Η απάντηση στη Συμφωνία της Μέκκας γράφτηκε στην Ανατολική Μεσόγειο (infographic)

Η άτυπη τριμερής Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου στο Ελ Αλαμέιν δεν είναι απλώς ακόμη μία συνάντηση κορυφής. Είναι μια υπενθύμιση ότι η Ανατολική Μεσόγειος διαθέτει ήδη τη δική της αρχιτεκτονική ισχύος.

Υπάρχουν τόποι που δεν φιλοξενούν απλώς γεγονότα· κουβαλούν μνήμη. Το Ελ Αλαμέιν είναι ένας από αυτούς.

Το 1942, μέσα στην έρημο της Βόρειας Αφρικής, κρίθηκε η τύχη της Μεσογείου. Η νίκη των Συμμάχων απέναντι στον Ρόμελ δεν αποτέλεσε μόνο στρατιωτική επιτυχία· σηματοδότησε την ανατροπή μιας ολόκληρης ισορροπίας ισχύος. Ογδόντα τέσσερα χρόνια αργότερα, στο ίδιο σημείο, δεν συγκρούονται στρατοί. Συγκρούονται δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς οργανώνεται η ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή.

Η άτυπη τριμερής Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου πραγματοποιήθηκε λίγες εβδομάδες μετά τη Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, η οποία εισήγαγε έναν μηχανισμό συλλογικής άμυνας με φιλοδοξία να αποκτήσει μόνιμο περιφερειακό χαρακτήρα. Η χρονική συγκυρία δύσκολα μπορεί να περάσει απαρατήρητη.

Το μήνυμα βρίσκεται στην εικόνα

Μετά τη Συμφωνία της Μέκκας, η Άγκυρα άφησε να εννοηθεί ότι η Αίγυπτος θα μπορούσε να αποτελέσει τον επόμενο φυσικό εταίρο της νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Ωστόσο, το Κάιρο επέλεξε μια διαφορετική εικόνα. Αντί να εμφανιστεί δίπλα στην Τουρκία σε μια νέα περιφερειακή δομή, ο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι υποδέχθηκε τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Νίκο Χριστοδουλίδη στο Ελ Αλαμέιν, επαναβεβαιώνοντας μια συνεργασία που οικοδομείται εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Αίγυπτος απορρίπτει τη συνεργασία της με τη Σαουδική Αραβία. Σημαίνει όμως ότι δεν εγκαταλείπει τον μεσογειακό της ρόλο — και αυτή είναι μια ουσιώδης διαφορά.

Το μεγαλύτερο ερώτημα μετά τη Μέκκα ήταν ένα: Θα ενταχθεί τελικά η Αίγυπτος στον νέο άξονα;

Μέχρι στιγμής, η απάντηση του Καΐρου δεν είναι ένα απόλυτο «ναι» ή «όχι». Είναι μια στρατηγική ισορροπίας. Η Αίγυπτος συνεχίζει να συνεργάζεται με τη Σαουδική Αραβία, διατηρεί τη σχέση της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, συνομιλεί με το Ισραήλ για τη διαχείριση της κρίσης στη Γάζα και, ταυτόχρονα, εμβαθύνει τη συνεργασία της με την Ελλάδα και την Κύπρο.

Αυτή η πολυδιάστατη προσέγγιση αυξάνει τη διαπραγματευτική της αξία. Με άλλα λόγια, το Κάιρο φαίνεται να αγοράζει χρόνο αντί να αγοράζει αποκλειστικούς συμμάχους.

Η πραγματική δύναμη της τριμερούς είναι ότι έχει ιστορία

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της σημερινής συνάντησης είναι ότι δεν δημιουργεί κάτι καινούργιο· επανενεργοποιεί κάτι που ήδη υπάρχει. Ο μηχανισμός συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου λειτουργεί από το 2014 και έχει αποκτήσει θεσμικό βάθος μέσα από κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, ανταλλαγή πληροφοριών, ενεργειακές συνέργειες και διαρκή πολιτικό συντονισμό.

