Η σκακιέρα της Λιβύης: Το παράδοξο των 15 δις, η «σφήνα» Φιντάν και η χρυσή ευκαιρία για την Αθήνα
Γράφει η Γιώτα Χουλιάρα
Η βόρεια Αφρική βιώνει μια από τις πιο ιδιαίτερες γεωπολιτικά περιόδους των τελευταίων ετών. Στη Λιβύη, η οικονομική πραγματικότητα συγκρούεται μετωπικά με τις στρατιωτικές εξελίξεις στο πεδίο, ενώ στο παρασκήνιο οι τεκτονικές ανακατάξεις στις αραβικές συμμαχίες επαναχαράσσουν τους χάρτες ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το οικονομικό παράδοξο και το κύμα βίας
Τα επίσημα στοιχεία για το πρώτο εξάμηνο του 2026 αποτυπώνουν ένα εντυπωσιακό παράδοξο: τα έσοδα της Λιβύης από τις εξαγωγές πετρελαίου άγγιξαν τα 15,2 δισεκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας υπερκάλυψη του στόχου κατά σχεδόν 9%. Την ίδια ακριβώς στιγμή, όμως, που τα πετρελαϊκά ταμεία γεμίζουν, οι υποδομές της χώρας γίνονται στάχτη.
Στη δυτική Λιβύη, το κρίσιμο διυλιστήριο της Ζαουίγια δέχθηκε επίθεση από μη επανδρωμένο αεροσκάφος, ενώ λίγες ώρες αργότερα, νέο χτύπημα σε ηλεκτρική εγκατάσταση στην ίδια πόλη προκάλεσε εκτεταμένη πυρκαγιά, καταστρέφοντας έναν υποσταθμό και θέτοντας εκτός λειτουργίας το εργοστάσιο. Παράλληλα, στην ανατολική Λιβύη, η δολοφονική επίθεση με βόμβα σε αυτοκίνητο στη Βεγγάζη, που στοίχισε τη ζωή στον διευθυντή στρατιωτικών πληροφοριών του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA), επιβεβαιώνει ότι το ξεκαθάρισμα λογαριασμών περνά σε επικίνδυνο στάδιο.
Ο ελιγμός Φιντάν και το δόγμα της «Ενιαίας Λιβύης»
Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό σκηνικό, η Άγκυρα απέδειξε για άλλη μια φορά την ταχύτητα αντανακλαστικών της. Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, πραγματοποίησε μια κίνηση υψηλού ρίσκου αλλά και υψηλής στρατηγικής υπεραξίας: επισκέφθηκε διαδοχικά την Τρίπολη και τη Βεγγάζη, συναντώντας τόσο την κυβέρνηση της Δύσης όσο και το περιβάλλον του Χαλίφα Χαφτάρ.
Προωθώντας επίσημα το αφήγημα της «Ενιαίας Λιβύης», η Τουρκία επιχειρεί να απεγκλωβιστεί από τον στενό ρόλο του προστάτη της Τρίπολης και να μετατραπεί στον μοναδικό απαραίτητο ρυθμιστή ολόκληρης της χώρας. Ο στόχος είναι σαφής: η σταδιακή νομιμοποίηση των τουρκικών ενεργειακών και στρατιωτικών βλέψεων (συμπεριλαμβανομένου του παράνομου Τουρκολιβυκού Μνημονίου) και από την πλευρά της Ανατολής.
Το «Σύμφωνο της Μέκκας» και η απομόνωση της Αιγύπτου
Η τουρκική αυτή διείσδυση δεν συμβαίνει σε κενό αέρος. Συνδέεται άμεσα με τις δραματικές αλλαγές στον αραβικό κόσμο. Όπως αποκαλύφθηκε πρόσφατα, το πρόσφατο αμυντικό «Σύμφωνο της Μέκκας» μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν συνοδεύτηκε από μια ηχηρή κίνηση του Ριάντ: τον αποκλεισμό της Αιγύπτου.
Η απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να πετάξει εκτός αμυντικού σχεδιασμού το Κάιρο αφήνει τον Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι διπλωματικά και οικονομικά πιεσμένο. Η Αίγυπτος, που αποτελούσε παραδοσιακά τον κύριο εγγυητή ασφαλείας του Χαφτάρ και το βασικό ανάχωμα στην τουρκική εξάπλωση στη Βόρεια Αφρική, βρίσκεται πλέον σε φάση αμυντικής αναδίπλωσης. Αυτό ακριβώς το στρατηγικό κενό σπεύδει να εκμεταλλευτεί ο Χακάν Φιντάν.
Η ώρα της ελληνικής «σφήνας»: Πώς πρέπει να αντιδράσει η Αθήνα
Για την ελληνική διπλωματία, οι εξελίξεις αυτές χτυπούν καμπανάκι κινδύνου, αλλά ταυτόχρονα ανοίγουν ένα παράθυρο ευκαιρίας. Η πλήρης επικράτηση της τουρκικής επιρροής σε μια «Ενιαία Λιβύη» θα σφράγιζε την τουρκική κυριαρχία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα δεν έχει την πολυτέλεια της αναμονής. Οφείλει να κινηθεί άμεσα και αποφασιστικά σε τρία μέτωπα:
-
Διπλωματική «σφήνα» στο Κάιρο: Η Ελλάδα πρέπει να εκμεταλλευτεί τη δυσαρέσκεια και την απομόνωση της Αιγύπτου από τον Κόλπο. Η Αθήνα μπορεί να προσφέρει στο Κάιρο τη διπλωματική και οικονομική γέφυρα που χρειάζεται προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, επιταχύνοντας παράλληλα στρατηγικά έργα όπως η ηλεκτρική διασύνδεση GREGY Interconnector.
-
Δυναμική επιστροφή στη Βεγγάζη: Η ελληνική παρουσία στην Ανατολική Λιβύη πρέπει να αναβαθμιστεί ουσιαστικά. Η Αθήνα οφείλει να υπενθυμίσει στην ηγεσία του LNA ότι η παράδοση στα κελεύσματα της Άγκυρας ακυρώνει τα δικά της κυριαρχικά δικαιώματα και την καθιστά όμηρο των τουρκικών σχεδιασμών.
-
Ευρωπαϊκό Μέτωπο: Σε συνεργασία με την Ιταλία και τη Γαλλία, η Ελλάδα πρέπει να καταστήσει σαφές στις Βρυξέλλες ότι οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ή στήριξη για την ανοικοδόμηση της Λιβύης προϋποθέτει την πλήρη ακύρωση των παράνομων τουρκολιβυκών μνημονίων.
Συμπεράσματα
Η γεωπολιτική δεν συγχωρεί τα κενά ισχύος. Η Τουρκία κινείται με όρους Realpolitik, εκμεταλλευόμενη τις ρωγμές στον αραβικό κόσμο και την οικονομική αστάθεια της περιοχής. Αν η Αθήνα δεν επιδείξει τόλμη, ρίσκο και διπλωματική επιθετικότητα – «μπαίνοντας σφήνα» στις εξελίξεις πριν κλείσει το παράθυρο ευκαιρίας με την Αίγυπτο –, κινδυνεύει να βρεθεί προ τετελεσμένων σε μια Λιβύη που θα ελέγχεται πλήρως από την Άγκυρα.
