Οι ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ και γιατί ο κόσμος παρακολουθεί
Στις 3 Νοεμβρίου, οι Αμερικανοί ψηφοφόροι θα αποφασίσουν ποιος θα ελέγχει το Κογκρέσο. Για τον υπόλοιπο κόσμο, το διακύβευμα είναι η δυνατότητα της Ουάσιγκτον να χρηματοδοτεί τις δεσμεύσεις της, να στηρίζει συμμάχους και να διατηρεί μια προβλέψιμη εξωτερική πολιτική.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν θα βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο. Η προεδρία του, όμως, θα βρίσκεται στο επίκεντρο. Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026 αποτελούν την πρώτη πανεθνική εκλογική δοκιμασία της δεύτερης θητείας του και θα καθορίσουν τους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς για τα τελευταία δύο χρόνια της. Από τις Βρυξέλλες και το Κίεβο μέχρι το Πεκίνο και την Άγκυρα, κυβερνήσεις θα αναζητήσουν στο αποτέλεσμα ενδείξεις για τα περιθώρια κινήσεων του Αμερικανού προέδρου.
Η διεθνής σημασία αυτής της αναμέτρησης προκύπτει από μια θεσμική πραγματικότητα: ο πρόεδρος διαμορφώνει την εξωτερική πολιτική, αλλά το Κογκρέσο διαθέτει κρίσιμα εργαλεία για τη χρηματοδότηση, τη νομοθετική υποστήριξη και τον έλεγχό της. Μια προεδρική υπόσχεση προς έναν σύμμαχο αποκτά διαφορετικό βάρος όταν συνοδεύεται από εξασφαλισμένους πόρους και κοινοβουλευτική στήριξη.
Τι ακριβώς εκλέγουν οι Αμερικανοί
Οι ενδιάμεσες εκλογές διεξάγονται στο μέσο της τετραετούς προεδρικής θητείας. Το 2026 ανανεώνονται και οι 435 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων και κρίνονται 35 από τις 100 έδρες της Γερουσίας: 33 σε τακτικές εκλογές και δύο σε ειδικές αναμετρήσεις. Παράλληλα, διεξάγονται εκλογές για κυβερνήτες σε 36 πολιτείες, καθώς και πολυάριθμες πολιτειακές και τοπικές αναμετρήσεις.
Οι δύο θάλαμοι έχουν διαφορετική πολιτική λειτουργία. Στη Βουλή, η πλήρης ανανέωση κάθε δύο χρόνια επιτρέπει ταχύτερες μεταβολές των συσχετισμών. Στη Γερουσία, όπου κάθε πολιτεία εκπροσωπείται από δύο γερουσιαστές ανεξαρτήτως πληθυσμού, η εκλογική γεωγραφία έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Ένα εθνικό προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε έλεγχο και των δύο σωμάτων.
Σύμφωνα με την αποτύπωση του Reuters στις 19 Οκτωβρίου, οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν 53 έδρες στη Γερουσία έναντι 47 του δημοκρατικού συνασπισμού. Οι Δημοκρατικοί χρειάζονται καθαρό κέρδος τεσσάρων εδρών για να αποκτήσουν πλειοψηφία. Στη Βουλή, η ρεπουμπλικανική υπεροχή είναι επίσης οριακή. Αυτό σημαίνει ότι σχετικά περιορισμένες μετακινήσεις ψηφοφόρων μπορούν να αλλάξουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.
Μια εκλογική δοκιμασία με την Ιστορία απέναντι στον πρόεδρο
Οι ενδιάμεσες εκλογές συχνά λειτουργούν ως ψήφος αξιολόγησης της κυβέρνησης. Οι δυσαρεστημένοι ψηφοφόροι αποκτούν κίνητρο να κινητοποιηθούν, ενώ όσοι στήριξαν τον πρόεδρο μπορεί να εμφανίσουν μικρότερο ενθουσιασμό.
Τα ιστορικά στοιχεία είναι χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με το American Presidency Project του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στη Σάντα Μπάρμπαρα, στις ενδιάμεσες εκλογές της περιόδου 1934–2022, το κόμμα του εκάστοτε προέδρου έχανε κατά μέσο όρο περίπου 27 έδρες στη Βουλή και τρεις στη Γερουσία. Μόνο σε τρεις αναμετρήσεις κέρδισε έδρες στη Βουλή. Πρόκειται για ισχυρή ιστορική τάση, όχι για μηχανισμό πρόβλεψης: οι υποψήφιοι, η οικονομική συγκυρία και ο συγκεκριμένος εκλογικός χάρτης παραμένουν καθοριστικοί.
Η δημοσκόπηση Reuters/Ipsos που ολοκληρώθηκε στις 19 Οκτωβρίου κατέγραψε αποδοχή του Τραμπ στο 31% και προβάδισμα των Δημοκρατικών με 47% έναντι 35% μεταξύ εγγεγραμμένων ψηφοφόρων στην ερώτηση για την κομματική προτίμηση στις εκλογές του Κογκρέσου. Τα ποσοστά αποτυπώνουν δυσμενές εθνικό κλίμα για τους Ρεπουμπλικανούς· δεν αποτελούν πρόβλεψη εδρών, οι οποίες κρίνονται ανά περιφέρεια και πολιτεία.
