Η ψευδαίσθηση της ειρήνης: Γιατί η «συμφωνία» ΗΠΑ-Ιράν είναι απλώς μια παύση πυρός 60 ημερών
Μετά από σχεδόν τέσσερις μήνες σφοδρών πολεμικών συγκρούσεων, η διεθνής κοινότητα υποδέχθηκε με ανακούφιση την είδηση για την υπογραφή ενός Μνημονίου Κατανόησης (MoU) μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. Η διαφαινόμενη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, η μερική άρση των κυρώσεων, η απελευθέρωση ιρανικών κονδυλίων ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων και η δέσμευση της Τεχεράνης για το πυρηνικό της πρόγραμμα παρουσιάστηκαν από πολλές πλευρές ως μια ιστορική διπλωματική επιτυχία.
Ωστόσο, η πραγματικότητα πίσω από τους τίτλους των ειδήσεων είναι πολύ πιο περίπλοκη και δυσοίωνη. Στην πραγματικότητα, δεν υφίσταται καμία οριστική συμφωνία. Αυτό που έχουμε μπροστά μας είναι μια εύθραυστη εκεχειρία 60 ημερών – μια προσωρινή αναστολή των εχθροπραξιών, η οποία αφήνει ανέγγιχτα τα θεμελιώδη αίτια που οδήγησαν στον πόλεμο. Ακολουθεί μια αποτίμηση της κατάστασης όπως αυτή δόθηκε από τον George Friedman στην εκπομπή του Geopolitical Futures Podcast με τίτλο: “The Illusion of Peace: George Friedman on the US-Iran ‘Deal'” (https://www.youtube.com/watch?v=fnVH8wSxRro)
Το θεμελιώδες αδιέξοδο των διαπραγματεύσεων
Ο πόλεμος ξεκίνησε με βασικό πρόσχημα την πυρηνική απειλή του Ιράν. Σήμερα, στην έναρξη αυτής της 60ήμερης διορίας, δεν υπάρχει καμία απολύτως συμφωνία επί του πυρηνικού ζητήματος. Οι δύο πλευρές απλώς συμφώνησαν… να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι για να διαπραγματευτούν.
Οι βασικές απαιτήσεις των εμπλεκόμενων πλευρών παραμένουν αγεφύρωτες:
-
Για τις ΗΠΑ: Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν μπορεί να εξέλθει πολιτικά από αυτόν τον πόλεμο αφήνοντας το Ιράν με ένα μη ελεγχόμενο πυρηνικό οπλοστάσιο. Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε βαρύτατο πλήγμα για την εσωτερική του πολιτική κυριαρχία, δεδομένου ότι ο δεδηλωμένος στόχος του ήταν η πλήρης εξάρθρωση των πυρηνικών δυνατοτήτων της Τεχεράνης.
-
Για το Ιράν: Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα αποτελεί το ισχυρότερο διαπραγματευτικό της χαρτί (bargaining chip). Όσο η Ουάσιγκτον δείχνει να «φοβάται» ένα πυρηνικό πλήγμα, τόσο η αξία αυτού του χαρτιού αυξάνεται. Το Ιράν θα ζητήσει ένα εξαιρετικά υψηλό οικονομικό και γεωπολιτικό αντίτιμο για να υποχωρήσει.
-
Το «αγκάθι» του Λιβάνου: Το Ιράν ξεκαθαρίζει ότι δεν θα υπάρξει τελική συμφωνία αν το Ισραήλ δεν αποσύρει τις δυνάμεις του από τον Λίβανο. Το Ισραήλ, από την πλευρά του, αρνείται κατηγορηματικά να σταματήσει προτού εξουδετερώσει τη Χεζμπολάχ.
Η εσωτερική πολιτική πίεση ως ρυθμιστής της στρατηγικής
Αυτό που καθιστά αυτές τις διαπραγματεύσεις μοναδικές και εξαιρετικά επικίνδυνες είναι ότι και οι τρεις ηγέτες (ΗΠΑ, Ιράν, Ισραήλ) δεν ενεργούν με την απόλυτη εξουσιοδότηση που θα είχε μια σταθερή κυβέρνηση, αλλά κοιτάζουν διαρκώς «πίσω από την πλάτη τους», υπό το βάρος τεράστιων εσωτερικών πολιτικών πιέσεων:
-
Ντόναλντ Τραμπ: Αντιμετωπίζει έντονη κριτική τόσο από τους Δημοκρατικούς όσο και από την πτέρυγα του δικού του κόμματος. Υποσχέθηκε να κρατήσει τις ΗΠΑ μακριά από τους «ατέρμονους πολέμους» του ανατολικού ημισφαιρίου, αλλά βρέθηκε μπλεγμένος σε έναν από αυτούς, γεγονός που του προκαλεί πολιτική φθορά ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
-
Μπενιαμίν Νετανιάχου: Ο ισραηλινός στρατός (IDF) είναι εξαντλημένος μετά από δύο χρόνια συνεχών μαχών σε πολλαπλά μέτωπα. Το Ισραήλ, με γεωγραφικό πλάτος μόλις 71 μίλια στο φαρδύτερο σημείο του, δεν έχει το περιθώριο να χάσει ούτε μία μάχη. Ο Νετανιάχου πιέζεται από τις ΗΠΑ να αποσυρθεί από τον Λίβανο, αλλά μια υποχώρηση χωρίς ξεκάθαρη νίκη θα σήμαινε το τέλος της πολιτικής του καριέρας και, κυρίως, την κατάρρευση της αποτρεπτικής αξιοπιστίας του Ισραήλ στον αραβικό κόσμο.
