Η σύγχρονη πολιορκία του Ιράν: Πτώση Ante Portas

Γράφει ο Αλέξανδρος Νίκλαν
Σύμβουλος Θεμάτων Ασφαλείας

Η παρατήρηση των σύγχρονων γεωπολιτικών δεδομένων γύρω από το ιρανικό ζήτημα αποκαλύπτει μια καθαρή μετατόπιση από τα παραδοσιακά δόγματα των μετωπικών χερσαίων εισβολών σε μια στρατηγική υψηλής ακρίβειας που βασίζεται στον οικονομικό στραγγαλισμό και στην αποσύνθεση εκ των έσω. Η εμπειρία , ειδικά μετά την Ουκρανία, δείχνει ότι οι μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις αποφεύγουν πλέον τα πολυδάπανα τέλματα των μετωπικών συγκρούσεων προτιμώντας την εφαρμογή ενός πολυδιάστατου σχεδίου περιφερειακής πίεσης.

1. Οικονομική και Στρατιωτική Πυροδότηση

Η κατάρρευση του διπλωματικού πλαισίου και οι συνεχιζόμενες μαζικές αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ στις υποδομές, τις γέφυρες και τα ναυτικά μέσα του Ιράν συμπίπτουν χρονικά με την απόλυτη οικονομική ασφυξία του καθεστώτος.
Όταν η Τεχεράνη χάνει τα έσοδα και το στρατιωτικό της δίκτυο στα παράλια, το σύστημα εισέρχεται σε φάση ρωγμής. Οι ΗΠΑ δεν κάνουν μαζική χερσαία εισβολή, αλλά εφαρμόζουν οικονομικό αποκλεισμό (μέσω ναυτικής παρουσίας) και αεροπορική αποψίλωση μέσω συνεχών βομβαρδισμών σε κρίσιμες υποδομές , εξαναγκάζοντας το καθεστώς σε στρατηγική παράλυση.

Στον πυρήνα αυτής της στρατηγικής βρίσκεται η αξιοποίηση του οικονομικού παράγοντα ως βασικού καταλύτη αποσταθεροποίησης. Οποιοδήποτε κεντρικό σύστημα εξουσίας χάνει την ικανότητα χρηματοδότησης του κατασταλτικού του μηχανισμού αρχίζει να καταρρέει από τη βάση προς την κορυφή. Η επιβολή ενός καθεστώτος απόλυτης οικονομικής ασφυξίας σε συνδυασμό με στοχευμένα πλήγματα υποδομών δημιουργεί εκείνα τα ρήγματα που δεν μπορούν πλέον να καλυφθούν με ιδεολογική ρητορική ή πρόσκαιρα διπλωματικά τεχνάσματα. Το ιρανικό καθεστώς βρέθηκε αντιμέτωπο με την οξεία πραγματικότητα της πλήρους εξάντλησης των οικονομικών του πόρων μερικούς μήνες πρίν (προ υπογραφής MoU ) γεγονός που αποδεικνύει ότι η μεγαλύτερη απειλή για το καθεστώς δεν προέρχεται από εξωτερικούς παράγοντες αλλά από την αδυναμία συντήρησης του εσωτερικού κρατικού μηχανισμού.

2. Ο Ρόλος των Μειονοτήτων (Κούρδοι και Βαλούχοι)

Η αναζωπύρωση της αστάθειας στα σύνορα (στις περιοχές των Βαλούχων και των Κούρδων) αποτελεί κλασική συνέπεια της αποδυνάμωσης του κεντρικού κράτους. Όταν το IRGC βομβαρδίζεται από αέρος και αναγκάζεται να μεταφέρει πόρους για να προστατεύσει τους πυρήνες του, οι τοπικές μειονότητες βρίσκουν το κενό ασφαλείας για να πιέσουν.
Δεν βλέπουμε ίσως ακόμα μια οργανωμένη, κοινή στρατιωτική προέλαση των μειονοτήτων προς το εσωτερικό (καθώς λείπει ο ενιαίος πολιτικός συντονισμός και η βαριά εξωτερική χερσαία υποστήριξη), αλλά λειτουργούν ακριβώς ως «αιμορραγικά πλήγματα» (bleeders). Αναγκάζουν το IRGC να πολεμά σε πολλαπλά μέτωπα, εμποδίζοντάς το να συγκεντρώσει δυνάμεις στα αστικά κέντρα ή στα στενά.