Γιατί ενδιαφέρονται η Ευρώπη και η Ουκρανία
Για τους Ευρωπαίους συμμάχους, το κρίσιμο ερώτημα είναι πόση συνέχεια μπορούν να περιμένουν από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι αμυντικές δαπάνες, η χρηματοδότηση στρατιωτικής βοήθειας και η εποπτεία της κυβέρνησης περνούν από το Κογκρέσο. Η Γερουσία έχει επιπλέον αρμοδιότητα επιβεβαίωσης σημαντικών προεδρικών διορισμών, συμπεριλαμβανομένων πρεσβευτών και ανώτερων αξιωματούχων.
Για την Ουκρανία, επομένως, η σύνθεση των επιτροπών και οι συσχετισμοί στις ψηφοφορίες χρηματοδότησης έχουν πρακτική σημασία. Για το ΝΑΤΟ, ενδιαφέρον παρουσιάζει η δυνατότητα της Ουάσιγκτον να στηρίζει σε βάθος χρόνου τις στρατιωτικές της δεσμεύσεις.
Η πολιτική εκτίμηση που προκύπτει είναι ότι μια αλλαγή πλειοψηφίας μπορεί να μεταβάλει τους όρους, την ταχύτητα και την εποπτεία της αμερικανικής υποστήριξης. Δεν προδικάζει, όμως, συγκεκριμένη έκβαση. Στην εξωτερική πολιτική διαμορφώνονται και διακομματικές συμμαχίες, ενώ οι διαφωνίες συχνά διαπερνούν τα ίδια τα κόμματα.
Τι παρακολουθεί το Πεκίνο
Η Κίνα έχει λόγο να παρακολουθεί τόσο τη στρατιωτική όσο και την οικονομική διάσταση της αναμέτρησης. Το Κογκρέσο διαθέτει συνταγματικές αρμοδιότητες στο εξωτερικό εμπόριο και αποφασίζει για δαπάνες που επηρεάζουν την αμυντική και βιομηχανική ισχύ των ΗΠΑ. Ο πρόεδρος, παράλληλα, διαθέτει σημαντικές εκτελεστικές εξουσίες.
Επομένως, το ερώτημα για το Πεκίνο είναι πώς ο νέος συσχετισμός θα επηρεάσει την εφαρμογή της αμερικανικής στρατηγικής: ποιες πρωτοβουλίες θα εξασφαλίζουν χρηματοδότηση, ποιες θα συναντούν αντιστάσεις και πόσο χώρο θα έχει ο Λευκός Οίκος για διαπραγμάτευση.
Αντίστοιχα, για επιχειρήσεις και εμπορικούς εταίρους, η πιθανότητα παρατεταμένων συγκρούσεων στην Ουάσιγκτον προσθέτει αβεβαιότητα στον σχεδιασμό επενδύσεων και εφοδιαστικών αλυσίδων.
Η σημασία για την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο
Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, η προσοχή χρειάζεται να στραφεί και στα πρόσωπα που θα αναλάβουν κρίσιμους ρόλους στις επιτροπές εξωτερικών υποθέσεων, άμυνας και πιστώσεων.
Οι επιτροπές αυτές συμμετέχουν στη διαμόρφωση νομοθεσίας, στην εξέταση χρηματοδοτήσεων και στον έλεγχο κυβερνητικών επιλογών. Μέσω αυτών των αρμοδιοτήτων, το Κογκρέσο μπορεί να επηρεάζει το πλαίσιο της αμερικανικής παρουσίας και των συνεργασιών στην περιοχή.
Η εκτίμηση για τα ελληνικά συμφέροντα απαιτεί, συνεπώς, μεγαλύτερη ακρίβεια από την προσδοκία μιας «φιλικής» κομματικής νίκης. Σημασία έχουν οι θέσεις συγκεκριμένων εκλεγμένων αξιωματούχων, η επιρροή τους και η δυνατότητα συγκρότησης διακομματικών πλειοψηφιών για επιμέρους ζητήματα.
Τι μπορεί να αλλάξει την επόμενη ημέρα
Εάν οι Δημοκρατικοί κερδίσουν τη Βουλή, θα μπορούν να δυσκολεύουν την ψήφιση της προεδρικής νομοθετικής ατζέντας και να ενισχύσουν τον κοινοβουλευτικό έλεγχο. Εάν κερδίσουν και τη Γερουσία, θα αποκτήσουν επιπλέον επιρροή στη διαδικασία επιβεβαίωσης διορισμών. Ο Τραμπ, πάντως, θα διατηρήσει την προεδρία, το δικαίωμα βέτο και σημαντικές εκτελεστικές αρμοδιότητες.
Εάν οι Ρεπουμπλικανοί διατηρήσουν και τα δύο σώματα, ο Λευκός Οίκος θα έχει ευνοϊκότερο περιβάλλον για την προώθηση των προτεραιοτήτων του. Ακόμη και τότε, το μέγεθος των πλειοψηφιών και η εσωκομματική συνοχή θα καθορίζουν πόσο εύκολα μπορεί να τις υλοποιήσει.
Ο υπόλοιπος κόσμος θα διαβάσει το αποτέλεσμα ως ένδειξη της πολιτικής αντοχής του Τραμπ και της κατεύθυνσης της αμερικανικής ισχύος ενόψει του 2028. Οι σύμμαχοι θα αξιολογήσουν τη διάρκεια των δεσμεύσεων της Ουάσιγκτον. Οι ανταγωνιστές της θα αναζητήσουν περιορισμούς και ευκαιρίες. Και οι δύο θα παρακολουθούν πόσο αποτελεσματικά μπορεί το αμερικανικό πολιτικό σύστημα να μετατρέπει τις στρατηγικές του επιλογές σε αποφάσεις με συνέχεια.