Πε. Αυγ 6th, 2020

Geopolitics & Daily News

Global news on Economy, Security, Politics and more

H Εκστρατεία στη μεσημβρινή Ρωσία

Το ελληνικό θωρηκτό Κιλκίς (στο βάθος, κέντρο) στην Σεβαστούπολη κατά την διάρκεια της εκστρατείας στην Μεσημβρινή Ρωσία. Αρχείο Μεζεβίρη - Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού.


Γράφει ο Υποπλοίαρχος Παναγιώτης Γέροντας ΠΝ,
Επιτελής Υπηρεσίας Ιστορίας Ναυτικού

Η εκστρατεία στην Μεσημβρινή Ρωσία ήταν μια συνδυασμένη συμμαχική επιχείρηση για την αναχαίτιση των Μπολσεβίκων στην Ρωσία και την υποστήριξη των αντιπάλων τους, των επονομαζόμενων “Λευκών”.

Η συμμετοχή της Ελλαδας σε αυτήν την εκστρατεία παραμένει αμφιλεγόμενη καθώς υποστηρίζεται ότι ήταν από τους λόγους που το σοβιετικό καθεστώς προσέγγισε τον Κεμάλ. Στις 16/3/1921 θα υπογραφεί συνθήκη μεταξύ των δύο καθεστώτων και ο Λένιν θα εκχωρήσει στην κεμαλική Τουρκία τα εδάφη Καρς, Αρνταχάν και Αρτβίν, καθώς και άφθονη στρατιωτική βοήθεια.

 

Γενικό σχεδιάγραμμα των μετώπων των συμμάχων κατά των Μπολσεβίκων το 1919.

Το παρακάτω απόσπασμα είναι από το βιβλίο μου “Μεθ’ ορμής Ακαθέκτου. Επίτομη Ιστορία του Πολεμικού Ναυτικού 1821 – 1945”, Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικου (α’ εκδ 2016, β’ εκδ. 2019).

“Στις αρχές Απριλίου, οι προφυλακές των Μπολσεβίκων έφθασαν στη Σεβαστούπολη που την υπερασπίζονταν 2.000 Έλληνες και 2.400 Γάλλοι. Υπήρχαν πολλά συμμαχικά πλοία και από την ελληνική δύναμη το θωρηκτό Κιλκίς και τα αντιτορπιλικά Αετός, Πάνθηρ και Λόγχη, τα οποία προστάτευαν την πόλη με τα πυροβόλα τους. Το Βέλος και το Άσσος έφθασαν στις 3/16 Απριλίου 1919 και το Αετός απέπλευσε για την Κωνσταντινούπολη. Το Βέλος, έφερε από τη Θεοδοσία τον γνωστό Έλληνα μουσικοσυνθέτη Αττίκ (Κλέων Τριανταφύλλου), που έκανε περιοδεία σε διάφορες πόλεις, και μετά τη Σεβαστούπολη τον μετέφερε σώο στην Κωνσταντινούπολη. Το βράδυ της 4/17 Απριλίου 1919, συνήφθη εκεχειρία μεταξύ των αντιπάλων και η Ανωτέρα Γαλλική Διοίκηση αποφάσισε την εκκένωση της Σεβαστούπολης. Οι Βρετανοί άφησαν όσα ρωσικά πολεμικά ήταν στον λιμένα, αφού αχρήστευσαν τις μηχανές τους, ενώ βύθισαν και όσα υποβρύχια ήταν αξιοποιήσιμα. Οι Γάλλοι αχρήστευσαν τα πυροβόλα των φρουρίων.

 

Τη νύκτα της 6/19 Απριλίου 1919, παραμονής του Πάσχα, στασίασαν τα πληρώματα των γαλλικών θωρηκτών France και Vergniaud και αυτό μεταφέρθηκε και στο προσωπικό και υπόλοιπων γαλλικών πλοίων μαζί με το δεξαμενιζόμενο Mirambeau. Αιτίες για την στάση μπορούν να θεωρηθούν το χαμηλό ηθικό των γαλλικών πληρωμάτων λόγω της εκκένωσης του ουκρανικού εδάφους από τα γαλλικά πεζά τμήματα εξαιτίας της προέλασης των Μπολσεβίκων, η πολεμική που είχε αναπτυχθεί σε ένα μεγάλο μέρος του Γαλλικού Κοινοβουλίου για την εκστρατεία και η απαίτηση για επαναπατρισμό των γαλλικών τμημάτων, η κούραση των πληρωμάτων και η κομμουνιστική προπαγάνδα.

