Η εικόνα από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ήταν ισχυρή. Την ώρα που ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ανέβαινε στο βήμα, δεκάδες αντιπρόσωποι σηκώνονταν από τις θέσεις τους και εγκατέλειπαν την αίθουσα (συνολικά από τα διεθνή ΜΜΕ αναφέρονται ως 77 αντιπροσωπείες).

Το Reuters επιβεβαίωσε ότι δεκάδες διπλωμάτες αποχώρησαν σε ένδειξη διαμαρτυρίας, ενώ ο Νετανιάχου απάντησε χαρακτηρίζοντας όσους έφευγαν «moral cowards».

Πίσω όμως από την εντυπωσιακή εικόνα της αποχώρησης κρύβεται μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα γεωπολιτική ιστορία.

Γιατί οι χώρες του Κόλπου δεν αντέδρασαν με τον ίδιο τρόπο.

Και κυρίως γιατί η στάση της Σαουδικής Αραβίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν συνδεθεί με όσα έχουν συμβεί τις τελευταίες εβδομάδες στην Ερυθρά Θάλασσα και την Υεμένη.

Ο Κόλπος δεν μίλησε με μία φωνή

Οι περισσότερες αραβικές και μουσουλμανικές αντιπροσωπείες αποχώρησαν ή απουσίαζαν όταν ξεκίνησε η ομιλία Νετανιάχου. Οι ακριβείς αριθμοί χρειάζονται προσοχή, καθώς μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημος κατάλογος του ΟΗΕ που να διαχωρίζει όσους πραγματικά συμμετείχαν στο walkout από όσους δεν βρίσκονταν εξαρχής στις θέσεις τους.

Το Al-Monitor, ωστόσο, καταγράφει ρητά ότι μεταξύ των χωρών που παρέμειναν στην αίθουσα ήταν το Μπαχρέιν, η Κίνα και η Κολομβία.

Παράλληλα, οι Times of Israel αναφέρουν ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα παρέμειναν επίσης στην αίθουσα, ενώ οι περισσότερες αραβικές και μουσουλμανικές αντιπροσωπείες αποχωρούσαν.

Η εικόνα στον Κόλπο ήταν επομένως ενδεικτική:

1. Σαουδική Αραβία και Κατάρ επέλεξαν τη διαμαρτυρία.
2. ΗΑΕ και Μπαχρέιν παρέμειναν.

Η διαφορά δεν είναι αμελητέα.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν είναι οι δύο μοναρχίες του Κόλπου που εξομάλυναν επισήμως τις σχέσεις τους με το Ισραήλ στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ.

Η παραμονή τους στην αίθουσα δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη υποστήριξη των πολιτικών Νετανιάχου. Σημαίνει όμως ότι επέλεξαν να μη συμμετάσχουν σε μια ιδιαίτερα συμβολική πράξη διπλωματικής αποδοκιμασίας.

Η ιδιαίτερη περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας

Για το Ριάντ η εικόνα είναι περισσότερο σύνθετη.

Μόλις λίγες ημέρες πριν από τη Γενική Συνέλευση, δημοσιεύματα του Israel Hayom ανέφεραν ότι η Σαουδική Αραβία είχε αναζητήσει βοήθεια από περιφερειακές χώρες για την αντιμετώπιση των Χούθι και ότι το Ισραήλ είχε προσεγγιστεί εμμέσως μέσω της αμερικανικής CENTCOM.

Σύμφωνα με το πρώτο δημοσίευμα, το σαουδαραβικό ενδιαφέρον αφορούσε πληροφορίες και άλλου είδους υποστήριξη που θα μπορούσε να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της προέλασης των Χούθι και στην αποτροπή της απειλής κατά του Bab al-Mandeb.

Λίγες ημέρες αργότερα, το ίδιο μέσο ανέφερε ότι περιφερειακές διπλωματικές και στρατιωτικές πηγές επιβεβαίωναν επαφές Σαουδικής Αραβίας–Ισραήλ μέσω CENTCOM. Κατά την ισραηλινή αυτή καταγραφή, η πιθανή βοήθεια επικεντρωνόταν στην ανταλλαγή πληροφοριών, στην έγκαιρη προειδοποίηση και στην προστασία στρατηγικών υποδομών από επιθέσεις των Χούθι και άλλων φιλοϊρανικών δυνάμεων.

Οι αναφορές αυτές δεν ισοδυναμούν με επίσημη ανακοίνωση συνεργασίας από το Ριάντ και πρέπει να αντιμετωπίζονται ως τέτοιες. Είναι όμως σημαντικές επειδή συμπίπτουν με μια πραγματική επιδείνωση της κατάστασης ασφαλείας της Σαουδικής Αραβίας.

Οι Χούθι αλλάζουν τους υπολογισμούς του Ριάντ

Η προέλαση των Χούθι προς το Bab al-Mandeb έχει μετατρέψει ξανά την Υεμένη σε άμεσο πρόβλημα εθνικής ασφαλείας για τη Σαουδική Αραβία.

Το Al-Monitor αποκάλυψε ότι ο διοικητής της CENTCOM, ναύαρχος Brad Cooper, μετέβη στη Σαουδική Αραβία για συντονισμό σχετικά με πιθανή απάντηση στην προέλαση των Χούθι εναντίον δυνάμεων που υποστηρίζει το Ριάντ. Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο μέσο ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει να προστατεύσει βασικά συμφέροντα ασφαλείας, μεταξύ των οποίων η ελευθερία ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, αλλά παράλληλα θέλει οι περιφερειακοί εταίροι να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της διαχείρισης των περιφερειακών κρίσεων.

Το πρόβλημα για τη Σαουδική Αραβία είναι επομένως διπλό.

