Η Τεχεράνη δηλώνει ότι μπορεί να αποκαταστήσει τη ναυσιπλοΐα μέσα σε επτά ημέρες εφόσον η Ουάσιγκτον μειώσει τη στρατιωτική πίεση και άρει τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών. Το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του Κόλπου μετατρέπεται πλέον από πεδίο σύγκρουσης σε διαπραγματευτικό χαρτί.

Το Στενό του Ορμούζ ήταν πάντοτε κάτι περισσότερο από μια στενή λωρίδα θάλασσας ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν. Είναι ένα από τα σημεία όπου η γεωγραφία συναντά την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια. Τώρα αποκτά μία ακόμη διάσταση.

Το Ορμούζ μπαίνει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.

Ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι το Ιράν μπορεί να αποκαταστήσει τη ναυσιπλοΐα στο Στενό μέσα σε επτά ημέρες, εφόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες μειώσουν τη στρατιωτική πίεση και άρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η πρόταση έχει ήδη μεταφερθεί στην Ουάσιγκτον μέσω μεσολαβητών.

Η χρονική στιγμή έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ έχει συγκεντρώσει στη Νέα Υόρκη τις πολιτικές και διπλωματικές ηγεσίες των δύο πλευρών, προσφέροντας έναν από τους ελάχιστους διαθέσιμους χώρους για επανεκκίνηση της διπλωματίας. Ο ίδιος Ιρανός αξιωματούχος χαρακτήρισε μάλιστα τη Γενική Συνέλευση «χρυσή ευκαιρία» για επιστροφή των ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις.

Η πρόταση της Τεχεράνης

Η ιρανική πρόταση στηρίζεται σε μια σχετικά απλή ανταλλαγή. Η Τεχεράνη ζητά από την Ουάσιγκτον να δείξει επισήμως ότι επιδιώκει διπλωματική λύση, να μειώσει τη στρατιωτική πίεση και να άρει τον αμερικανικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.

Σε αντάλλαγμα, δηλώνει ότι μπορεί να αποκαταστήσει τη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ μέσα σε επτά ημέρες. Αυτό είναι και το σημαντικότερο στοιχείο της πρότασης.

Γιατί το Ιράν δεν χρησιμοποιεί πλέον μόνο τη δυνατότητα περιορισμού της ναυσιπλοΐας ως στρατιωτικό μέσο πίεσης. Τη συνδέει με συγκεκριμένα αιτήματα προς την Ουάσιγκτον. Το Ορμούζ μετατρέπεται από πεδίο στρατιωτικής πίεσης σε πολιτικό αντάλλαγμα.

Από 125 πλοία την ημέρα σε μόλις δύο

Οι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος της ανατροπής. Πριν από την έναρξη της σύγκρουσης με το Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, περίπου 125 μεγάλα εμπορικά πλοία περνούσαν καθημερινά από το Στενό, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Reuters. Η συγκεκριμένη θαλάσσια οδός εξυπηρετούσε περίπου το 20% της παγκόσμιας ημερήσιας προσφοράς αργού πετρελαίου και LNG.

Τη Δευτέρα, τα προκαταρκτικά στοιχεία της Kpler κατέγραψαν μόλις δύο εμπορικά πλοία να διασχίζουν το Ορμούζ, από δέκα την προηγούμενη ημέρα.

Χρειάζεται εδώ μια σημαντική διευκρίνιση: τα δεδομένα βασίζονται στους αναμεταδότες AIS και δεν περιλαμβάνουν πλοία που ενδέχεται να πέρασαν με απενεργοποιημένο σύστημα εντοπισμού. Επομένως, ο αριθμός δεν αποτελεί πλήρη καταγραφή κάθε διέλευσης.

Η γενική εικόνα όμως είναι σαφής. Η κίνηση βρίσκεται πολύ χαμηλότερα από τα επίπεδα πριν από τη σύγκρουση. Το προηγούμενο Σαββατοκύριακο καταγράφηκαν 17 διελεύσεις πλοίων μεταφοράς εμπορευμάτων, έναντι 37 μία εβδομάδα νωρίτερα.

Και τα πλοία εξακολουθούν να δέχονται επιθέσεις

Η επιστροφή στην κανονικότητα δεν εξαρτάται μόνο από μια πολιτική συμφωνία.

Το Reuters ανέφερε δύο διαφορετικές επιθέσεις σε πλοία που διέσχιζαν το Ορμούζ. Το δεξαμενόπλοιο αργού LR Stephanie, με σημαία Νήσου Μαν, χτυπήθηκε από άγνωστο βλήμα κατά την είσοδό του στο Στενό, με αποτέλεσμα δύο μέλη του πληρώματος να τραυματιστούν ελαφρά.

Σε διαφορετικό περιστατικό χτυπήθηκε και το υπό λιβεριανή σημαία LPG tanker Al Maryah, ενώ εξερχόταν από το Στενό. Και τα δύο πλοία συνέχισαν χωρίς να χρειαστούν ρυμούλκηση. Μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί ποιος ευθύνεται για τις επιθέσεις.

Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη δυσκολία για οποιαδήποτε συμφωνία. Δεν αρκεί να υπάρξει πολιτική απόφαση για επαναλειτουργία του Ορμούζ. Θα πρέπει οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι ασφαλιστές να πειστούν ότι η διέλευση είναι πραγματικά ασφαλής.

