Η συνάντηση των επικεφαλής της αμερικανικής και της ρωσικής διπλωματίας στη Νέα Υόρκη πραγματοποιείται λίγες ώρες μετά τις συνομιλίες Trump–Zelenskyy και ενώ επανέρχεται η πρόταση για παύση των επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές. Η Μόσχα, ωστόσο, προειδοποιεί ότι οι βασικές της θέσεις δεν έχουν αλλάξει.

Η Νέα Υόρκη γίνεται σήμερα το σημείο όπου συναντώνται δύο πραγματικότητες που μέχρι στιγμής δεν έχουν καταφέρει να συμβαδίσουν: η διπλωματία και ο πόλεμος.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio συναντά τον Ρώσο ομόλογό του Sergey Lavrov στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, την ώρα που Ουάσιγκτον και Κίεβο επαναφέρουν στο τραπέζι την ιδέα μιας περιορισμένης εκεχειρίας γύρω από τις ενεργειακές υποδομές.

Η συνάντηση είχε προγραμματιστεί για το πρωί της Τετάρτης στη Νέα Υόρκη, σύμφωνα με το αμερικανικό State Department. Πραγματοποιείται μία ημέρα μετά τη συνάντηση του Donald Trump με τον Volodymyr Zelenskyy στην έδρα του ΟΗΕ.

Αυτό που έχει σημασία, όμως, δεν είναι μόνο ότι Rubio και Lavrov κάθονται ξανά στο ίδιο τραπέζι. Είναι τι μπορεί πραγματικά να συζητηθεί σε αυτό το τραπέζι.

Η ενεργειακή εκεχειρία επιστρέφει

Ο Zelenskyy δήλωσε μετά τη συνάντησή του με τον Trump ότι συζήτησαν τις προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου και ειδικότερα την πιθανότητα μιας αμοιβαίας παύσης των επιθέσεων σε ενεργειακούς στόχους.

Το Κίεβο δηλώνει ότι είναι έτοιμο να συμμετάσχει σε μια τέτοια συμφωνία εφόσον η Ρωσία δεσμευθεί στους ίδιους όρους.

Η ιδέα δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά. Στις 15 Σεπτεμβρίου το Κρεμλίνο είχε δηλώσει ότι αντιμετωπίζει θετικά την αμερικανική πρόταση για μορατόριουμ στα πλήγματα εναντίον ενεργειακών υποδομών, συνδέοντας όμως παράλληλα τη διπλωματική διαδικασία με την άρση κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Το πρόβλημα είναι ότι μια προηγούμενη προσπάθεια περιορισμού των ενεργειακών πληγμάτων κατέρρευσε σχεδόν αμέσως. Σήμερα το χάσμα μεταξύ διπλωματίας και πραγματικότητας στο πεδίο έγινε ακόμη πιο εμφανές.

Την ώρα της διπλωματίας, το Κίεβο δέχεται νέο πλήγμα

Λίγες ώρες μετά τη συνάντηση Trump–Zelenskyy, η Ρωσία εξαπέλυσε μία από τις βαρύτερες πρόσφατες επιθέσεις με drones εναντίον του Κιέβου. Σύμφωνα με το Reuters, τουλάχιστον δύο άνθρωποι σκοτώθηκαν και 22 τραυματίστηκαν, ενώ επλήγησαν μεταξύ άλλων πρατήρια καυσίμων. Την ίδια στιγμή, όμως, η Ουκρανία συνεχίζει τη δική της εκστρατεία βαθιά στο ρωσικό έδαφος. Ο ουκρανικός στρατός ανακοίνωσε ότι έπληξε το διυλιστήριο της Ufa, περισσότερο από 1.300 χιλιόμετρα από τα ουκρανικά σύνορα, καθώς και το διυλιστήριο Kuibyshev στην περιοχή Samara.

Η ενέργεια έχει επομένως μετατραπεί σε ένα από τα βασικά πεδία του πολέμου. Η Ρωσία επιδιώκει να πιέσει τις ουκρανικές υποδομές ενόψει του χειμώνα. Η Ουκρανία επιχειρεί να μεταφέρει το κόστος του πολέμου βαθύτερα στο ρωσικό έδαφος, πλήττοντας εγκαταστάσεις που συνδέονται με την παραγωγή και τη διύλιση πετρελαίου.

Γι’ αυτό ακριβώς η πρόταση για ενεργειακή εκεχειρία έχει μεγαλύτερη σημασία από όσο μπορεί αρχικά να φαίνεται. Δεν θα τερμάτιζε τον πόλεμο, αλλά θα μπορούσε όμως να δημιουργήσει ένα πρώτο, περιορισμένο πεδίο αμοιβαίας αυτοσυγκράτησης.

Η Μόσχα χαμηλώνει τις προσδοκίες

Λίγο πριν από τη συνάντηση Rubio–Lavrov, το Κρεμλίνο φρόντισε πάντως να περιορίσει τις προσδοκίες. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Dmitry Peskov δήλωσε ότι η θέση της Ρωσίας για μια πιθανή ειρηνευτική διαδικασία παραμένει αμετάβλητη.

Η Μόσχα επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να αντιμετωπίζει αυτό που αποκαλεί «γενεσιουργές αιτίες» του πολέμου — διατύπωση με την οποία το Κρεμλίνο αναφέρεται ευρύτερα στις απαιτήσεις του για την Ουκρανία και την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Ο Lavrov είχε επίσης δηλώσει την προηγούμενη εβδομάδα ότι η Ρωσία δεν πρόκειται να σταματήσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις όσο βρίσκονται σε εξέλιξη πιθανές συνομιλίες.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο για την ανάγνωση της σημερινής συνάντησης. Η ύπαρξη διαλόγου δεν σημαίνει εκεχειρία, όπως και η έναρξη συνομιλιών δεν σημαίνει ότι η Ρωσία είναι διατεθειμένη να σταματήσει τις επιχειρήσεις της όσο αυτές διεξάγονται.

