Το νέο μέτωπο των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα και η πρόκληση για τον Ντόναλντ Τραμπ

Περισσότερο από τέσσερις μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, οι Χούθι στην Υεμένη έδωσαν σήμα ότι θα μπορούσαν να διευρύνουν τη σύγκρουση ώστε να συμπεριλάβει την Ερυθρά Θάλασσα, αναστατώνοντας περαιτέρω τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.

Η απειλή των Χούθι έρχεται καθώς το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες πλησιάζουν όλο και περισσότερο σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο, μετά από περισσότερο από μία εβδομάδα κλιμακούμενων εκατέρωθεν πληγμάτων και έναν νέο ναυτικό αποκλεισμό των ΗΠΑ στα ιρανικά λιμάνια. Σε δήλωσή του την Τετάρτη, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης απείλησε, ως απάντηση στον αποκλεισμό, να κλείσει «όλους τους άλλους εξαγωγικούς διαδρόμους που ωφελούν τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους».

Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα «εξουδετερώσουν» τους ιρανικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας και «όλες τις γέφυρές τους», εκτός εάν η Τεχεράνη επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για συνομιλίες με στόχο τον μόνιμο τερματισμό του πολέμου και το πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, του πιο ζωτικού ενεργειακού σημείου συμφόρησης στον κόσμο. Την Πέμπτη, η μέση εθνική τιμή του ντίζελ στις Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκε στα 5,01 δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 30% από τότε που οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου, σύμφωνα με στοιχεία της Αμερικανικής Ένωσης Αυτοκινήτου (AAA).

Κατάρρευση της εκεχειρίας

Οι αγορές κλονίστηκαν τη Δευτέρα, αφού οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι εκτόξευσαν βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον ενός πολιτικού αεροδρομίου στη σαουδαραβική πόλη Άμπχα, διαλύοντας μια τετραετή εκεχειρία μεταξύ των δύο πλευρών. Οι τιμές του πετρελαίου, αφού υποχώρησαν για λίγο στα προπολεμικά επίπεδα, αυξήθηκαν ξανά, ξεπερνώντας τα 80 δολάρια το βαρέλι. Οι Χούθι δήλωσαν ότι η επίθεση έγινε σε αντίποινα για τον βομβαρδισμό της Δευτέρας στο κύριο διεθνές αεροδρόμιο της Υεμένης στη Σαναά, για τον οποίο κατηγόρησαν τη Σαουδική Αραβία. Η διεθνώς αναγνωρισμένη, υποστηριζόμενη από τη Σαουδική Αραβία κυβέρνηση της Υεμένης με έδρα το Άντεν ανέλαβε την ευθύνη για την επίθεση στη Σαναά.

Μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας, αξιωματούχος της κυβέρνησης της Υεμένης δήλωσε στο Al-Monitor ότι ο βομβαρδισμός στη Σαναά πραγματοποιήθηκε για να αποτραπεί η προσγείωση ενός ιρανικού αεροπλάνου φορτωμένου με όπλα και στρατιωτικούς εμπειρογνώμονες στην ελεγχόμενη από τους Χούθι πρωτεύουσα. Οι Χούθι ισχυρίστηκαν ότι το αεροπλάνο μετέφερε αντιπροσωπεία της οργάνωσης που επέστρεφε από την κηδεία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στην Τεχεράνη.

Ο ιστότοπος Axios ανέφερε τη Δευτέρα ότι ο Τραμπ είχε δώσει στη Σαουδική Αραβία το πράσινο φως για τα πλήγματα. Σε τηλεοπτική του ομιλία την Πέμπτη, ο ηγέτης των Χούθι, Αμπντούλ Μαλίκ αλ-Χούθι, προειδοποίησε ότι οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, τα λιμάνια και τα αεροδρόμια της Σαουδικής Αραβίας θα αποτελέσουν στόχο εάν το Ριάντ εξαπολύσει περαιτέρω επιθέσεις.

«Η πιθανότητα ενός ευρύτερου πολέμου είναι υπαρκτή», δήλωσε ο αξιωματούχος της Υεμένης. «[Οι Χούθι] έχουν πολλές επιλογές. Να ενταχθούν στο πλευρό του Ιράν στις επιθέσεις στην περιοχή ή να χρησιμοποιήσουν το ισχυρότερο όπλο τους: το κλείσιμο του Μπαμπ ελ Μαντέμπ».

Περίπου το 12% του πετρελαίου που διακινείται μέσω θαλάσσης παγκοσμίως διέρχεται από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ένα στενό πέρασμα μεταξύ της Υεμένης και του Κέρατος της Αφρικής που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και την Αραβική Θάλασσα.

Το κλείσιμο του Μπαμπ ελ Μαντέμπ θα έπληττε τη διαδρομή εξαγωγής πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Αν και ο αγωγός Ανατολής-Δύσης (Petroline) παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ μεταφέροντας το σαουδαραβικό πετρέλαιο απευθείας στο λιμάνι του Γιανμπού, τα δεξαμενόπλοια πρέπει παρ’ όλα αυτά να περάσουν από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ για να φτάσουν στους Ασιάτες αγοραστές.

Το Reuters ανέφερε την Πέμπτη ότι το Ιράν ζήτησε από τους Χούθι να προετοιμαστούν για το κλείσιμο του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, εάν ο Τραμπ κάνει πράξη την απειλή του να πλήξει τις ιρανικές ενεργειακές υποδομές, με πηγή προσκείμενη στην οργάνωση να αναφέρει ότι οι Χούθι έχουν πυραύλους και drones σε ετοιμότητα στα υψίπεδα της Υεμένης.

Μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας, ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος απέρριψε το δημοσίευμα, προσθέτοντας: «Μπορεί να συμμετάσχουν από μόνοι τους».

Η πύλη προς την Ερυθρά Θάλασσα

Οι Χούθι, μέρος του λεγόμενου «Άξονα της Αντίστασης» υπό την ηγεσία του Ιράν, οι οποίοι χαρακτηρίστηκαν τρομοκρατική οργάνωση από τις Ηνωμένες Πολιτείες το 2025, ελέγχουν μεγάλο μέρος της βόρειας Υεμένης από τότε που έδιωξαν τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση από τη Σαναά το 2014. Διεξήγαγαν έναν φονικό πόλεμο εναντίον ενός στρατιωτικού συνασπισμού υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας που επενέβη το 2015, προτού τεθεί σε ισχύ μια εκεχειρία υποστηριζόμενη από τα Ηνωμένα Έθνη το 2022.

Ο πόλεμος στη Γάζα διατάραξε την εύθραστη ηρεμία της Υεμένης, όταν οι Χούθι επιτέθηκαν σε περισσότερα από 100 πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα και στα γύρω ύδατα, προς υποστήριξη της παλαιστινιακής συμμάχου τους, Χαμάς. Οι επιθέσεις σε εμπορικά και πολεμικά πλοία αύξησαν το κόστος μεταφοράς και ανάγκασαν τις εταιρείες να διακόψουν ή να αλλάξουν δρομολόγιο για τη ναυσιπλοΐα γύρω από τη νότια Αφρική.

Οι Χούθι έχουν παραμείνει ως επί το πλείστον στο περιθώριο του τρέχοντος πολέμου, όντας πιθανότατα επιφυλακτικοί μετά τα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ το 2025, τα οποία υποβάθμισαν τις αποθήκες όπλων της οργάνωσης και εξόντωσαν ανώτερα πολιτικά και στρατιωτικά στελέχη.

Παρ’ όλα αυτά, απειλούν εδώ και μήνες να αξιοποιήσουν τον έλεγχο της ακτογραμμής της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα για να στοχεύσουν πλοία μέσα και γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Την Τρίτη, ένας ανώτερος αξιωματούχος των Χούθι, ο Μοχάμεντ αλ-Μπουχάιτι, δήλωσε στο Al Jazeera: «Το χαρτί του Μπαμπ ελ Μαντέμπ είναι ένα στρατηγικό πλεονέκτημα που η Υεμένη έχει την πολυτέλεια να αξιοποιήσει».

«Διπλό χτύπημα»

Ο Τόμας Ζουνό, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οτάβα και αναλυτής για θέματα Υεμένης, δήλωσε ότι το Ιράν θα μπορούσε να επιστρατεύσει τους Χούθι για να κλείσουν το Μπαμπ ελ Μαντέμπ σε «ένα διπλό χτύπημα που πρόκειται να μεγεθύνει τον αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία και πρόκειται να ταπεινώσει τον Τραμπ».

Το πιο πιθανό, είπε ο Ζουνό, είναι ότι οι Χούθι και το Ιράν θα συνεχίσουν «να οξύνουν τη ρητορική, αυξάνοντας σε κάποιο βαθμό τη βία χωρίς να επιδιώκουν κλιμάκωση», ως έναν τρόπο για να υπενθυμίσουν στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ τον «τεράστιο μοχλό πίεσης που κρατούν ως εφεδρεία».

Ο Αμπντουλγκάνι Αλ-Ιριάνι, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Στρατηγικών Μελετών της Σαναά (ένα ανεξάρτητο think tank της Υεμένης), δήλωσε ότι οι Χούθι είναι απίθανο να κλείσουν τη θαλάσσια δίοδο, εν μέρει επειδή θέλουν να διατηρήσουν τις προοπτικές για μια πολιτική διευθέτηση με τη Σαουδική Αραβία. Η επίθεσή τους στο αεροδρόμιο της Άμπχα ήταν λιγότερο μια απειλή και «περισσότερο μια έκκληση προς τους Σαουδάραβες να προσέλθουν στο τραπέζι και να κάνουν μια συμφωνία», δήλωσε ο αλ-Ιριάνι.

Ένας ειρηνευτικός οδικός χάρτης Σαουδικής Αραβίας-Χούθι υπό την αιγίδα του ΟΗΕ προβλέπει πανεθνική κατάπαυση του πυρός και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, ενώ παράλληλα θέτει τις βάσεις για συνομιλίες με τη συμμετοχή και άλλων παρατάξεων της Υεμένης. Η πρωτοβουλία πάγωσε μετά την έναρξη των επιθέσεων των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα στα τέλη του 2023, αλλά οι αθόρυβες συνομιλίες μεταξύ του Ριάντ και των Χούθι συνεχίζονται.

«Συνειδητοποιούν πόσο κεντρικός είναι ο ρόλος της Σαουδικής Αραβίας για οποιαδήποτε πιθανότητα ενός επιτυχημένου κράτους στην Υεμένη», δήλωσε ο αλ-Ιριάνι, επικαλούμενος συνομιλίες του με ανώτερα στελέχη των Χούθι. «Το κλείσιμο του Μπαμπ ελ Μαντέμπ ισοδυναμεί με αυτοκτονία».