Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Τι αλλάζει με την έγκριση της λιβυκής Βουλής

image (1)_0.jpg

Turkish Foreign Minister Hakan Fidan meets Field Marshal Khalifa Haftar, general commander of the Libyan National Army, in Benghazi, Libya, on 12 August 2026 (Turkish Ministry of Foreign Affairs)

 

Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου 2026, αποτελεί σοβαρή εξέλιξη για την Ελλάδα. Η σημασία της βρίσκεται στην ανατροπή της στάσης ενός θεσμού που μέχρι σήμερα αντιτασσόταν στη συμφωνία του 2019. Η Άγκυρα αποκτά ευρύτερη λιβυκή πολιτική υποστήριξη για μια οριοθέτηση που παρακάμπτει τα ελληνικά νησιά και προσβάλλει τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας μας.

Η κοινοβουλευτική έγκριση δεν θεραπεύει την αντίθεση του μνημονίου προς το Δίκαιο της Θάλασσας. Μεταβάλλει, ωστόσο, το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο η Τουρκία επιδιώκει να προωθήσει τις διεκδικήσεις της. Για την Αθήνα, αυτό σημαίνει ότι η νομική απόρριψη χρειάζεται να συνοδεύεται από συνεχή διπλωματική δράση και ετοιμότητα απέναντι σε ενδεχόμενες κινήσεις στο πεδίο.

Σύμφωνα με το Reuters, δύο Λίβυοι βουλευτές επιβεβαίωσαν την έγκριση της συμφωνίας. Το Anadolu, επικαλούμενο ανακοίνωση του Κοινοβουλίου, μετέδωσε ότι ανακλήθηκαν και οι αποφάσεις του 2020 που απέρριπταν την επικύρωση των μνημονίων με την Τουρκία και ζητούσαν τη διακοπή πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα. Την εξέλιξη κατέγραψαν επίσης ελληνικά μέσα, μεταξύ αυτών η Καθημερινή και ο ΣΚΑΪ. 

Το ουσιαστικό νέο δεδομένο είναι ότι υποχωρεί η κοινοβουλευτική αντίσταση στην Ανατολική Λιβύη. Η Τουρκία είχε υπογράψει το μνημόνιο με την τότε κυβέρνηση της Τρίπολης, ενώ η ανατολική πλευρά το απέρριπτε. Η σημερινή μεταστροφή περιορίζει αυτή την εσωτερική αντίθεση, χωρίς να σημαίνει ότι η Λιβύη έχει ξεπεράσει τη θεσμική και πολιτική διαίρεσή της.

Η εξέλιξη ακολουθεί την απομάκρυνση του Ακίλα Σάλεχ από την προεδρία του Κοινοβουλίου. Όπως ανέφερε η The National στις 7 Οκτωβρίου, η αντικατάστασή του έγινε μετά από αλλαγή των κανόνων για τη θητεία της ηγεσίας του Σώματος. Ο ίδιος αμφισβήτησε τη νομιμότητα της διαδικασίας. Το δημοσίευμα συνέδεε, μέσω πηγής στη Βεγγάζη, την απομάκρυνσή του και με διαφωνίες με τον Σαντάμ Χαφτάρ. Τα στοιχεία αυτά φωτίζουν τις εσωτερικές συγκρούσεις, δεν αρκούν για να αποδοθεί με βεβαιότητα κάθε στάδιο της αλλαγής ηγεσίας σε συγκεκριμένη τουρκική εντολή, την οποία όμως δεν μπορούμε να αποκλείσουμε.

Χάρτης του τουρκολυβικού μνημονίου που δημοσιοποίησε στέλεχος του τουρκικού ΥΠΕΞ, 2 Δεκεμβρίου 2019. Δεν αποτελεί χάρτη διεθνώς αναγνωρισμένων θαλάσσιων συνόρων
Τα όρια της ΑΟΖ Ελλάδας και Αιγύπτου αποτυπώνονται στον χάρτη με τις κόκκινες γραμμές, ενώ με τις διακοπτόμενες φαίνονται τα όρια που έχουν συμφωνήσει Τουρκία και Σάρατζ στο «παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο».

