Ο μυστικός δίαυλος Τραμπ με τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν και ο ρόλος του Ιράκ
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Axios, το οποίο υπογράφει ο αναλυτής Barak Ravid, στα μέσα Μαΐου, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές που προσπαθούσαν να καταλήξουν σε συμφωνία με το Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου συνάντησαν ένα εμπόδιο: Δεν μπορούσαν να εξακριβώσουν αν τα πρόσωπα στην απέναντι πλευρά του τραπεζιού εκπροσωπούσαν πράγματι το ισχυρό Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
Έτσι, αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ προέβησαν σε μια ασυνήθιστη κίνηση — παρέκαμψαν τους Ιρανούς διαπραγματευτές και επικοινώνησαν απευθείας με την ηγεσία των IRGC. Το πρόσωπο που επιστράτευσαν για το μυστικό δίαυλο (backchannel) ήταν ο Nechirvan Barzani, πρόεδρος της Αυτόνομης Περιφέρειας του Κουρδιστάν στο Ιράκ, ο οποίος διέθετε κάτι που ελάχιστοι άλλοι διαθέτουν: την εμπιστοσύνη τόσο των ΗΠΑ όσο και των ηγετών των IRGC.
Γιατί έχει σημασία: Το περιστατικό, το οποίο περιγράφηκε λεπτομερώς από τρεις πηγές με άμεση γνώση και δεν έχει αναφερθεί ξανά, αναδεικνύει πόσο περίπλοκο είναι για τις ΗΠΑ να διαπραγματεύονται με μια χώρα όπου η Ουάσινγκτον δεν είναι βέβαιη για το ποιος ακριβώς κρατά τα ηνία. Οι ΗΠΑ και το Ιράν κατέληξαν πράγματι σε ένα μνημόνιο συναντίληψης, το οποίο όμως κατέρρευσε γρήγορα.
Το βασικό πρόβλημα για την κυβέρνηση Τραμπ σήμερα —αλλά και σε κάθε μελλοντική διαπραγμάτευση— θα είναι να διασφαλίσει ότι συνομιλεί με τα πρόσωπα που πραγματικά λαμβάνουν τις αποφάσεις. Αυτό συνεπάγεται επίσης την εύρεση διαμεσολαβητών που χαίρουν της εμπιστοσύνης τόσο του Λευκού Οίκου όσο και του ιρανικού καθεστώτος.
Η γενική εικόνα: Ο πόλεμος ανέτρεψε την ιρανική ηγεσία. Η εξόντωση του Ανώτατου Ηγέτη Ali Khamenei και άλλων ανώτερων πολιτικών στελεχών —καθώς και οι 40 ημέρες συγκρούσεων που ακολούθησαν— ενίσχυσαν τον έλεγχο των IRGC στους αρμούς της εξουσίας, συμπεριλαμβανομένης της λήψης αποφάσεων για την εθνική ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική.
Η αβεβαιότητα γύρω από την κατάσταση της υγείας του νέου Ανώτατου Ηγέτη Mojtaba Khamenei κατά τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου και η απουσία του από τη δημόσια σφαίρα ενίσχυσαν περαιτέρω τους διοικητές των IRGC.
Αναδρομή: Μετά την εκεχειρία της 8ης Απριλίου και τη σύνοδο κορυφής στο Ισλαμαμπάντ λίγες ημέρες αργότερα, οι ΗΠΑ και το Ιράν προσπάθησαν να διαπραγματευτούν τον τερματισμό του πολέμου.
Στις αρχές Μαΐου, ο Λευκός Οίκος θεωρούσε ότι πλησίαζε σε συμφωνία, αλλά το Ιράν καθυστέρησε την απάντησή του για περισσότερες από 10 ημέρες.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές άρχισαν να υποψιάζονται ότι οι Ιρανοί ομόλογοί τους —ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου Mohammad Bagher Ghalibaf και ο Υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi— δεν εξουσιοδοτούνταν να κλείσουν συμφωνία και ακυρώνονταν στην πράξη από τους IRGC.
Η εξέλιξη των γεγονότων: Ο Λευκός Οίκος συνειδητοποίησε ότι χρειαζόταν έναν απευθείας δίαυλο με την ηγεσία των IRGC.
Γύρω στις 10 Μαΐου, η τότε Διευθύντρια Εθνικών Πληροφοριών Tulsi Gabbard επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Barzani.
Σύμφωνα με δύο πηγές με άμεση γνώση της συνομιλίας, η Gabbard ανέφερε στον Barzani ότι η αμερικανική κυβέρνηση θεωρούσε πως εκείνος μπορούσε να βοηθήσει στην αποκατάσταση επαφής με τον διοικητή των IRGC, Στρατηγό Ahmad Vahidi.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, ο Barzani ζούσε στο Ιράν και σπούδαζε στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης. Μιλά άπταιστα Φαρσί και διατηρεί προσωπικές σχέσεις με πολλά ανώτερα στελέχη του ιρανικού καθεστώτος, συμπεριλαμβανομένων υψηλόβαθμων μελών των IRGC, σύμφωνα με μία από τις πηγές.