Η αρχιτεκτονική αυτής της πίεσης ενισχύεται καταλυτικά από τη δράση των εθνικών μειονοτήτων στις περιφερειακές ζώνες της χώρας. Οι οργανωμένες κινήσεις των Κούρδων στα δυτικά και των Βαλούχων στα νοτιοανατολικά λειτουργούν ως δυναμικοί πολλαπλασιαστές φθοράς. Οι δυνάμεις αυτές δεν χρειάζεται να επιχειρήσουν μια αδύνατη πορεία προς την πρωτεύουσα. Ο ρόλος τους είναι να απορροφούν και να διασπούν τον κρατικό μηχανισμό ασφαλείας αναγκάζοντας τους Φρουρούς της Επανάστασης να πολεμούν σε πολλαπλά μέτωπα μακριά από τα αστικά κέντρα. Αυτή η διαρκής περιφερειακή αμφισβήτηση στερεί από το κράτος τους ζωτικούς ενεργειακούς πόρους και τους εμπορικούς δρόμους επιταχύνοντας την εσωτερική αποσύνθεση.

Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην απομόνωση του κεντρικού ιρανικού υψιπέδου. Το γεωγραφικό αυτό οροπέδιο αποτελεί την καρδιά της διοικητικής και πολιτικής δομής όπου συγκεντρώνεται ο κύριος όγκος του περσικού πληθυσμού και οι μηχανισμοί λήψης αποφάσεων. Όταν οι περιφερειακές δίοδοι αποκόπτονται και οι εξωτερικοί σύμμαχοι και βραχίονες προβολής ισχύος εξουδετερώνονται από συντονισμένες επιχειρήσεις στην ευρύτερη περιοχή το υψίπεδο απομονώνεται στρατηγικά. Η έλλειψη εσόδων από την ενέργεια σε συνδυασμό με την αδυναμία μετακίνησης στρατιωτικών δυνάμεων λόγω των συνεχών εστιών ανάφλεξης στην περιφέρεια αφήνει την ηγεσία χωρίς τους απαραίτητους πόρους επιβίωσης.

3. Το Μέτωπο του Λιβάνου και της Συρίας (Ο Περιφερειακός Κόφτης)

Η πίεση στη Χεζμπολάχ στον Λίβανο (με παράλληλη ισραηλινή δράση και συνθήκες στη Συρία) αποκόπτει τον βασικότερο «στρατηγικό βραχίονα» προβολής ισχύος του Ιράν εκτός συνόρων.
Αυτό είναι το κλειδί της στρατηγικής απομόνωσης. Το Ιράν χάνει τη δυνατότητα να μεταφέρει τη σύγκρουση εκτός των τειχών του. Αν η Χεζμπολάχ εξουδετερωθεί ή καθηλωθεί, η Τεχεράνη χάνει το κύριο αποτρεπτικό της χαρτί, γεγονός που ενισχύει την εσωτερική της απομόνωση.

Η συνολική εικόνα που διαμορφώνεται δεν αποτελεί προϊόν συγκυριακών συμπτώσεων αλλά την εφαρμογή ενός συντονισμένου σχεδίου στρατηγικού στραγγαλισμού. Μέσω του εναέριου και ναυτικού αποκλεισμού, της παράλυσης των εξωτερικών υποστηρικών και της εσωτερικής πίεσης από τις μειονότητες το καθεστώς φαίνεται πώς οδηγείται με μαθηματική ακρίβεια σε κατάσταση στρατηγικής παράλυσης. Είναι σημαντικό πάντως εδώ να σημειωθεί ότι η επιτυχία αυτής της προσέγγισης δεν βασίζεται στην καταστροφή κάθε τετραγωνικού μέτρου της χώρας αλλά στην αποδυνάμωση του πυρήνα της εξουσίας μέχρι το σημείο όπου οι εσωτερικές ρωγμές στην κορυφή που ήδη έχουν διαπιστωθεί μεταξύ των Φρουρών της Επανάστασης και των υπολοίπων κέντρων εξουσίας, θα μετατραπούν σε ανεξέλεγκτο ρήγμα διαλύοντας το σύστημα εκ των έσω.