Η συζήτηση για την επόμενη υποψηφιότητα του Τούρκου προέδρου έχει ήδη αρχίσει. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, δεν είναι αν ο Ερντογάν θέλει να είναι ξανά υποψήφιος. Είναι εάν μπορεί να συγκεντρώσει τις 360 ψήφους που χρειάζονται για να ανοίξει ο συνταγματικός δρόμος προς το 2033.

Στην Τουρκία, οι εκλογές του 2028 μοιάζουν ακόμη μακρινές. Στην Άγκυρα, όμως, η συζήτηση έχει ήδη αρχίσει. Ο Μεχμέτ Ουτσούμ, ανώτατος σύμβουλος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Νομικών Πολιτικών της Προεδρίας, έβαλε αυτή την εβδομάδα στο τραπέζι μια εξαιρετικά συγκεκριμένη ημερομηνία: 16 Απριλίου 2028.

Και πρόσθεσε κάτι ακόμη πιο σημαντικό: ο Ερντογάν, είπε, θα είναι τότε υποψήφιος «για τελευταία φορά». Η ημερομηνία δεν επιλέχθηκε τυχαία. Στις 16 Απριλίου 2017 πραγματοποιήθηκε το δημοψήφισμα που άλλαξε το πολίτευμα της Τουρκίας και άνοιξε τον δρόμο για το σημερινό εκτελεστικό προεδρικό σύστημα.

Έντεκα χρόνια αργότερα, η ίδια ημερομηνία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στην πολιτική διαδρομή του ανθρώπου που κυριαρχεί στην Τουρκία από το 2003.

Το κλειδί βρίσκεται στο άρθρο 116

Το τουρκικό Σύνταγμα περιορίζει κανονικά τον πρόεδρο σε δύο θητείες. Υπάρχει όμως μία κρίσιμη εξαίρεση. Το άρθρο 116 προβλέπει ότι εάν, κατά τη δεύτερη θητεία του προέδρου, η Εθνοσυνέλευση αποφασίσει την ανανέωση των προεδρικών και βουλευτικών εκλογών, τότε ο εν ενεργεία πρόεδρος μπορεί να θέσει υποψηφιότητα ακόμη μία φορά. Για να συμβεί αυτό απαιτείται πλειοψηφία τριών πέμπτων της Εθνοσυνέλευσης: 360 από τους συνολικά 600 βουλευτές.

Αυτή είναι η λεπτομέρεια που αλλάζει ολόκληρη την εικόνα. Η συζήτηση για το πολιτικό μέλλον του Ερντογάν δεν αφορά τόσο μια αμφισβητούμενη ερμηνεία του Συντάγματος, όσο την ενεργοποίηση μιας διάταξης που βρίσκεται ήδη μέσα σε αυτό. Αρκεί να υπάρξουν οι 360 ψήφοι.

Η αριθμητική των 360

Και εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον πολιτικό παιχνίδι. Το AKP και το MHP δεν διαθέτουν μόνα τους τον απαιτούμενο αριθμό βουλευτών. Αυτό σημαίνει ότι, όταν έρθει η ώρα μιας ενδεχόμενης ψηφοφορίας για ανανέωση των εκλογών, η κυβερνητική συμμαχία θα χρειαστεί υποστήριξη έξω από τις δικές της κοινοβουλευτικές γραμμές.

Ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί έχει ήδη ξεκαθαρίσει τη θέση του MHP. Στις 16 Σεπτεμβρίου δήλωσε ότι υποψήφιος του κόμματός του στις επόμενες προεδρικές εκλογές θα είναι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Χρησιμοποίησε μάλιστα τον συμβολισμό των τριών ημισελήνων του MHP: ο Ερντογάν, είπε, ολοκλήρωσε τις δύο πρώτες με τις νίκες του το 2018 και το 2023 και «απομένει μόνο η τρίτη».

Το ερώτημα λοιπόν μετακινείται. Δεν είναι πλέον μόνο εάν το MHP θα στηρίξει μια νέα υποψηφιότητα. Αυτό έχει ουσιαστικά απαντηθεί. Το ερώτημα είναι πού θα βρεθούν οι υπόλοιπες ψήφοι. Και αυτό μπορεί να μετατρέψει τους επόμενους δεκαοκτώ μήνες σε περίοδο έντονων πολιτικών διαπραγματεύσεων στην Άγκυρα.