-
Το Ιρανικό Καθεστώς: Αν και η Τεχεράνη προσποιείται ότι υπάρχει απόλυτη εσωτερική ομοιογένεια, το διπλωματικό σώμα είναι βαθιά διχασμένο. Υπάρχει η πτέρυγα των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) που επιθυμεί τον τερματισμό του πολέμου λόγω της οικονομικής αιμορραγίας, και η σκληροπυρηνική πτέρυγα που αρνείται κάθε συμβιβασμό. Επιπλέον, οι μαζικές αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις που προηγήθηκαν του πολέμου δεν έχουν εξαφανιστεί· έχουν απλώς κατασταλεί βίαια, και η κοινωνική οργή σιγοβράζει.
Το πλεονέκτημα της άμυνας και ο ρόλος των drones
Από καθαρά στρατιωτική άποψη, ο πόλεμος αυτός επιβεβαίωσε ένα μάθημα που πήραμε από την Ουκρανία: η σύγχρονη τεχνολογία ευνοεί τον αμυνόμενο. Το Ιράν, παρά τις απώλειές του, διατηρεί ανέπαφο περίπου το 75% του πυραυλικού του οπλοστασίου.
Η απειλή για τα Στενά του Ορμούζ δεν προέρχεται πλέον από συμβατικές ναυτικές δυνάμεις ή πεζικό, αλλά από σμήνη drones και πυραύλων που μπορούν να πλήξουν δεξαμενόπλοια μέσα σε 15 λεπτά από τον εντοπισμό τους μέσω δορυφόρου. Αυτό δίνει στο Ιράν ένα σημαντικό τακτικό πλεονέκτημα, καθιστώντας κάθε αμερικανική ή ισραηλινή χερσαία επιχείρηση απαγορευτική λόγω του τεράστιου κόστους σε ανθρώπινες ζωές.
Η στρατηγική διάσπασης ΗΠΑ – Ισραήλ
Το Ιράν εκμεταλλεύεται αριστοτεχνικά τις αποκλίνουσες προτεραιότητες Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ. Για τις ΗΠΑ, ο πόλεμος στον Λίβανο δεν αξίζει το κόστος που καταβάλλεται. Για το Ισραήλ, η εξάρθρωση της Χεζμπολάχ αξίζει κάθε τίμημα, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ρήξη με την Αμερική.
Το Ιράν, πιέζοντας για αποχώρηση του Ισραήλ από τον Λίβανο ως προϋπόθεση για τα πυρηνικά, οδηγεί σφήνα στη συμμαχία τους. Το Ισραήλ κινδυνεύει να απομονωθεί διεθνώς, καθώς η μακροπρόθεσμη επιβίωσή του εξαρτάται από τις αμερικανικές εξοπλιστικές «ενέσεις». Αν ο Νετανιάχου επιλέξει να ταπεινώσει δημόσια τον Τραμπ αρνούμενος να συμμορφωθεί, οι συνέπειες για τις σχέσεις των δύο χωρών θα είναι ιστορικές.
Προς μια «Κρίση Τρόμου»
Πώς θα λήξει αυτή η 60ήμερη προθεσμία; Οι ΗΠΑ διαθέτουν ένα πανίσχυρο χαρτί: την ικανότητα να εξαπολύσουν ένα ολοκληρωτικό, ισοπεδωτικό αεροπορικό πλήγμα κατά της Τεχεράνης και των κρίσιμων υποδομών της. Το Ιράν γνωρίζει ότι ο Τραμπ είναι ένας επαρκώς απρόβλεπτος ηγέτης, ικανός να διατάξει μια τέτοια καταστροφή αν στριμωχτεί πολιτικά.
Συνεπώς, οι επόμενες εβδομάδες δεν θα είναι περίοδος ήρεμων διπλωματικών συζητήσεων. Θα κυριαρχήσει το μπλοφάρισμα και η προπαγάνδα. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι οδεύουμε προς μια «κρίση τρόμου». Πριν φτάσουμε σε οποιαδήποτε τελική συμφωνία, η ένταση θα κλιμακωθεί δημόσια στο κόκκινο, με τη μία πλευρά να απειλεί την άλλη με απόλυτη καταστροφή, μετρώντας τις αντοχές και την ψυχολογία του αντιπάλου.
Η ειρήνη στη Μέση Ανατολή παραμένει μια οφθαλμαπάτη.Ο πόλεμος απλώς κρατά την ανάσα του.
