Ο «Αόρατος» Ηγέτης: Το μυστήριο με τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ και το ζήτημα νομιμοποίησης της διαδοχής

Στη Μέση Ανατολή, η πολιτική ισχύς δεν ασκείται μόνο πίσω από κλειστές πόρτες. Οπτικοποιείται μέσα από αυστηρά θρησκευτικά και κρατικά τελετουργικά. Η παρατεταμένη απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ από τις κηδείες του πατέρα του και της συζύγου του, μετατρέπει μια τακτική επιλογή ασφαλείας σε μια βαθιά κρίση διακυβέρνησης για την Ισλαμική Δημοκρατία.

Η σιιτική παράδοση των τελετουργικών

Η πολυήμερη κρατική κηδεία του Αλί Χαμενεΐ σε Τεχεράνη, Κομ και Μασχάντ σχεδιάστηκε για να αποτελέσει μια επίδειξη ισχύος και συνέχειας του καθεστώτος. Ωστόσο, η σκηνοθεσία της κρατικής τηλεόρασης άφησε ένα τεράστιο κενό.

• Η παρουσία: Οι τρεις αδελφοί του Μοτζτάμπα (Μοσταφά, Μεϊσάμ και Μασούντ) βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή, προσευχόμενοι πάνω από τα φέρετρα σε πλήρη δημόσια θέα.

• Η απουσία: Ο άνθρωπος που έχει υποδειχθεί ως ο Ανώτατος Ηγέτης παρέμεινε άφαντος, μην εμφανιζόμενος ούτε καν στην ιδιωτική ταφή της συζύγου του, Ζάχρα Χαντάντ-Αντέλ, η οποία έχασε τη ζωή της στο ίδιο πλήγμα της 28ης Φεβρουαρίου.

Η κατάρρευση του μηνύματος της Τεχεράνης

Η επιμονή του ιρανικού Υπουργείου Υγείας και των επίσημων διαύλων ότι ο Μοτζτάμπα είναι «απολύτως καλά στην υγεία του» και έκανε απλώς «ένα-δύο ράμματα» προσκρούει πλέον στη σκληρή πραγματικότητα.

Το βάθος της κρίσης: Στη σιιτική θεοκρατία, η διαδοχή απαιτεί τη φυσική παρουσία του διαδόχου στην κηδεία του προκατόχου του για να σφραγιστεί η θρησκευτική και πολιτική του αυθεντία — όπως ακριβώς έπραξε ο Αλί Χαμενεΐ το 1989 μετά τον θάνατο του Χομεϊνί.

Η αδυναμία του καθεστώτος να παρουσιάσει έστω ένα ελεγχόμενο βίντεο λίγων δευτερολέπτων επιβεβαιώνει τις εκτιμήσεις των δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών: οι τραυματισμοί του, αν ζει, είναι τέτοιοι που καθιστούν τη δημόσια έκθεσή του αδύνατη. Η στρατηγική της «ελεγχόμενης ασάφειας»  που χρησιμοποιούσε ιστορικά η Τεχεράνη δεν διαβάζεται πλέον ως επιλογή, αλλά ως φυσικός καταναγκασμός.

Οι γεωπολιτικές προεκτάσεις: Ένα επικίνδυνο κενό εξουσίας

Αυτή η οπτική απουσία παράγει ήδη τριγμούς σε μια εξαιρετικά κρίσιμη διεθνή και εγχώρια συγκυρία:

• Παράλυση στη διπλωματία: Αν και οι πληροφορίες θέλουν τον Μοτζτάμπα να διατηρεί τη διανοητική του διαύγεια και να συμμετέχει μέσω ακουστικών διασκέψεων, η έλλειψη φυσικής προβολής ισχύος δυσχεραίνει την οριστική επικύρωση του 60ήμερου πυρηνικού μνημονίου (MOU) με την Ουάσιγκτον.

• Εσωτερική αμφισβήτηση: Για τις σκληροπυρηνικές φράξιες των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), ένας «αόρατος» ηγέτης δεν μπορεί να εγγυηθεί τη συνοχή σε κατάσταση πολέμου, αφήνοντας ανοιχτό το παράθυρο για εσωτερικές έριδες.

Το συμπέρασμα: Το Ιράν επιχειρεί να κυβερνηθεί μέσω ενός Voice-Over Leader. Σε ένα θεοκρατικό σύστημα που τρέφεται από τον συμβολισμό της απόλυτης ισχύος, η επιλογή να προστατευθεί η εικόνα (ή η μυστικότητα της κατάστασης) του Μοτζτάμπα, στερεί από το καθεστώς τη βασική του πολιτική νομιμοποίηση τη στιγμή που τη χρειάζεται περισσότερο.