 

Για την Ελλάδα, η πολιτική συνέπεια είναι σαφής: οι σχέσεις με την Ανατολική Λιβύη δεν εξασφαλίζουν από μόνες τους την απόρριψη του μνημονίου. Η αντιπαλότητα του παρελθόντος ανάμεσα στην Άγκυρα και την πλευρά Χαφτάρ δεν εμπόδισε τη μεταγενέστερη προσέγγισή τους, την οποία είχε ήδη καταγράψει το Reuters τον Απρίλιο του 2026. Η ελληνική πολιτική χρειάζεται συνεπώς ερείσματα, επαφές και παρακολούθηση συμφερόντων σε ολόκληρο το λιβυκό πολιτικό πεδίο αλλά και επίδειξη ισχύος. 

Στο νομικό επίπεδο, η ελληνική θέση διαθέτει σαφή ευρωπαϊκή στήριξη. Στις 26 Ιουνίου 2025, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επανέλαβε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη. Η επικύρωση από τη λιβυκή Βουλή δεν ανατρέπει αυτούς τους λόγους απόρριψης. 

Η ουσία αφορά τη θαλάσσια γεωγραφία που η συμφωνία επιχειρεί να παρακάμψει. Η Κρήτη, η Κάρπαθος, η Ρόδος και το Καστελλόριζο διαθέτουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες. Το άρθρο 121 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι τα νησιά, με την ειδική εξαίρεση των βράχων της παραγράφου 3, έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Η ακριβής επήρεια στην τελική οριοθέτηση εξετάζεται βάσει των σχετικών κανόνων και περιστάσεων· αυτό δεν επιτρέπει τη συλλήβδην εξαφάνιση των νησιωτικών δικαιωμάτων. 

Η Ελλάδα απορρίπτει το μνημόνιο ως άκυρο και ανυπόστατο, θέση που έχει διατυπώσει επισήμως το υπουργείο Εξωτερικών. Η κοινοβουλευτική έγκριση δεν αποτελεί διεθνή δικαστική κρίση ούτε δεσμεύει την Αθήνα να αποδεχθεί την οριοθέτηση Άγκυρας–Τρίπολης. Αντίστοιχα, η καταχώριση μιας συμφωνίας στον ΟΗΕ δεν αποτελεί πιστοποιητικό νομιμότητας: η ίδια η Γραμματεία διευκρινίζει ότι η καταχώριση δεν συνιστά κρίση επί της φύσης ή του καθεστώτος του κειμένου. 

Η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ του Αυγούστου 2020 παραμένει σε ισχύ μεταξύ των συμβαλλόμενων κρατών. Η λιβυκή ψηφοφορία δεν την καταργεί. Χρειάζεται, όμως, ακρίβεια: η συμφωνία είναι μερική και δεν έχει επιλύσει όλες τις εκκρεμότητες οριοθέτησης της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο, ούτε υποκαθιστά μια συμφωνία Ελλάδας–Λιβύης. 

Το πρακτικό ερώτημα είναι πώς θα αξιοποιηθεί η νέα πολιτική στήριξη. Η κύρωση μιας συμφωνίας οριοθέτησης, η παραχώρηση άδειας έρευνας και η αποστολή γεωτρύπανου αποτελούν διαφορετικά στάδια. Δεν μπορεί επομένως να συναχθεί από τη σημερινή απόφαση ότι εγκρίθηκε συγκεκριμένη γεώτρηση νότια της Κρήτης.

Η ενεργειακή συνεργασία, άλλωστε, είχε ήδη προχωρήσει: τον Ιούνιο του 2025, η λιβυκή NOC και η τουρκική TPAO ανακοίνωσαν μνημόνιο για γεωλογική και γεωφυσική μελέτη τεσσάρων υπεράκτιων περιοχών, ενώ συζητήθηκαν δισδιάστατες σεισμικές έρευνες 10.000 χιλιομέτρων. Χωρίς επίσημες συντεταγμένες δεν τεκμηριώνεται ότι κάθε περιοχή συνεργασίας συμπίπτει με ελληνικές διεκδικήσεις ή δικαιώματα. 

Δεν είναι επίσης ασφαλής η εκτίμηση ότι η απουσία δυτικής πετρελαϊκής εταιρείας αποκλείει μια τουρκική γεώτρηση. Η Τουρκία διαθέτει δικά της γεωτρύπανα και εμπειρία υπεράκτιων εργασιών. Οι ανάγκες εξειδικευμένων υπηρεσιών, το κόστος και η εμπορική βιωσιμότητα χρειάζονται ξεχωριστή αξιολόγηση. Μια αποστολή μπορεί επιπλέον να εξυπηρετεί πολιτικούς στόχους πριν αποδώσει οποιοδήποτε οικονομικό αποτέλεσμα. 