Τι θέλει η Ουάσιγκτον

Για την κυβέρνηση Trump, η σημερινή συνάντηση προσφέρει τη δυνατότητα να διαπιστώσει εάν υπάρχει κάποιος περιορισμένος χώρος στον οποίο Μόσχα και Κίεβο μπορούν να συμφωνήσουν. Η ενεργειακή εκεχειρία είναι ένας πιθανός τέτοιος χώρος.

Παράλληλα, η Ουκρανία ζητά περισσότερα συστήματα αεράμυνας, συμπεριλαμβανομένων Patriot, καθώς προετοιμάζεται για έναν ακόμη χειμώνα ρωσικών επιθέσεων.

Η Ουάσιγκτον βρίσκεται έτσι μπροστά σε δύο παράλληλες επιλογές πίεσης: να συνεχίσει ή να αυξήσει τη στρατιωτική υποστήριξη προς το Κίεβο και, ταυτόχρονα, να διατηρήσει ανοικτό τον απευθείας δίαυλο με τη Μόσχα. Αυτές οι δύο επιλογές δεν είναι απαραίτητα αντιφατικές. Αποτελούν μέρος της προσπάθειας των ΗΠΑ να δημιουργήσουν ταυτόχρονα πίεση και κίνητρο για διαπραγμάτευση.

Τι επιδιώκει η Μόσχα

Για τη Ρωσία, η διατήρηση του διαλόγου με την Ουάσιγκτον έχει διαφορετική χρησιμότητα. Η Μόσχα επιδιώκει να συζητά απευθείας με τις Ηνωμένες Πολιτείες για ζητήματα που θεωρεί ευρύτερα από την ίδια την Ουκρανία: τις κυρώσεις, τις σχέσεις Ρωσίας–ΗΠΑ και τη μελλοντική ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Παράλληλα, το Κρεμλίνο έχει συνδέσει δημόσια την πρόοδο στο ενεργειακό ζήτημα με τη χαλάρωση των δυτικών κυρώσεων.

Αυτό δημιουργεί ένα σημαντικό χάσμα.

• Η ουκρανική πλευρά αντιμετωπίζει μια ενεργειακή εκεχειρία ως συγκεκριμένο μέτρο αποκλιμάκωσης.
• Η Μόσχα μπορεί να επιχειρήσει να την εντάξει σε μια πολύ μεγαλύτερη διαπραγμάτευση.

Η ενέργεια ως πιθανή γέφυρα

Υπάρχει όμως και μια ευρύτερη διάσταση. Τα πλήγματα στα ρωσικά διυλιστήρια δεν αποτελούν πλέον αποκλειστικά στρατιωτικό ζήτημα. Επηρεάζουν την παραγωγή καυσίμων, τις εξαγωγές και, μαζί με τις κρίσεις στη Μέση Ανατολή, τις διεθνείς ενεργειακές αγορές.

Η ενέργεια επομένως δημιουργεί ένα σπάνιο σημείο όπου τα συμφέροντα πολλών διαφορετικών πλευρών μπορούν εν μέρει να συναντηθούν.

Η Ουκρανία θέλει να προστατεύσει τις υποδομές της. Η Ρωσία θέλει να προστατεύσει τα διυλιστήρια και τις ενεργειακές εξαγωγές της. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συμφέρον να περιοριστούν οι διαταραχές που πιέζουν τις διεθνείς τιμές των καυσίμων. Αυτό δεν δημιουργεί από μόνο του ειρήνη. Δημιουργεί όμως έναν πιθανό χώρο διαπραγμάτευσης.

Η συνάντηση ως τεστ προθέσεων

Γι’ αυτό η σημερινή συνάντηση Rubio–Lavrov δεν πρέπει να διαβαστεί ως αρχή μιας ειρηνευτικής διαπραγμάτευσης.

Δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις ότι Μόσχα και Κίεβο έχουν πλησιάσει στις βασικές πολιτικές και εδαφικές διαφορές τους. Αντίθετα, οι δημόσιες τοποθετήσεις του Κρεμλίνου δείχνουν ότι οι ρωσικές απαιτήσεις παραμένουν.

Η σημασία της συνάντησης βρίσκεται αλλού. Θα δείξει εάν υπάρχει ένα μικρότερο ζήτημα πάνω στο οποίο μπορεί να οικοδομηθεί κάποια μορφή συμφωνίας.

Αυτό το ζήτημα σήμερα είναι η ενέργεια. Η συνάντηση Rubio–Lavrov δεν είναι ακόμη διαπραγμάτευση για το τέλος του πολέμου. Είναι ένα τεστ για το εάν οι δύο πλευρές μπορούν να συμφωνήσουν έστω στους όρους μιας περιορισμένης αποκλιμάκωσης.

Αν υπάρξει πρόοδος στην προστασία των ενεργειακών υποδομών, θα πρόκειται για ένα μικρό αλλά συγκεκριμένο βήμα. Αν δεν υπάρξει, η εικόνα θα είναι εξίσου αποκαλυπτική: ΗΠΑ και Ρωσία μπορεί να έχουν ξανά ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας, αλλά εξακολουθούν να βρίσκονται πολύ μακριά από μια κοινή αντίληψη για το πώς μπορεί να σταματήσει ο πόλεμος.