Αγώνας δρόμου των μεσολαβητών για να αποτραπεί νέα σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν, καθώς εξασθενεί η προεκλογική αυτοσυγκράτηση του Τραμπ
Η Τεχεράνη έχει ελάχιστα κίνητρα να προχωρήσει σε παραχωρήσεις τις οποίες η κυβέρνηση Τραμπ θα μπορούσε να παρουσιάσει ως νίκη πριν από τις εκλογές της επόμενης εβδομάδας.
Οι περιφερειακοί μεσολαβητές καταβάλλουν μια ύστατη προσπάθεια να αποτρέψουν έναν νέο γύρο συγκρούσεων μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της επόμενης εβδομάδας, όταν θα περιοριστούν οι πολιτικοί παράγοντες που συγκρατούν τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ από την κλιμάκωση του πολέμου.
Σε μια προσπάθεια αναβίωσης των συνομιλιών, Καταριανοί μεσολαβητές παρέδωσαν την Κυριακή επιστολή του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στον επικεφαλής του Συμβουλίου Ασφαλείας του Ιράν, στρατηγό Μοχσέν Ρεζαΐ, με την οποία ζητούσε την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο πλευρών.
Ο Βανς είχε ηγηθεί αμερικανικής αντιπροσωπείας σε μαραθώνιες, απευθείας διαπραγματεύσεις με Ιρανούς αξιωματούχους στο Ισλαμαμπάντ τον Απρίλιο. Οι πιο πρόσφατες συζητήσεις, στις οποίες συμμετείχαν οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, πραγματοποιήθηκαν έμμεσα, μέσω Καταριανών μεσολαβητών, στο περιθώριο της συνόδου των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη τον περασμένο μήνα.
«Χρειάζονται βοήθεια με ιατρικές προμήθειες και διάφορα άλλα πράγματα», δήλωσε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους την Τετάρτη, όταν ρωτήθηκε για την επιστολή του αντιπροέδρου. «[Ο Βανς] με ρώτησε τι πίστευα. Του είπα: αν θέλεις να το κάνεις αυτό, εντάξει. Ουσιαστικά, πρόκειται για την αποστολή προμηθειών ώστε να βοηθηθούν άνθρωποι που δεν είναι καλά στην υγεία τους».
Η απάντηση του Τραμπ υποδηλώνει ότι η επιστολή, την ύπαρξη της οποίας αποκάλυψε πρώτη η Wall Street Journal, περιλάμβανε αμερικανική προσφορά ανθρωπιστικής βοήθειας. Το Ιράν διαθέτει δισεκατομμύρια δολάρια από πετρελαϊκά έσοδα δεσμευμένα σε ξένες τράπεζες λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Η κυβέρνηση Τραμπ θα μπορούσε να αποδεσμεύσει αυτά τα χρήματα για την αγορά τροφίμων και φαρμάκων, όπως είχε κάνει η κυβέρνηση Μπάιντεν στο πλαίσιο συμφωνίας ανταλλαγής κρατουμένων το 2023.
Ωστόσο, Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Al-Monitor ότι η επιστολή περιείχε «ελάχιστα κίνητρα» για την αποφυγή του πολέμου και ότι, στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας, θεωρήθηκε προσπάθεια του Βανς να ενισχύσει το αντιπολεμικό πολιτικό του προφίλ, σε περίπτωση που διεκδικήσει την προεδρία το 2028.
«Αυτές είναι οι τελευταίες τους προσπάθειες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές», δήλωσε ο αξιωματούχος.
Ο Σασάν Καριμί, πρώην υψηλόβαθμος Ιρανός κυβερνητικός αξιωματούχος και καθηγητής Ιρανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, δήλωσε ότι η Τεχεράνη δεν ενδιαφέρεται να προσφέρει στον Τραμπ μια νίκη πριν από τις εκλογές της Τρίτης. Οι Ρεπουμπλικανοί προσέρχονται σε αυτές αντιμετωπίζοντας τη δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων για τις υψηλότερες τιμές ενέργειας που συνδέονται με τον πόλεμο.
«Η υποψία των Ιρανών είναι ότι ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να αποχωρήσει από μια συμφωνία ή να την παραβιάσει, εφόσον αυτή εξυπηρετεί μόνο τις εκλογικές του σκοπιμότητες», δήλωσε ο Καριμί, προσθέτοντας ότι εξακολουθεί να υπάρχει «μεγάλη απόσταση» μεταξύ των διαπραγματευτικών θέσεων των δύο πλευρών.
Η διπλωματική πρωτοβουλία εκδηλώνεται καθώς ο Τραμπ εξετάζει την επανέναρξη στρατιωτικών επιχειρήσεων μεγάλης κλίμακας. Σκληροπυρηνικοί Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν προειδοποιήσει δημόσια ότι αμερικανικά πλήγματα στις υποδομές του Ιράν θα μπορούσαν να προκαλέσουν επιθέσεις αντιποίνων εναντίον εγκαταστάσεων τεχνητής νοημοσύνης, κέντρων δεδομένων και υποθαλάσσιων καλωδίων επικοινωνιών που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ.