Για την Αθήνα, οι κρίσιμοι δείκτες είναι συγκεκριμένοι: άδειες με γεωγραφικές συντεταγμένες, δεσμεύσεις περιοχών, ανακοινώσεις εργασιών και πραγματική δραστηριότητα πλοίων. Η απλή διέλευση, η σεισμική έρευνα και η γεώτρηση έχουν διαφορετική νομική και επιχειρησιακή σημασία. Η πιθανότητα έντασης χρειάζεται σοβαρή προετοιμασία, χωρίς να παρουσιάζεται μια στρατιωτική σύγκρουση ως προδιαγεγραμμένη.

Η ελληνική απάντηση οφείλει να συνδυάζει τη διεθνή τεκμηρίωση των δικαιωμάτων μας, τον συντονισμό με την Αίγυπτο, την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής θέσης και τη διατήρηση διαύλων με τις λιβυκές πλευρές. Η αποτροπή πρέπει να στηρίζει αυτή τη στρατηγική, με σαφείς πολιτικούς στόχους και ετοιμότητα διαχείρισης κρίσεων.

Το διακύβευμα για την Ελλάδα είναι η αποτροπή της μετατροπής μιας παράνομης οριοθέτησης σε επαναλαμβανόμενη πρακτική αμφισβήτησης των κυριαρχικών της δικαιωμάτων. Η επικύρωση δεν νομιμοποιεί το μνημόνιο. Καθιστά όμως περισσότερο απαιτητική την υπεράσπιση των ελληνικών θέσεων, καθώς η Άγκυρα αποκτά ευρύτερη υποστήριξη μέσα στη Λιβύη για την προώθησή του.


Πηγές

  1. Reuters, 20/10/2026: https://www.marketscreener.com/news/libya-parliament-approves-maritime-deal-with-turkey-lifts-2020-boycott-ce785cd8d889ff2d
  2. Anadolu, 20/10/2026: https://m.aa.com.tr/en/world/libyas-parliament-approves-maritime-deal-with-turkiye-reverses-previous-rejection/4094604
  3. Καθημερινή, 20/10/2026: https://www.kathimerini.com.cy/gr/kosmos/reuters-to-koinoboylio-tis-libyis-enekrine-to-toyrkolibyko-mnimonio
  4. ΣΚΑΪ, 20/10/2026: https://www.skai.gr/news/politics/reuters-to-koinovoulio-tis-livyis-egkrinei-ti-thalassia-symfonia-me-tin-tourkia
  5. The National, 7/10/2026: https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/10/07/libya-replaces-parliamentary-speaker-aguila-saleh-after-12-years/
  6. Reuters, 2/4/2026: https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/libyas-haftar-acquires-combat-drones-despite-un-embargo-2026-04-02/
  7. Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, 26/6/2025: https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2025/06/26/
  8. ΟΗΕ, άρθρο 121: https://static.un.org/Depts/los/doalos_publications/publicationstexts/E_87_V_11_e.pdf
  9. Ελληνικό ΥΠΕΞ, 26/6/2025: https://www.mfa.gr/synentefxi-ypourgou-exoterikon-giorgou-gerapetriti-ston-r-s-parapolitika-901-kai-stous-dimosiografous-christina-korai-kai-dimitri-taki-26-06-2025/
  10. UN Treaty Collection: https://treaties.un.org/Pages/DB.aspx?path=DB%2FMSDB%2FpageNote_en.xml
  11. Ελληνικό ΥΠΕΞ, 11/7/2025: https://www.mfa.gr/apantiseis-yfypourgou-exoterikon-chari-theochari-se-epikaires-erotiseis-sto-plaisio-tou-koinovouleftikou-elegchou-11-07-2025/
  12. Reuters, 25/6/2025: https://www.reuters.com/business/energy/libya-turkey-sign-geological-geophysical-mou-four-offshore-areas-noc-says-2025-06-25/
  13. Τουρκικό Υπουργείο Ενέργειας: https://www.enerji.gov.tr/news-detail?id=31655
Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail
Copyrights reserved & protected 2026