρωθεί σε 60 ημέρες, επιστρέφουμε στους βομβαρδισμούς». Αργότερα δήλωσε ότι η προθεσμία αυτή θα μπορούσε να μετατοπιστεί.

Ασυνήθιστα για τον χαρακτήρα του, ο Τραμπ υποβάθμισε κάπως τη σημασία της συμφωνίας, σημειώνοντας ότι πρόκειται απλώς για ένα μνημόνιο. Παράλληλα, εξόργισε περαιτέρω τα «γεράκια» της εξωτερικής πολιτικής, εκφράζοντας κατανόηση για την επιθυμία του Ιράν να κατέχει πυραύλους και να επιδιώκει την πυρηνική ενέργεια.

Πίσω από τις γραμμές

Ο Τραμπ δέχεται πυρά από Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικανούς σκληροπυρηνικούς («γεράκια») από τότε που άρχισαν να διαρρέουν οι λεπτομέρειες του MOU.

Ανώτερος κυβερνητικός αξιωματούχος δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι το Ιράν είχε ζητήσει να μην δημοσιευθεί το έγγραφο μέχρι να υπογραφεί επίσημα, και ότι αυτή η καθυστέρηση «προκάλεσε μεγάλη αναστάτωση» στον Λευκό Οίκο.

Οι αντιδράσεις στο Κογκρέσο:

• Η ομάδα του Τραμπ κέρδισε έναν επικριτή, τον Γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ (Ρεπουμπλικάνος από τη Νότια Καρολίνα), ο οποίος στήριξε τη συμφωνία μετά από μια ωριαία τηλεφωνική επικοινωνία με τον απεσταλμένο του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ, το πρωί της Τετάρτης.

• Αντίθετα, ο Γερουσιαστής Μπιλ Κάσιντι (Ρεπουμπλικάνος από τη Λουιζιάνα) ισχυρίστηκε ότι «ο Ρέιγκαν θα στριφογυρίζει στον τάφο του» για αυτό που χαρακτήρισε ως «το χειρότερο σφάλμα εξωτερικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών».

Αναφερόμενος στα «γεράκια» που τον περικυκλώνουν, ο Τραμπ είπε: «Οι σκληροί τύποι… θα κατέστρεφαν τη χώρα» και ήταν «ανόητοι» που ήθελαν να συνεχίσουν να βομβαρδίζουν το Ιράν.

Τι δηλώνει ο ίδιος ο Τραμπ

Αναγνωρίζοντας το αδιέξοδο στο οποίο τον είχε φέρει το Ιράν με το κλείσιμο των στενών, ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν ήθελε να προκαλέσει μια οικονομική «καταστροφή» και να γίνει ένας άλλος Χέρμπερτ Χούβερ (ο οποίος ήταν πρόεδρος κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης).

• Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι στρατιωτικοί στόχοι των ΗΠΑ, όπως η συντριβή του ναυτικού του Ιράν, είχαν επιτευχθεί.

• Δήλωσε ότι το MOU δημιουργεί μια πορεία για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν μακροπρόθεσμα.

• Ανέφερε επίσης ότι οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή —με πιθανή εξαίρεση το Ισραήλ— ήθελαν να δουν τον πόλεμο να τελειώνει και τη συμφωνία να υπογράφεται.

Σημεία Τριβής

Υπάρχουν πολλά στοιχεία στη συμφωνία στα οποία μπορούν να στηριχθούν οι επικριτές της:

1. Τα Στενά του Ορμούζ: Προβλέπει μόνο ότι το Ιράν θα ανοίξει τα στενά χωρίς περιορισμούς για 60 ημέρες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων μετά το πέρας αυτών. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι αυτό δεν πρόκειται να συμβεί, καθώς οι χώρες του Κόλπου δεν θα υπέγραφαν καμία συμφωνία που θα το επέτρεπε.

2. Το Ταμείο Ανασυγκρότησης: Το MOU προβλέπει επίσης ένα σχέδιο για τη δημιουργία ενός ταμείου ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τηννοικοδόμηση του Ιράν. Ο Τραμπ αρνήθηκε ότι οι ΗΠΑ θα συνεισφέρουν χρήματα σε ένα τέτοιο ταμείο, και Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι αφορά περισσότερο την προοπτική επενδύσεων μετά από μια πυρηνική συμφωνία — όπως το να επιτραπεί στα ΗΑΕ να κατασκευάσουν έναν σταθμό παραγωγής ενέργειας στο Ιράν.

3. Οι Κυρώσεις: Παρά τους ισχυρισμούς της κυβέρνησης ότι πρόκειται για μια συμφωνία αποκλειστικά «πληρωμής βάσει απόδοσης» (pay for performance), το κείμενο καθιστά σαφές ότι το Ιράν θα λάβει εξαιρέσεις από τις κυρώσεις για να πουλάει ελεύθερα πετρέλαιο όσο διαρκούν οι διαπραγματεύσεις. Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι ισχυρίστηκαν ότι οι πρακτικές επιπτώσεις θα είναι περιορισμένες, επειδή το Ιράν εξάγει ήδη πετρέλαιο στην Κίνα.

4. Πύραυλοι και Τρομοκρατία: Το MOU δεν αναφέρει τίποτα για τους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν ή την υποστήριξή του σε τρομοκρατικές οργανώσεις και πολιτοφυλακές στην περιοχή, παρά την επιμονή του Τραμπ —που χρονολογείται από την πρώτη του θητεία— ότι οποιαδήποτε συμφωνία με το Ιράν θα έπρεπε να καλύπτει αυτά τα ζητήματα. «Πρέπει να έχουν κάποιους, επειδή έχουν και άλλοι», δήλωσε ο Τραμπ. «Οι πύραυλοι δεν είναι το πρόβλημα».

Τι να περιμένουμε στη συνέχεια

Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η συνάντηση στην Ελβετία την Παρασκευή, μεταξύ μιας αμερικανικής αντιπροσωπείας υπό τον Αντιπρόεδρο Βανς και μιας ιρανικής αντιπροσωπείας υπό τον Πρόεδρο του Κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, θα είναι «κρίσιμης σημασίας» για τη μετάβαση στις πυρηνικές συνομιλίες.

Ο αξιωματούχος ισχυρίστηκε ότι έχει επιτευχθεί μια «συμφωνία κυρίων» (gentleman’s agreement) γύρω από τις προγραμματισμένες πυρηνικές παραχωρήσεις του Ιράν και ότι οι ΗΠΑ θα γνωρίζουν «μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες» εάν η Τεχεράνη είναι σοβαρή ως προς την εφαρμογή της.

Ορισμένα στελέχη της ανώτατης ομάδας του Τραμπ —συμπεριλαμβανομένου του Διευθυντή της CIA Τζον Ράτκλιφ— εμφανίζονται εξαιρετικά σκεπτικιστικά για το αν οι Ιρανοί σκοπεύουν όντως να κάνουν αυτές τις παραχωρήσεις.

«Αν καταλάβουμε ότι απλώς μας καθυστερούν και μας κοροϊδεύουν, τότε θα τραβήξουμε πολύ γρήγορα την πρίζα και θα επιστρέψουμε στην πολύ, πολύ επιθετική άσκηση πίεσης εναντίον τους», υποστήριξε ο Αμερικανός αξιωματούχος.