Από το Ορμούζ και τη Βιέννη μέχρι την Ουάσιγκτον και το Πεκίνο: η εβδομάδα όπου ενέργεια, επιτόκια και ασφάλεια συναντώνται

Η νέα εβδομάδα ξεκινά χωρίς ένα και μοναδικό γεγονός που να μπορεί να χαρακτηριστεί «το μεγάλο ραντεβού». Κι όμως, ίσως ακριβώς γι’ αυτό να είναι πιο κρίσιμη.

Από τις 14 έως τις 20 Σεπτεμβρίου, τρία διαφορετικά μέτωπα αρχίζουν να αλληλεπιδρούν όλο και πιο έντονα: η κρίση στη Μέση Ανατολή και οι ενεργειακές της συνέπειες, η επιστροφή του πληθωρισμού στο επίκεντρο της νομισματικής πολιτικής και η αναζήτηση νέων ισορροπιών ασφαλείας από την Ευρώπη μέχρι την Ασία.

Στον Περσικό Κόλπο, η διπλωματία γύρω από τα Στενά του Ορμούζ έχει μόλις δεχθεί πλήγμα. Στην Ουάσιγκτον, η Federal Reserve ετοιμάζεται να πάρει μία από τις δυσκολότερες αποφάσεις της χρονιάς. Στη Βιέννη, η πυρηνική ατζέντα του Ιράν επιστρέφει στο προσκήνιο μέσω του IAEA. Και στο Πεκίνο, η Κίνα φιλοξενεί ένα από τα σημαντικότερα φόρουμ στρατηγικής ασφάλειας της Ασίας.

Για την Ελλάδα, το κοινό νήμα όλων αυτών είναι σαφές: ενέργεια, ναυτιλία, πληθωρισμός και αλλαγή του περιβάλλοντος ασφαλείας στην ευρύτερη περιφέρειά μας.

1. Ορμούζ: η εβδομάδα ξεκινά με τη διπλωματία σε αδιέξοδο

Η συνάντηση που είχε προγραμματιστεί στο Ομάν μεταξύ του Ιράν και αραβικών κρατών του Κόλπου για πιθανές ρυθμίσεις σχετικά με τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ αναβλήθηκε λόγω έλλειψης συναίνεσης. Αυτό από μόνο του αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ειδήσεις με τις οποίες ανοίγει η εβδομάδα.

Η αναβολή συμπίπτει με νέα πλήγματα στην περιοχή και με σημαντική μείωση της εμπορικής κίνησης μέσω του Ορμούζ. Τα στοιχεία του Σαββατοκύριακου δείχνουν ότι οι διελεύσεις πλοίων παραμένουν αισθητά χαμηλότερες από τον πρόσφατο μέσο όρο, την ώρα που ένα νέο περιστατικό με χτύπημα πλοίου εντείνει το κλίμα ανασφάλειας.

Εδώ βρίσκεται και το πρώτο μεγάλο ερώτημα της εβδομάδας: θα υπάρξει νέα ημερομηνία για τις συνομιλίες ή η περιφερειακή διπλωματία θα παραχωρήσει ξανά χώρο στη στρατιωτική πίεση;

Για την Ελλάδα, το θέμα είναι άμεσο. Κάθε επιδείνωση στο Ορμούζ επηρεάζει τις θαλάσσιες μεταφορές, τα ασφάλιστρα κινδύνου, τη ροή LNG και πετρελαίου και, τελικά, την ελληνική ναυτιλία.

2. Η Σαουδική Αραβία ανακαλύπτει ότι ούτε η παράκαμψη του Ορμούζ είναι ασφαλής

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη μετά το πλήγμα στον σαουδαραβικό αγωγό Ανατολής–Δύσης, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο προς την Ερυθρά Θάλασσα και το λιμάνι Γιανμπού.

Ο αγωγός αυτός αποτελεί ακριβώς το στρατηγικό εργαλείο που θα επέτρεπε στο Ριάντ να παρακάμψει το Ορμούζ σε περίπτωση μεγάλης κρίσης. Η προσωρινή διακοπή του σημαίνει ότι δύο διαφορετικοί ενεργειακοί διάδρομοι —ο Περσικός Κόλπος και η Ερυθρά Θάλασσα— βρίσκονται πλέον υπό πίεση ταυτόχρονα. Το Reuters εκτιμά ότι εάν η βλάβη διαρκέσει, μπορεί να κινδυνεύσει ποσότητα που αντιστοιχεί έως και στο 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.

Την ίδια ώρα, η προέλαση των Χούθι στην Υεμένη ενισχύει την επιρροή τους κοντά στο Bab al-Mandeb και περιορίζει ακόμη περισσότερο τις ασφαλείς εναλλακτικές της Σαουδικής Αραβίας.