«Ο Nechirvan Barzani είναι ένας ρεαλιστής που δίνει λύσεις στα προβλήματα. Χαίρει εκτίμησης σε ολόκληρη την περιοχή. Γνωρίζει σχεδόν τους πάντες τόσο στην Τεχεράνη όσο και στην Ουάσινγκτον. Είναι ο άνθρωπος που καλείς όταν βρίσκεσαι σε αδιέξοδο», δήλωσε σε συνέντευξή του ο Brett McGurk, ο οποίος έχει υπηρετήσει ως σύμβουλος για τη Μέση Ανατολή υπό τέσσερις Αμερικανούς προέδρους.
Η πηγή ανέφερε ότι η Gabbard κατέστησε σαφές στον Barzani πως πραγματοποιούσε την κλήση με την έγκριση του Προέδρου Τραμπ και του Αντιπροέδρου Vance.
Η Gabbard ανέφερε στον Barzani ότι ο Λευκός Οίκος ήθελε να γνωρίζει αν ο Vahidi και η ηγεσία των IRGC συμφωνούσαν με όσα διαπραγματεύονταν οι Ghalibaf και Araghchi ή αν είχαν άλλες ιδέες ή απαιτήσεις, σημείωσε η πηγή.
Η Gabbard υπογράμμισε ότι οι διαμεσολαβητές δεν είχαν τη δυνατότητα να επικοινωνήσουν με τον Vahidi για να το διευκρινίσουν.
Πίσω από τις κουρτίνες: Ο Barzani ανταποκρίθηκε στο αίτημα της Gabbard. Επικοινώνησε με τις επαφές του στους IRGC και ενημέρωσε ότι είχε ένα μήνυμα από την κυβέρνηση Τραμπ.
«Όμως θέλω να μιλήσω απευθείας με τον Στρατηγό Vahidi», τόνισε ο Barzani, σύμφωνα με μία από τις πηγές.
Οι Ιρανοί συμφώνησαν. Στις 14 Μαΐου, αξιωματούχος των IRGC έφτασε στο γραφείο του Barzani στο Ερμπίλ, την πρωτεύουσα του Ιρακινού Κουρδιστάν, μεταφέροντας ένα κρυπτογραφημένο τηλέφωνο για τη διεξαγωγή ασφαλούς κλήσης.
Ο Barzani ρώτησε τον Vahidi αν ευθυγραμμιζόταν με τους Ιρανούς διαπραγματευτές. Ο Ιρανός στρατηγός απάντησε καταφατικά. «Τους στηρίζω πλήρως και αυτή είναι επίσης η θέση των IRGC. Προτιμούμε να επιλύσουμε αυτή την κρίση μέσω διαπραγματεύσεων», δήλωσε ο Vahidi, σύμφωνα με πηγή με άμεση γνώση του περιστατικού.
Τρεις πηγές, συμπεριλαμβανομένου ενός αξιωματούχου του Λευκού Οίκου, ανέφεραν ότι ο Barzani κάλεσε την Gabbard αμέσως μετά τη συνομιλία του με τον Vahidi και την ενημέρωσε για την ιρανική απάντηση. Στη συνέχεια, η Gabbard ενημέρωσε τον Λευκό Οίκο.
Το παρασκήνιο: Αφού έλαβε την ιρανική απάντηση, η κυβέρνηση Τραμπ επανήλθε με μια νέα πρόταση, σύμφωνα με μία από τις πηγές που είναι σε θέση να γνωρίζουν τις παρασκηνιακές επαφές.
Οι ΗΠΑ ήθελαν ο Barzani να φιλοξενήσει μυστικές συνομιλίες μεταξύ ανώτερων Αμερικανών και Ιρανών διαπραγματευτών στο Ερμπίλ.
Ο Barzani μίλησε ξανά με τους Ιρανούς και διαβίβασε το μήνυμα. Οι Ιρανοί δεν το απέκλεισαν, αλλά εξέφρασαν ανησυχίες για την ασφάλειά τους, ανέφερε η πηγή.
Πίστευαν ότι οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών διέθεταν πολλούς πράκτορες στο Ιρακινό Κουρδιστάν και ανησυχούσαν ότι οι Ισραηλινοί θα επιχειρούσαν να τους δολοφονήσουν στο Ερμπίλ ή κατά τη διαδρομή μετάβασης και επιστροφής.
Η συνάντηση στο Ερμπίλ δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.
Η παρούσα κατάσταση: Οι διαμεσολαβητές από το Πακιστάν και το Κατάρ συνεχίζουν να ανταλλάσσουν μηνύματα μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, χωρίς όμως ουσιαστική πρόοδο, ανέφεραν περιφερειακές πηγές με γνώση του θέματος.
Ορισμένες από αυτές τις πηγές θεωρούν ότι οι Πακιστανοί παρουσιάζουν πιο αισιόδοξη εικόνα από αυτήν που δικαιολογούν οι συνομιλίες, στην προσπάθειά τους να δημιουργήσουν μια δυναμική που θα μπορούσε να σπάσει το αδιέξοδο.
Τι να παρακολουθήσουμε: Ο Barzani απέστειλε πρόσφατα μηνύματα στον Λευκό Οίκο προσφέροντας τη βοήθειά του για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν, σύμφωνα με πηγή που γνώριζε το θέμα.
Ο McGurk δήλωσε ότι το ζήτημα δεν είναι ο διαμεσολαβητής. «Είναι η πολιτική του Ιράν για τα Στενά», ανέφερε, «και αυτό είναι αμφίβολο αν θα αλλάξει σύντομα».
Το σχέδιο Ουάσινγκτον – Βαγδάτης για την ενεργειακή απεξάρτηση του Ιράκ από την Τεχεράνη
