Η «Διπλωματία του Κορανίου»: Πώς η Τεχεράνη μετέτρεψε την κηδεία του Χαμενεΐ σε γεωπολιτικό μήνυμα προς τη Δύση και την περιοχή

Γράφει η Γιώτα Χουλιάρα 

Η κηδεία ενός ανώτατου ηγέτη στο Ιράν δεν αποτελεί ποτέ ένα αμιγώς θρησκευτικό ή πένθιμο γεγονός. Είναι μια προσεκτικά σκηνοθετημένη επίδειξη ισχύος και πολιτικής κατεύθυνσης. Στη σημερινή τελετή για τον Αλί Χαμενεΐ στην Τεχεράνη, το ιρανικό καθεστώς επέλεξε μια άκρως συμβολική και πολιτικά στοχευμένη κίνηση: την αντιστοίχιση κάθε ξένης αντιπροσωπείας με ένα συγκεκριμένο κορανικό εδάφιο (Αγιάτ).

Πιο συγκεκριμένα,

• Σαουδική Αραβία: Έλαβε ένα εδάφιο για δύο στρατούς που συναντήθηκαν στη μάχη, ο ένας πιστός και ο άλλος άπιστος.

• Τουρκία: Της αντιστοιχίστηκε ένα εδάφιο που εξυψώνει όσους πολεμούν έναντι εκείνων που «κάθονται».

• Λιβανέζικη κυβέρνηση: Άκουσε ένα εδάφιο για ανθρώπους που αρνούνται να θυσιαστούν αν τους ζητηθεί.

• Χεζμπολάχ: Της ειπώθηκε το «μην εξασθενείτε και μην θλίβεστε — είστε ανώτεροι».

• Χαμάς: Έλαβε το εδάφιο που τιμά τους άνδρες που εκπλήρωσαν τη διαθήκη τους με τον Θεό, «άλλοι έχουν πεθάνει και άλλοι περιμένουν».

• Χούθι της Υεμένης: Τους δόθηκε ένα εδάφιο που επαινεί τους πιστούς που πολέμησαν χωρίς να καμφθούν.

• Κατάρ: Έλαβε ένα εδάφιο για τη συγχώρεση και τη θεϊκή εύνοια, κάτι που ερμηνεύτηκε ως αναγνώριση του μεσολαβητικού του ρόλου.

Αυτή η «θεολογική διπλωματία» δεν μας διέφυγε στο Geopolitics. Πίσω από τις θρησκευτικές γραφές κρυβόταν ένας ξεκάθαρος κώδικας επικοινωνίας, ο οποίος αποτυπώνει τις προθέσεις της Τεχεράνης απέναντι στους συμμάχους της, τους περιφερειακούς ανταγωνιστές της και, κυρίως, απέναντι στη Δύση.

Η γεωπολιτική ανάγνωση: Τι σημαίνει αυτό για τη Δύση;

Για την Ουάσιγκτον και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η συγκεκριμένη τακτική της Τεχεράνης προσφέρει τρία κρίσιμα συμπεράσματα για την επόμενη μέρα της ιρανικής εξωτερικής πολιτικής:

1. Μηδενική υποχώρηση στον «Άξονα της Αντίστασης»

Η Δύση αναζητούσε σημάδια για το αν η αλλαγή ηγεσίας στην Τεχεράνη θα οδηγούσε σε αναδίπλωση ή εσωστρέφεια. Τα μηνύματα προς τις ελεγχόμενες από το Ιράν οργανώσεις (proxies) αποτελούν μια ξεκάθαρη ιδεολογική ένεση ηθικού. Το Ιράν διαμηνύει ότι η απώλεια του Χαμενεΐ δεν αλλάζει τη στρατηγική του: η χρηματοδότηση, ο εξοπλισμός και η καθοδήγηση των δικτύων του στην περιοχή θα συνεχιστούν απρόσκοπτα, στέλνοντας σήμα αποτροπής προς τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

2. Πίεση στους «αναποφάσιστους» και το «Διαίρει και Βασίλευε»

 Στα εδάφια προς τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και τον Λίβανο βλέπουμε μια προσπάθεια της Τεχεράνης να εκθέσει και να πιέσει τις χώρες που θεωρεί ότι συμβιβάζονται με τη δυτική επιρροή.

• Η προειδοποίηση προς τη Σαουδική Αραβία (περί πιστών και απίστων στρατών) λειτουργεί ως ευθεία απειλή κατά της επιχειρούμενης αμερικανοκίνητης ομαλοποίησης των σχέσεων του Ριάντ με το Ισραήλ.

• Η κριτική προς την Τουρκία και τον Λίβανο ότι «κάθονται» αποτελεί μια προσπάθεια του Ιράν να τις κατηγορήσει για υποκρισία, πιέζοντάς τις να πάρουν μια πιο ενεργή, αντιδυτική θέση στο παλαιστινιακό ζήτημα.

3. Η θεολογική γλώσσα ως «Έυλογη Άρνηση»

Για τις δυτικές κυβερνήσεις, η χρήση των Αγιάτ υπογραμμίζει την ιδιαιτερότητα της ιρανικής διπλωματίας. Η Τεχεράνη επιλέγει το λεγόμενο dog-whistling (μηνύματα με διπλό νόημα, κατανοητά μόνο από συγκεκριμένο ακροατήριο). Αυτό της επιτρέπει να εξαπολύει σκληρές γεωπολιτικές προειδοποιήσεις, διατηρώντας παράλληλα μια «εύλογη άρνηση» (plausible deniability). Αν δεχθεί διπλωματικές πιέσεις, μπορεί απλώς να ισχυριστεί ότι επρόκειτο για μια τυχαία, θρησκευτική ανάγνωση στο πλαίσιο μιας κηδείας.

Συμπέρασμα

Με τη «διπλωματία των εδαφίων», το Ιράν κατέστησε σαφές στη Δύση ότι η πολιτική του κουλτούρα παραμένει βαθιά ιδεολογική και άκαμπτη. Χαράσσοντας μια ξεκάθαρη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε όσους «μάχονται» (τον Άξονά του) και σε όσους «συμβιβάζονται» με τη Δύση, η Τεχεράνη δείχνει ότι, παρά την απώλεια του ηγέτη της, η γεωπολιτική της πυξίδα παραμένει σταθερά προσανατολισμένη στη σύγκρουση με το δυτικό status quo στη Μέση Ανατολή.