Το σημείο που αξίζει να παρακολουθούμε: το Ριάντ μπορεί πλέον να έχει ισχυρότερο κίνητρο για απευθείας συνεννόηση με την Τεχεράνη, όχι επειδή οι δύο πλευρές εμπιστεύονται η μία την άλλη, αλλά επειδή το κόστος της περιφερειακής κλιμάκωσης αυξάνεται.

3. 14–18 Σεπτεμβρίου: το Ιράν επιστρέφει στο επίκεντρο του IAEA

Σήμερα αρχίζει στη Βιέννη η 70ή Γενική Διάσκεψη του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, η οποία αναμένεται να διαρκέσει μέχρι τις 18 Σεπτεμβρίου. Η ημερομηνία έναρξης είχε ήδη καθοριστεί από την προηγούμενη Γενική Διάσκεψη.

Η συγκυρία δύσκολα θα μπορούσε να είναι πιο φορτισμένη.

Η παρουσία του Ιράν και η συζήτηση γύρω από το πυρηνικό του πρόγραμμα θα βρεθούν αναπόφευκτα στο επίκεντρο. Ήδη, μάλιστα, η συμμετοχή του επικεφαλής της ιρανικής Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας Mohammad Eslami έχει προκαλέσει διπλωματική ένταση λόγω περιορισμών που αφορούν τη μετακίνησή του.

Εδώ το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στο πυρηνικό πρόγραμμα. Βρίσκεται στη σύνδεση πυρηνικού – Ορμούζ – ενεργειακής ασφάλειας.

Αν η πυρηνική διαπραγμάτευση παραμένει παγωμένη και ταυτόχρονα αποτυγχάνει η περιφερειακή συνεννόηση για τη ναυσιπλοΐα, η Τεχεράνη αποκτά ακόμη μεγαλύτερο κίνητρο να χρησιμοποιεί τα Στενά ως μοχλό πίεσης.

4. 15–16 Σεπτεμβρίου: η Fed απέναντι στο ενεργειακό σοκ

Η Federal Reserve συνεδριάζει στις 15 και 16 Σεπτεμβρίου. Η ημερομηνία είναι επίσημα καθορισμένη από την προηγούμενη συνεδρίαση της FOMC.

Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η άνοδος της ενέργειας έχει αλλάξει τη συζήτηση στις αγορές.

Goldman Sachs και J.P. Morgan εκτιμούν πλέον ότι η Fed μπορεί να αυξήσει τα επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης, καθώς τα τελευταία στοιχεία δείχνουν επιμονή του πληθωρισμού. Οι αγορές αποτιμούν ήδη μεγάλη πιθανότητα αύξησης.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς εδώ: πριν από λίγους μήνες, μεγάλο μέρος της συζήτησης αφορούσε το πότε θα μειωθούν τα επιτόκια. Τώρα το ερώτημα έχει αντιστραφεί.

Και αυτό δείχνει πώς μια γεωπολιτική κρίση στον Περσικό Κόλπο μπορεί τελικά να περάσει μέσα από την τιμή του πετρελαίου στα αμερικανικά ομόλογα, στο ευρώ, στις ευρωπαϊκές τράπεζες και στον Έλληνα δανειολήπτη.

5. 17–18 Σεπτεμβρίου: και η Τράπεζα της Ιαπωνίας στο παιχνίδι

Μία ημέρα μετά τη Fed, η προσοχή μεταφέρεται στην Ασία. Η Τράπεζα της Ιαπωνίας συνεδριάζει στις 17 και 18 Σεπτεμβρίου.

Η αγορά περιμένει μια ακόμη πιθανή κίνηση σύσφιξης, καθώς η Ιαπωνία αντιμετωπίζει ταυτόχρονα πιέσεις από τον εισαγόμενο πληθωρισμό, τις τιμές της ενέργειας και την ενίσχυση των μισθών. Οι προσδοκίες για τις αποφάσεις της Fed και της BOJ έχουν ήδη οδηγήσει το γιεν κοντά σε υψηλό επτά μηνών.

Αυτό δεν είναι μια απομονωμένη ιαπωνική ιστορία.

Όταν η Fed, η ΕΚΤ και η Τράπεζα της Ιαπωνίας κινούνται όλες προς πιο σφιχτή πολιτική, οι διεθνείς χρηματοπιστωτικές συνθήκες αλλάζουν. Και αυτό αυξάνει το κόστος κεφαλαίου για κράτη, επιχειρήσεις και επενδύσεις διεθνώς.