Στο μεταξύ, οι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις και πρεσβείες σε ολόκληρη την περιοχή βρίσκονται σε κατάσταση αυξημένου συναγερμού για ενδεχόμενες επιθέσεις από το Ιράν ή τους συμμάχους του, τους Χούθι της Υεμένης. Πέρα από την εντολή αποχώρησης του μη απαραίτητου για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών προσωπικού από την αμερικανική πρεσβεία στη Σαουδική Αραβία την περασμένη εβδομάδα, οι αμερικανικές πρεσβείες στον Λίβανο, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο Κατάρ και στην Ιορδανία προχωρούν σε αυτό που αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ περιέγραψε στο Al-Monitor ως «προσωρινές αλλαγές» στη στελέχωσή τους.
Περιφερειακές πιέσεις προς το Ιράν
Οι αλλεπάλληλες διπλωματικές επισκέψεις στην Τεχεράνη τις τελευταίες ημέρες υποδηλώνουν ότι οι περιφερειακοί μεσολαβητές «προσπαθούν να μετακινήσουν τους Ιρανούς από τις θέσεις τους και όχι τον Τραμπ», δήλωσε ο Γκρέγκορι Μπρου, ανώτερος αναλυτής της Eurasia Group.
«Ίσως υπάρχει σε κάποιον βαθμό η αναγνώριση ότι κανείς στην περιοχή δεν διαθέτει μεγάλη επιρροή στον Τραμπ· ότι θα αποφασίσει αυτό που θα αποφασίσει. Υπάρχει, όμως, ενδεχομένως κάποιο περιθώριο να ασκηθεί πίεση στους Ιρανούς ώστε να κάνουν ορισμένες παραχωρήσεις και να δημιουργηθεί χώρος για μια συμφωνία», δήλωσε ο Μπρου.
Τη Δευτέρα, ο υπουργός Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας Χάλιντ μπιν Σαλμάν, μαζί με τον αρχηγό του πακιστανικού στρατού Ασίμ Μουνίρ και τον επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών Ιμπραχίμ Καλίν, είχαν συνομιλίες στην Τεχεράνη με τον Ρεζαΐ και τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν. Ήταν η πρώτη συνάντηση υψηλού επιπέδου μεταξύ των χωρών του αποκαλούμενου Συμφώνου της Μέκκας και της Τεχεράνης μετά την επανέναρξη των επιθέσεων των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας το καλοκαίρι.
Το Κατάρ παραμένει ο βασικός μεσολαβητής για μια πρόταση την οποία πηγές περιγράφουν ως λιγότερο φιλόδοξη εκδοχή του μνημονίου κατανόησης που είχε συμφωνηθεί τον Ιούνιο. Η πρόταση θα προέβλεπε την παύση των ιρανικών επιθέσεων εναντίον πλοίων στο Στενό του Ορμούζ, με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και, ενδεχομένως, την αποδέσμευση μέρους των δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων.
Σε αντίθεση με το μνημόνιο του Ιουνίου, η κυβέρνηση Τραμπ ζητά αυτή τη φορά να προηγηθούν παραχωρήσεις στο πυρηνικό ζήτημα, οι οποίες θα αφορούν το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν και την πρόσβαση των πυρηνικών επιθεωρητών του ΟΗΕ, σύμφωνα με τον Μπρου.
«Απ’ όσο γνωρίζω, ενδέχεται να υπάρχει κάποια ευελιξία από την ιρανική πλευρά όσον αφορά την επανέναρξη των επιθεωρήσεων», δήλωσε ο Μπρου. «Ορισμένοι από τους μεσολαβητές φαίνεται να πιστεύουν ότι αυτό θα αρκούσε για να κατευνάσει τον Τραμπ».
Το Ιράν απαγόρευσε στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) να επιθεωρεί τις βασικές πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας στο Φορντό, στο Ισφαχάν και στη Νατάνζ, αφού αυτές υπέστησαν ζημιές από αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές τον Ιούνιο του 2025. Ο ΔΟΑΕ δεν έχει επίσης πρόσβαση στην πυρηνική εγκατάσταση που είναι γνωστή ως «Pickaxe Mountain». Αυτό εντείνει τις ανησυχίες ότι η εγκατάσταση, την οποία το Ιράν περιγράφει ως μονάδα συναρμολόγησης φυγοκεντρητών, θα μπορούσε να εξυπηρετεί και άλλους μυστικούς σκοπούς, όπως τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας, ο Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι, λόγω των «μαξιμαλιστικών» αμερικανικών απαιτήσεων, η «πιθανότητα συμφωνίας φαίνεται υπερβολικά μικρή για να μπορεί κανείς να υπολογίζει σε αυτήν» στο άμεσο μέλλον. Προειδοποίησε ότι ενδεχόμενα ιρανικά αντίποινα σε νέα αμερικανικά πλήγματα θα ήταν «πολύ σκληρά και σίγουρα όχι αναλογικά».