• Από τη μία πλευρά, το Ριάντ χρειάζεται να διατηρήσει την αραβική και παλαιστινιακή διάσταση της εξωτερικής πολιτικής του. Η δημόσια προσέγγιση του Ισραήλ παραμένει πολιτικά δύσκολη όσο το παλαιστινιακό ζήτημα παραμένει άλυτο.
• Από την άλλη, οι απειλές που προέρχονται από την Υεμένη, την Ερυθρά Θάλασσα και το ευρύτερο δίκτυο του Ιράν δημιουργούν ανάγκες ασφαλείας που μπορούν να οδηγήσουν σε συνεργασίες πολύ διαφορετικές από εκείνες που υποδηλώνει η δημόσια διπλωματική εικόνα.

Το παράδοξο του ΟΗΕ

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη σημασία της σαουδαραβικής αποχώρησης. Η εικόνα της Νέας Υόρκης μπορεί να δώσει την εντύπωση μιας καθαρής διαχωριστικής γραμμής: όσοι έμειναν απέναντι σε όσους έφυγαν.

Στην πραγματικότητα, η γεωπολιτική της περιοχής είναι πολύ πιο περίπλοκη.

Η Σαουδική Αραβία μπορεί να αποχωρεί από την αίθουσα όταν μιλά ο Νετανιάχου και ταυτόχρονα —εφόσον επιβεβαιωθούν πλήρως οι σχετικές αναφορές— να εξετάζει ισραηλινή συνδρομή όταν αυτή εξυπηρετεί συγκεκριμένες ανάγκες εθνικής ασφάλειας.

«Η διπλωματική διαμαρτυρία δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη στρατηγική ρήξη.» Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της εικόνας στον ΟΗΕ.

Η αντίθεση με Μπαχρέιν και ΗΑΕ

Το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βρίσκονται σε διαφορετικό σημείο της σχέσης τους με το Ισραήλ.

Έχουν ήδη πραγματοποιήσει το βήμα που η Σαουδική Αραβία δεν έχει κάνει: την επίσημη εξομάλυνση.

Γι’ αυτό και η επιλογή τους να παραμείνουν στην αίθουσα αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό.

Ακόμη περισσότερο επειδή, την ίδια ημέρα, το Μπαχρέιν διάβασε στον ΟΗΕ κοινή δήλωση περίπου 80 χωρών που ζητούσε την επείγουσα επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και καταδίκαζε τόσο τις ενέργειες του Ιράν όσο και τις επιθέσεις των Χούθι στη Σαουδική Αραβία και στην Ερυθρά Θάλασσα. Μεταξύ των χωρών που υποστήριξαν τη δήλωση βρίσκονταν κράτη του Κόλπου και μεγάλες δυτικές δυνάμεις.

Αυτό αποκαλύπτει μια δεύτερη πραγματικότητα πίσω από το walkout: οι χώρες του Κόλπου μπορεί να διαφοροποιούνται ως προς τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν πολιτικά το Ισραήλ, αλλά εξακολουθούν να μοιράζονται σημαντικές ανησυχίες ασφαλείας απέναντι στο Ιράν και τους Χούθι.

Ο Νετανιάχου δεν μίλησε για τη Σαουδική Αραβία

Υπήρξε μάλιστα μία αξιοσημείωτη απουσία από την ίδια την ομιλία.

Ο Νετανιάχου δεν αναφέρθηκε στη Σαουδική Αραβία ούτε στην επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ, παρότι αυτά αποτελούσαν επαναλαμβανόμενο θέμα προηγούμενων ομιλιών και της ισραηλινής διπλωματίας.

Η παράλειψη δεν αποδεικνύει από μόνη της αλλαγή πολιτικής. Στο σημερινό περιφερειακό περιβάλλον, όμως, είναι αξιοσημείωτη.

Διότι η πιθανή προσέγγιση Ριάντ–Ιερουσαλήμ φαίνεται πλέον να βρίσκεται ανάμεσα σε δύο αντίρροπες δυνάμεις: το παλαιστινιακό ζήτημα, που περιορίζει δραστικά τον δημόσιο πολιτικό χώρο για προσέγγιση, και τις κοινές απειλές ασφαλείας, που δημιουργούν κίνητρα για παρασκηνιακή συνεργασία.

Δύο επίπεδα διπλωματίας

Η εικόνα του ΟΗΕ, επομένως, δεν πρέπει να διαβαστεί απλώς ως ένα δημοψήφισμα υπέρ ή κατά του Ισραήλ. Αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο για τον σημερινό Κόλπο.

Υπάρχει η δημόσια διπλωματία, εκεί όπου η Γάζα, το παλαιστινιακό ζήτημα και η αραβική κοινή γνώμη καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τα πολιτικά μηνύματα.

Και υπάρχει η διπλωματία της ασφάλειας, εκεί όπου οι Χούθι, το Ιράν, το Bab al-Mandeb, η Ερυθρά Θάλασσα, οι ενεργειακές υποδομές και η ελευθερία ναυσιπλοΐας επιβάλλουν διαφορετικούς υπολογισμούς. Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται ακριβώς στη διασταύρωση αυτών των δύο κόσμων.

Στη Νέα Υόρκη επέλεξε το μήνυμα της πολιτικής διαμαρτυρίας. Στην Ερυθρά Θάλασσα, όμως, οι απειλές που αντιμετωπίζει μπορεί να την ωθούν προς πολύ πιο πραγματιστικές επιλογές. Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα από την εικόνα της άδειας καρέκλας στον ΟΗΕ: Στη Μέση Ανατολή, το ποιος σηκώνεται από το τραπέζι δεν μας λέει πάντοτε με ποιον συνομιλεί όταν κλείσουν οι πόρτες.