6. 15–17 Σεπτεμβρίου: η Κίνα παρουσιάζει το δικό της όραμα για την παγκόσμια ασφάλεια

Στο Πεκίνο πραγματοποιείται από τις 15 έως τις 17 Σεπτεμβρίου το 13ο Beijing Xiangshan Forum, ένα από τα σημαντικότερα φόρουμ άμυνας και στρατηγικής στην Ασία.

Η επίσημη θεματολογία περιλαμβάνει τη στρατηγική σταθερότητα, τις περιφερειακές συγκρούσεις, την ασφάλεια στον Ινδο-Ειρηνικό, τη θαλάσσια ασφάλεια, τις στρατιωτικές εφαρμογές νέων τεχνολογιών και το διάστημα.

Το Xiangshan Forum αποτελεί σε μεγάλο βαθμό την κινεζική απάντηση στο Shangri-La Dialogue της Σιγκαπούρης. Το Πεκίνο χρησιμοποιεί τη διοργάνωση για να προωθήσει το δικό του αφήγημα περί πολυπολικής τάξης και «κοινής ασφάλειας», ενώ παράλληλα επιχειρεί να εμφανιστεί ως εναλλακτικός πάροχος στρατηγικών ιδεών απέναντι στις ΗΠΑ.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον θα έχουν οι αναφορές σε Ταϊβάν, Νότια Σινική Θάλασσα και θαλάσσιους διαδρόμους.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν είναι μακρινό. Ως μεγάλη ναυτιλιακή δύναμη, η χώρα εξαρτάται άμεσα από την ελευθερία των διεθνών θαλάσσιων οδών — από τον Περσικό Κόλπο μέχρι τον Ινδο-Ειρηνικό.

7. Ουκρανία: από τα διυλιστήρια στη διπλωματία

Το ουκρανικό μέτωπο μπαίνει στην εβδομάδα με μια ενδιαφέρουσα μετατόπιση.

Ο Donald Trump κάλεσε τον Volodymyr Zelensky να σταματήσει τα ουκρανικά πλήγματα στις ρωσικές εγκαταστάσεις παραγωγής diesel, υποστηρίζοντας ότι οι επιθέσεις συμβάλλουν στην άνοδο των διεθνών τιμών καυσίμων.

Η δήλωση έχει μεγαλύτερη σημασία από ό,τι φαίνεται.

Για πρώτη φορά, η Ουάσιγκτον συνδέει τόσο άμεσα μια επιχειρησιακή επιλογή της Ουκρανίας με την παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Η Ρωσία, το Ιράν, το Ορμούζ και η ουκρανική εκστρατεία κατά των ρωσικών διυλιστηρίων συναντώνται πλέον στην ίδια εξίσωση: την προσφορά καυσίμων.

Ταυτόχρονα, το Κίεβο έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων συνομιλιών με τη Ρωσία εντός του Σεπτεμβρίου, με πιθανή αμερικανική συμμετοχή.

Η εβδομάδα, επομένως, αξίζει να παρακολουθηθεί για οποιαδήποτε ένδειξη ότι οι ενεργειακές πιέσεις αρχίζουν να δημιουργούν μεγαλύτερη πίεση για διπλωματική κινητικότητα.

8. G20 Ενέργειας: η Ρωσία επιστρέφει στο τραπέζι

Στο Χιούστον πραγματοποιείται αυτή την εβδομάδα συνάντηση του G20 για την ενέργεια. Ιδιαίτερη πολιτική σημασία έχει η επιβεβαίωση ότι θα συμμετάσχει και Ρώσος εκπρόσωπος, παρά τις προηγούμενες ευρωπαϊκές αντιδράσεις για την επανένταξη της Μόσχας σε υψηλού επιπέδου συναντήσεις.

Αυτό δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα αντίφαση.

Η Δύση εξακολουθεί να προσπαθεί να περιορίσει τα ρωσικά έσοδα από ενέργεια, αλλά η νέα παγκόσμια ενεργειακή κρίση κάνει ολοένα δυσκολότερο να συζητηθεί η σταθερότητα της αγοράς χωρίς τη συμμετοχή της Ρωσίας.

Η Μόσχα ήδη χρησιμοποιεί αυτή την πραγματικότητα επικοινωνιακά, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να περιορίσει το κόστος της ενεργειακής κρίσης εάν επανέφερε ρωσικές προμήθειες φυσικού αερίου.

9. Ευρώπη: το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι μόνο το πετρέλαιο

Η Ευρώπη παρακολουθεί την κρίση του Ορμούζ με ιδιαίτερη ανησυχία κυρίως για έναν λόγο: το LNG.

Οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ τα αποθέματα βρίσκονται χαμηλότερα από τα φυσιολογικά επίπεδα ενόψει χειμώνα. Η μείωση των εξαγωγών LNG από τη Μέση Ανατολή έχει περιορίσει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια ελιγμών.