Η Σαουδική Αραβία αναζητεί παράκαμψη

Την ίδια στιγμή, η Σαουδική Αραβία επιχειρεί να περιορίσει την εξάρτησή της από το Ορμούζ. Το Ριάντ επανέφερε σε λειτουργία τον East–West Pipeline, τον αγωγό που μεταφέρει πετρέλαιο από τις ανατολικές πετρελαϊκές περιοχές του βασιλείου προς το Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η συγκεκριμένη διαδρομή αποτελεί τη βασική σαουδαραβική εναλλακτική όταν η ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ διαταράσσεται. Το Reuters ανέφερε ότι η επανεκκίνηση του αγωγού επιτρέπει την επιστροφή περιορισμένων εξαγωγών μέσω της Ερυθράς Θάλασσας.

Αυτό δεν αφαιρεί από το Ορμούζ τη στρατηγική του σημασία. Δείχνει όμως κάτι άλλο.

Όσο οι χώρες του Κόλπου αναζητούν εναλλακτικές εξόδους για τις ενεργειακές τους εξαγωγές, τόσο επιχειρούν να περιορίσουν την αποτελεσματικότητα του Ορμούζ ως μοχλού πίεσης. Και εδώ επανεμφανίζεται το δεύτερο μεγάλο chokepoint της περιοχής: το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Η σημασία των δύο περασμάτων αποτυπώθηκε και στην τηλεφωνική επικοινωνία του Vladimir Putin με τον Mohammed bin Salman στις 22 Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, οι δύο ηγέτες υπογράμμισαν την ανάγκη ασφαλούς και ανεμπόδιστης ναυσιπλοΐας τόσο στο Ορμούζ όσο και στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Η αγορά ήδη αντιδρά

Οι ενεργειακές αγορές παρακολουθούν στενά κάθε ένδειξη αποκλιμάκωσης. Σήμερα, 23 Σεπτεμβρίου, οι τιμές του πετρελαίου παρέμεναν κοντά στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων δύο εβδομάδων, καθώς οι επενδυτές αξιολογούσαν τόσο την πιθανότητα αύξησης των εξαγωγών από τον Κόλπο όσο και την ιρανική πρόταση για το Ορμούζ.

Η αντίδραση δείχνει πόσο στενά συνδέεται πλέον η διπλωματία με την αγορά. Μια πραγματική συμφωνία για το Ορμούζ θα μπορούσε να αποκλιμακώσει σημαντικά τις τιμές του πετρελαίου, περιορίζοντας την επιβάρυνση που προκαλεί η γεωπολιτική αβεβαιότητα. Μια νέα κλιμάκωση ή ένα σοβαρό περιστατικό εναντίον εμπορικού πλοίου θα μπορούσε να αντιστρέψει γρήγορα αυτή την τάση.

Η Ουάσιγκτον δεν έχει πει ακόμη «ναι»

Το γεγονός ότι το Ιράν κατέθεσε πρόταση δεν σημαίνει ότι υπάρχει συμφωνία. Στην ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο Donald Trump κάλεσε τις άλλες χώρες να συμβάλουν στην οικονομική απομόνωση του Ιράν και δεν έδειξε διάθεση να αποδεχθεί δημοσίως τους όρους της Τεχεράνης. Παράλληλα, όμως, υποστήριξε ότι πιστεύει πως τελικά θα υπάρξει συμφωνία.

Ο υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio δήλωσε επίσης ότι οι ΗΠΑ παραμένουν ανοικτές σε συνομιλίες, εφόσον υπάρχει προοπτική ουσιαστικού αποτελέσματος.

Έχουμε επομένως δύο παράλληλες κινήσεις.

• Η Ουάσιγκτον διατηρεί τη στρατιωτική και οικονομική πίεση.
• Η Τεχεράνη προσφέρει την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας ως αντάλλαγμα για τη μείωσή της.

Και ανάμεσά τους βρίσκεται το Ορμούζ.

Το πραγματικό διακύβευμα

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο το πότε θα επιστρέψουν τα δεξαμενόπλοια.

Αφορά κάτι μεγαλύτερο: ποιος θα καθορίζει τους κανόνες λειτουργίας του σημαντικότερου ενεργειακού περάσματος του Κόλπου μετά την κρίση.

Οι αραβικές μοναρχίες θέλουν ασφαλή και προβλέψιμη ναυσιπλοΐα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να αποτρέψουν μια κατάσταση στην οποία η Τεχεράνη θα μπορεί να χρησιμοποιεί επανειλημμένα τις ενεργειακές ροές ως μέσο πίεσης. Το Ιράν, από την άλλη πλευρά, επιχειρεί να μετατρέψει ένα από τα μεγαλύτερα γεωγραφικά του πλεονεκτήματα σε πολιτική διαπραγματευτική ισχύ.

Γι’ αυτό η ιρανική πρόταση έχει μεγαλύτερη σημασία από μια απλή ανακοίνωση περί πιθανής επαναλειτουργίας του Στενού. Η μάχη για το Ορμούζ δεν αφορά πλέον μόνο το εάν το Ιράν μπορεί να το κλείσει. Αφορά και το τι μπορεί να ζητήσει για να το ανοίξει. Ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη αλλαγή στη γεωπολιτική του Ορμούζ από την έναρξη της κρίσης.