Γιατί η 16η Απριλίου έχει σημασία

Ο Μεχμέτ Ουτσούμ είχε παρουσιάσει τη συγκεκριμένη ιδέα ήδη από τον Ιούνιο. Δεν πρόκειται, επομένως, για μια αυθόρμητη δήλωση. Σε ανάλυσή του είχε υποστηρίξει ότι οι εκλογές θα μπορούσαν να μετακινηθούν για μικρό χρονικό διάστημα και να πραγματοποιηθούν στις 16 Απριλίου 2028, ώστε να ενεργοποιηθεί η συνταγματική δυνατότητα της τελευταίας υποψηφιότητας Ερντογάν.

Η επιλογή της ημέρας διαθέτει παράλληλα έναν προφανή πολιτικό συμβολισμό. Η 16η Απριλίου 2017 ήταν η ημέρα κατά την οποία οι Τούρκοι ενέκριναν οριακά τη συνταγματική μεταρρύθμιση που αντικατέστησε το κοινοβουλευτικό μοντέλο με το προεδρικό. Μια εκλογή Ερντογάν ακριβώς έντεκα χρόνια αργότερα θα συνέδεε συμβολικά τη δημιουργία του προεδρικού συστήματος με την τελευταία πολιτική του αναμέτρηση.

«Δεν υπάρχουν εκλογές στην ατζέντα»

Υπάρχει, βέβαια, μια εμφανής αντίφαση στη δημόσια εικόνα που παρουσιάζει το AKP. Ο ίδιος ο Ερντογάν μίλησε στις 10 Σεπτεμβρίου για τις «εκλογές που πλησιάζουν» και την ανάγκη προετοιμασίας του κόμματος. Λίγες ημέρες αργότερα, ο εκπρόσωπος του AKP Ομέρ Τσελίκ έσπευσε να περιορίσει τις ερμηνείες. «Αυτό δεν αποτελεί μήνυμα για πρόωρες εκλογές», δήλωσε, επιμένοντας ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν εκλογές στην πολιτική ατζέντα της χώρας.

Οι δύο τοποθετήσεις δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκη ότι υπάρχει ήδη ειλημμένη απόφαση. Δείχνουν όμως ότι το 2028 έχει αρχίσει να εισέρχεται στη δημόσια πολιτική συζήτηση πολύ νωρίτερα από την επίσημη προεκλογική περίοδο.

Και κυρίως ότι άνθρωποι από το στενό περιβάλλον του προέδρου συζητούν πλέον δημόσια όχι μόνο την υποψηφιότητά του αλλά και τον συνταγματικό τρόπο με τον οποίο αυτή θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί.

Από το 2028 στο 2033

Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη διάσταση της υπόθεσης. Εάν η Εθνοσυνέλευση αποφασίσει την ανανέωση των εκλογών κατά τη δεύτερη θητεία Ερντογάν, εάν εκείνος είναι ξανά υποψήφιος και εάν επανεκλεγεί, θα ξεκινήσει νέα πενταετή προεδρική θητεία. Με άλλα λόγια, η συζήτηση που γίνεται σήμερα στην Άγκυρα δεν αφορά απλώς μερικές εβδομάδες μετακίνησης της ημερομηνίας των εκλογών. Αφορά τη δυνατότητα παραμονής του Ερντογάν στην προεδρία μέχρι το 2033.

Τότε θα είναι 79 ετών και θα έχουν συμπληρωθεί τρεις δεκαετίες από τότε που ανέλαβε την πρωθυπουργία της Τουρκίας.

Η τελευταία εκλογή και η επόμενη ημέρα

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη ανάγνωση της φράσης «για τελευταία φορά». Εάν πράγματι το 2028 σχεδιαστεί ως η τελευταία εκλογική αναμέτρηση του Ερντογάν, τότε η Τουρκία θα εισέλθει ταυτόχρονα στη συζήτηση για τη διαδοχή του.

Μια νέα πενταετής θητεία δεν θα αφορά μόνο την παραμονή του στην εξουσία. Θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο το σημερινό κυβερνητικό σύστημα θα επιχειρήσει να οργανώσει την επόμενη ημέρα του. Αυτό εξηγεί γιατί η συζήτηση για το 2028 έχει σημασία ήδη από σήμερα.

Για περισσότερο από δύο δεκαετίες, η πολιτική ζωή της Τουρκίας περιστρέφεται γύρω από ένα πρόσωπο. Εάν ο Ερντογάν διεκδικήσει πράγματι μία τελευταία θητεία, το ερώτημα δεν θα είναι μόνο αν θα κερδίσει. Θα είναι επίσης ποια Τουρκία θα επιχειρήσει να αφήσει πίσω του.

Μέχρι τότε, όμως, υπάρχει ένας αριθμός που θα καθορίσει πολλά: 360. Τόσες ψήφους χρειάζεται η Εθνοσυνέλευση για να ανοίξει τον δρόμο προς την κάλπη της 16ης Απριλίου. Και, ενδεχομένως, προς το 2033.