Αυτό σημαίνει ότι η σημερινή εικόνα δεν βασίζεται σε μια συγκυριακή αντίδραση, αλλά σε μια δεκαετία συστηματικής οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

Η ΑΟΖ παραμένει η σιωπηλή «κόκκινη γραμμή»

Αν υπάρχει μια εξέλιξη που εξακολουθεί να επηρεάζει την ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο, αυτή είναι η συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών Ελλάδας–Αιγύπτου του 2020. Η συμφωνία εκείνη αποτέλεσε την πρώτη ουσιαστική θεσμική απάντηση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και διαμόρφωσε ένα διαφορετικό πλαίσιο νομιμοποίησης για τις θαλάσσιες διεκδικήσεις στην περιοχή.

Η παρουσία του Σίσι δίπλα στον Μητσοτάκη και τον Χριστοδουλίδη λειτουργεί, τουλάχιστον σε επίπεδο συμβολισμού, ως υπενθύμιση ότι αυτή η επιλογή παραμένει ενεργή.

Η ενέργεια είναι το στοιχείο που αλλάζει τους κανόνες

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στις δύο αρχιτεκτονικές. Η Συμφωνία της Μέκκας επικεντρώνεται κυρίως στην ασφάλεια, ενώ η Ανατολική Μεσόγειος διαθέτει ήδη ισχυρό οικονομικό υπόβαθρο.

Το East Mediterranean Gas Forum (EMGF), με έδρα το Κάιρο, καθώς και έργα όπως η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Αιγύπτου (GREGY), δημιουργούν δεσμούς που στηρίζονται σε επενδύσεις, υποδομές και κοινά οικονομικά συμφέροντα. Αυτό καθιστά τις σχέσεις αυτές πιο ανθεκτικές από μια συνεργασία που στηρίζεται αποκλειστικά στην αντίληψη κοινών απειλών.

Το κοινό ανακοινωθέν

Οι τρεις ηγέτες μίλησαν για σταθερότητα, συνεργασία και περιφερειακή ασφάλεια. Όμως, πίσω από αυτές τις λέξεις διακρίνεται μια βαθύτερη πραγματικότητα:

• Η Ελλάδα χρειάζεται μια Αίγυπτο που θα συνεχίσει να βλέπει τη Μεσόγειο ως στρατηγική της προτεραιότητα.

• Η Κύπρος χρειάζεται μια Αίγυπτο που δεν θα αναθεωρήσει τη στάση της απέναντι στις θαλάσσιες ζώνες.

• Η Αίγυπτος χρειάζεται μια Ευρώπη που θα παραμείνει οικονομικός και πολιτικός εταίρος.

• Και όλοι μαζί χρειάζονται ασφαλείς θαλάσσιους διαδρόμους από το Σουέζ μέχρι το Αιγαίο.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο υπόβαθρο της συνάντησης.

Η επόμενη μέρα

Η Συμφωνία της Μέκκας, αν και δεν φαίνεται μέχρι στιγμής πώς θα μπορούσε να δράσει στην πράξη,  παραμένει μια από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές εξελίξεις του 2026. Όμως το Ελ Αλαμέιν υπενθύμισε κάτι εξίσου σημαντικό: η Ανατολική Μεσόγειος δεν περίμενε τη Μέκκα για να αποκτήσει αρχιτεκτονική συνεργασίας — την είχε ήδη οικοδομήσει.

Η πραγματική αναμέτρηση των επόμενων μηνών δεν θα αφορά μόνο το ποιος θα δημιουργήσει τη μεγαλύτερη συμμαχία. Θα αφορά το ποιος θα καταφέρει να πείσει την Αίγυπτο ότι το μέλλον της βρίσκεται μέσα στον δικό του γεωπολιτικό σχεδιασμό.

Προς το παρόν, το Κάιρο μοιάζει να επιλέγει κάτι πιο σύνθετο: να κρατήσει το κέντρο της σκακιέρας στη Μεσόγειο, δίπλα σε συμμάχους όπως η Ελλάδα και η Κύπρος.

Το διπλό παιχνίδι του Ριάντ: Πώς η Συμφωνία της Μέκκας αποτελεί διαπραγματευτικό χαρτί