Γιατί το Κογκρέσο έχει τη δυνατότητα να μπλοκάρει την επιστροφή της Τουρκίας στα F-35

Οι δηλώσεις του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με μια πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των  F-35 άνοιξαν ξανά τον ασκό του Αιόλου στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Ωστόσο, η «πολιτική βούληση» του Λευκού Οίκου προσκρούει για ακόμα μια φορά σε μια σκληρή πραγματικότητα: το αμερικανικό Κογκρέσο.

Στο Καπιτώλιο, η αντίσταση απέναντι στις εξοπλιστικές διεκδικήσεις της Άγκυρας δεν είναι απλώς μια πολιτική διαφωνία, αλλά ένα συμπαγές, δικομματικό «τείχος». Παρά τις διπλωματικές μανούβρες του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικανοί νομοθέτες διατηρούν μια σπάνια ομοφωνία, θέτοντας όρους που η Άγκυρα αδυνατεί –ή αρνείται– να εκπληρώσει.

1. Οι λεπτές Ισορροπίες στην Ουάσινγκτον

Η συζήτηση για τα F-35 δεν διεξάγεται σε πολιτικό κενό. Το Κογκρέσο προτάσσει τη θεσμική του ισχύ (Power of the Purse), ελέγχοντας απόλυτα τις αμυντικές εξαγωγές των ΗΠΑ.

• Το νομικό ανάχωμα: Η αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα το 2019 δεν ήταν μια προσωρινή απόφαση, αλλά κατοχυρώθηκε νομοθετικά μέσω του Section 1245 του FY2020 NDAA (Νόμος για την Εθνική Άμυνα). Για να εγκριθεί οποιαδήποτε πώληση, η αμερικανική κυβέρνηση πρέπει να πιστοποιήσει νομικά ότι το ρωσικό σύστημα S-400 έχει απομακρυνθεί πλήρως από το τουρκικό έδαφος.

• Ο παράγοντας «Χαμάς» και το Ισραήλ: Αν στο παρελθόν το βασικό αγκάθι ήταν μόνο η Ρωσία, σήμερα η ανοιχτή στήριξη της Άγκυρας προς τη Χαμάς έχει αλλάξει ριζικά τις ισορροπίες. Μετά τη ρητή απαίτηση του Μπεντζαμίν Νετανιάχου για αποκλεισμό της ισραηλινής τεχνολογίας από τα τουρκικά F-35, το πανίσχυρο φιλοϊσραηλινό μπλοκ στο Κογκρέσο έχει ευθυγραμμιστεί πλήρως με το ελληνοαμερικανικό λόμπι.

2. Οι πρωταγωνιστές του «Βέτο»

Η αντίσταση κατά της Τουρκίας καθοδηγείται από κορυφαία στελέχη των Επιτροπών Εξωτερικών Σχέσεων και Άμυνας, τόσο στη Γερουσία όσο και στη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Η μάχη στη Γερουσία

Παρά την αποχώρηση του Μπομπ Μενέντεζ, η νέα ηγεσία της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας συνεχίζει να κρατά σκληρή στάση. Οι Δημοκρατικοί γερουσιαστές ξεκαθαρίζουν ότι δεν πρόκειται να ανάψουν το «πράσινο φως» αν δεν διασφαλιστεί η σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και η ασφάλεια της Ελλάδας και της Κύπρου.

Ακόμα και στο στρατόπεδο των Ρεπουμπλικανών, η κατάσταση δεν είναι ανέφελη για την Άγκυρα. Ο Αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς έχει τονίσει ότι οι αμερικανικοί νόμοι πρέπει να τηρούνται απαρέγκλιτα, ενώ ο επιφανής γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ, παρά την εγγύτητά του με τον Πρόεδρο Τραμπ, παραδέχθηκε δημόσια ότι «θα υπάρξει έντονη αντίδραση  στο Κογκρέσο» και ότι οι σχέσεις της Τουρκίας με το Ισραήλ δυσχεραίνουν σε απόλυτο βαθμό το κλίμα.

Η επιθετική στάση της Βουλής

Στη Βουλή των Αντιπροσώπων, η δράση κατά των τουρκικών εξοπλισμών είναι ακόμα πιο δυναμική:

• Οι βουλευτές Μάικ Λόουλερ (Ρεπουμπλικανός) και Μπραντ Σέρμαν (Δημοκρατικός) ηγούνται κοινών πρωτοβουλιών, απαιτώντας από τον Λευκό Οίκο να μην υποχωρήσει στις πιέσεις της Άγκυρας, καταγγέλλοντας τις αμυντικές σχέσεις της Τουρκίας με τον «Άξονα» (Ρωσία, Κίνα, Ιράν).

• Το Hellenic Caucus, με μπροστάρηδες τους Γκας Μπιλιράκη, Κρις Πάππας και Ντίνα Τάιτους, έχει επεκτείνει το μέτωπο: πλέον πιέζουν και για την επιβολή ρητρών στους κινητήρες F110 (που προορίζονται για το τουρκικό μαχητικό KAAN), ώστε να διασφαλιστεί ότι αμερικανική τεχνολογία δεν θα χρησιμοποιηθεί ποτέ εναντίον συμμάχων των ΗΠΑ στο Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο.

• Ο βουλευτής Μπραντ Σνάιντερ (Δημοκρατικός) συνδέει άμεσα οποιαδήποτε αμυντική συμφωνία με τον πλήρη τερματισμό της οικονομικής και πολιτικής υποστήριξης που παρέχει η Τουρκία στη Χαμάς.

Συμπέρασμα: Η διπλωματία των ορίων

Η Τουρκία επιχειρεί να παρουσιάσει το ζήτημα των F-35 ως μια διμερή διαπραγμάτευση μεταξύ Ερντογάν και Τραμπ. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Το αμερικανικό Κογκρέσο έχει στήσει ένα πλέγμα από νομικές και γεωπολιτικές ασφαλιστικές δικλίδες (απομάκρυνση S-400, προστασία συμμάχων, διακοπή σχέσεων με τρομοκρατικές οργανώσεις).

Όσο η Άγκυρα προσπαθεί να πατάει σε δύο βάρκες –μεταξύ ΝΑΤΟ και Μόσχας/Τεχεράνης– το «τείχος» του Καπιτωλίου θα παραμένει απόρθητο, υπενθυμίζοντας ότι η στρατηγική σχέση με την Ουάσιγκτον έχει αυστηρές προϋποθέσεις και απαράβατα όρια.