Αυτό δημιουργεί ένα στρατηγικό πρόβλημα για την ΕΕ.

Η Ευρώπη καλείται ταυτόχρονα να χρηματοδοτήσει: την άμυνά της, την ενεργειακή μετάβαση, την τεχνολογική της ανταγωνιστικότητα και την υποστήριξη της Ουκρανίας.

Και όλα αυτά με ξανά ακριβή ενέργεια.

Για την Ελλάδα υπάρχει και μια δεύτερη ανάγνωση: η κρίση ενισχύει τη σημασία των υποδομών LNG, των διασυνδέσεων και της θέσης της χώρας ως ενεργειακού κόμβου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

10. Τουρκία – Ανατολική Μεσόγειος: όχι πρωτοσέλιδο αυτή την εβδομάδα, αλλά κομμάτι της ίδιας εξίσωσης

Δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή ένα προγραμματισμένο γεγονός Ελλάδας–Τουρκίας που να μπορεί να ανταγωνιστεί σε βαρύτητα τη Fed, το Ορμούζ ή τη Βιέννη.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται εκτός της εικόνας.

Η πίεση στο Ορμούζ και στο Bab al-Mandeb αυξάνει τη στρατηγική αξία της Μεσογείου ως εναλλακτικού ενεργειακού και εμπορικού διαδρόμου. Παράλληλα, η βαθύτερη τουρκική παρουσία στη Συρία, η αντιπαράθεση Άγκυρας–Ισραήλ και οι νέες αραβικές ισορροπίες συνδέουν πλέον περισσότερο από ποτέ το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Γι’ αυτό το συγκεκριμένο μέτωπο θα το παρακολουθούσα αυτή την εβδομάδα όχι για ένα μεμονωμένο γεγονός αλλά για δευτερογενείς κινήσεις: στρατιωτικές επαφές, ενεργειακές συμφωνίες, δηλώσεις για θαλάσσιους διαδρόμους και νέες περιφερειακές ευθυγραμμίσεις.

Τι παρακολουθούμε περισσότερο αυτή την εβδομάδα

Αν έπρεπε να επιλέξουμε μόνο τρία σημεία, θα ήταν αυτά:

Πρώτον, το Ορμούζ. Όχι μόνο αν θα παραμείνει ανοικτό, αλλά αν θα υπάρξει νέα προσπάθεια διπλωματικής συμφωνίας μετά την αναβολή της συνάντησης στο Ομάν.

Δεύτερον, τη Fed. Η απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου θα δείξει εάν η ενεργειακή κρίση έχει ήδη αρχίσει να ανατρέπει τη νομισματική πολιτική της μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου.

Τρίτον, τη Σαουδική Αραβία. Το πλήγμα στον αγωγό Ανατολής–Δύσης και η ενίσχυση των Χούθι κοντά στο Bab al-Mandeb περιορίζουν τις επιλογές του Ριάντ. Και όταν περιορίζονται οι επιλογές μιας μεγάλης περιφερειακής δύναμης, συνήθως αλλάζει και η διπλωματία της.

Το στρατηγικό συμπέρασμα

Η εβδομάδα 14–20 Σεπτεμβρίου δεν αφορά απλώς μια σειρά ανεξάρτητων γεγονότων. Αφορά τη μετατροπή της ενέργειας σε κοινό παρονομαστή της διεθνούς πολιτικής.

Το Ιράν πιέζει μέσω του Ορμούζ. Οι Χούθι πιέζουν μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Η Ουκρανία πιέζει τη Ρωσία μέσω των διυλιστηρίων. Η Ρωσία υπενθυμίζει στην Ευρώπη ότι διαθέτει φυσικό αέριο. Η Fed και η ΕΚΤ προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τον πληθωρισμό που παράγει αυτή η αλληλουχία κρίσεων.

Και η Κίνα, από το Πεκίνο, παρουσιάζει ταυτόχρονα το δικό της αφήγημα για μια νέα, πολυπολική αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Αυτό είναι ίσως το βασικό μήνυμα της εβδομάδας: Οι θαλάσσιοι διάδρομοι, η ενέργεια και η νομισματική πολιτική δεν είναι πλέον ξεχωριστές ιστορίες. Είναι διαφορετικές όψεις της ίδιας γεωπολιτικής αναδιάταξης.

Για την Ελλάδα, μια χώρα που βρίσκεται ταυτόχρονα στην ευρωπαϊκή οικονομία, στην Ανατολική Μεσόγειο και στην κορυφή της παγκόσμιας ναυτιλίας, αυτή η αναδιάταξη δεν αποτελεί μακρινή διεθνή εξέλιξη. Βρίσκεται ήδη στην πόρτα μας.