 

Η κορύφωση των στασιαστικών ενεργειών ήταν ανήμερα της Κυριακής του Πάσχα, όταν Γάλλοι ναύτες με Μπολσεβίκους διενήργησαν πορεία διαμαρτυρίας. Η πορεία αυτή φωνάζοντας “Κάτω η Ρουμανία!”, “Κάτω η Ελλάς!”, “Ζήτω οι Μπολσεβίκοι!” και άλλα πολλά, έφθασε στο φρουραρχείο όπου στρατωνιζόταν ο 10/2 λόχος του 2ου Συντάγματος. Οι διαδηλωτές είχαν γίνει πολύ προκλητικοί και ο διοικητής του λόχου, υπολοχαγός Κ. Παπαγεωργίου αφού δεν μπόρεσε να επικοινωνήσει με τον αντισυνταγματάρχη Γρηγοριάδη, πήρε διαταγές από τον Γάλλο φρούραρχο να διαλύσει την διαδήλωση. Ο Έλληνας υπολοχαγός στην αρχή διέταξε πυροβολισμούς στον αέρα για εκφοβισμό. Οι Μπολσεβίκοι απάντησαν βάλλοντας εναντίον του και ο λόχος αναγκάστηκε να απαντήσει στα πυρά. Σκοτώθηκαν 5 πολίτες και τραυματίστηκαν 3 Γάλλοι. Οι διαδηλωτές διαλύθηκαν και γαλλικά αποσπάσματα και περίπολοι του βρετανικού Canterbury οδήγησαν του Γάλλους πίσω στα πλοία.

 

Το βράδυ, ήρθε ο Βρετανός συνταγματάρχης Σμάιτ για να εκτιμήσει την κατάσταση και διεμήνυσε στον Γρηγοριάδη ότι τα βρετανικά αντιτορπιλικά ήταν στη διάθεση του ναυάρχου Γεώργιου Κακουλίδη που είχε υψώσει το σήμα του στο Κιλκίς. Το πρωί της Δευτέρας 8/ 21 Απριλίου του 1919, κατέφθασε ο ναύαρχος Κάλθορπ με 4 βρετανικά θωρηκτά. Στις 12/25 Απριλίου 1919, το 2ο Σύνταγμα χωρίς να εγκαταλείπει τις θέσεις του, άρχισε να φορτώνει το υλικό και τα κτήνη του σε τρία μεταγωγικά. Οι Μπολσεβίκοι δεν ήταν επιθετικοί λόγω της εκεχειρίας, αντίθετα εκδήλωσαν τον θαυμασμό τους για τους Έλληνες, όταν ο Γρηγοριάδης δέχθηκε να καταβάλει αποζημιώσεις για ζημίες σε περιουσίες πολιτών. Το ποσό που μαζεύτηκε από εισφορές αξιωματικών και δόθηκε στους ενθουσιασμένους Μπολσεβίκους ήταν 10.800 ρούβλια ή 1.800 δραχμές. Οι Μπολσεβίκοι μπήκαν στην πόλη στις 16/24 Απριλίου του 1919.

 

Τέλος, δέον είναι να αναφερθούν οι προσπάθειες του κυβερνήτη του Πάνθηρα, Ιωάννη Γιαννηκώστα, να περισώσει τους Έλληνες πρόσφυγες από το αναμενόμενο μένος των Μπολσεβίκων. Ο απολογισμός της ελληνικής συμμετοχής στην εκστρατεία κατά των Μπολσεβίκων είναι τελικά μάλλον αρνητικός. Είχε ως συνέπεια τον διωγμό του ελληνικού στοιχείου της περιοχής καθώς και την αρνητική διάθεση της σοβιετικής πολιτικής στα θέματα ελληνικού ενδιαφέροντος, ιδίως δε στο θέμα της σχεδιαζόμενης εκστρατείας στην Μικρά Ασία.”

 

Σημείωση- Ιστορικό πλαίσιο: 

Με την ονομασία Εκστρατεία της Κριμαίας, ή Εκστρατεία της Ουκρανίας, ή (παλαιότερα) Εκστρατεία στη μεσημβρινή Ρωσία, ειδικότερα στην ελληνική ιστορία, χαρακτηρίζεται η ελληνική συμμετοχή με εκστρατευτικό σώμα στην εκστρατεία που επιχείρησε η Γαλλία (ως κύριο μέλος της Αντάντ), κατά των Μπολσεβίκων, στην Κριμαία και γενικότερα στη περιοχή της Ουκρανίας το 1919. Η εν λόγω εκστρατεία, πρώτη υπερπόντια του Βασιλείου της Ελλάδας, αποτελούσε μέρος της γενικότερης διασυμμαχικής επέμβασης στον τότε ρωσικό εμφύλιο πόλεμο υπέρ των Λευκών, που αναπτύχθηκε στην Κριμαία, τον Καύκασο, τη Βεσσαραβία, στη Βόρεια και Ανατολική Ρωσία – Σιβηρία, με ατυχή κατάληξη για τους δυτικούς συμμάχους, εκτός των Ιαπώνων στο μέτωπο της Άπω Ανατολής, όπου κατέλαβαν τη βόρεια Σαχαλίνη και διατήρησαν μέχρι το 1925.Η συμμετοχή της Ελλάδος στην εκστρατεία αυτή αποφασίστηκε από τον ίδιο τον Έλληνα πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο και την κυβέρνησή του, που τελούσε από τον Ιούνιο του 1917 χωρίς την παρουσία αντιπολίτευσης. Η Ελλάδα προσφέρθηκε τότε να συμμετάσχει, (αρχικά), με τρεις μεραρχίες.

Η εκστρατεία αυτή όχι μόνο υπήρξε ατυχής, γεγονός που διαφαινόταν εξ αρχής, εκ της περιορισμένης δύναμης σε μια ευρύτατη έκταση επιχειρήσεων, αλλά και πολύ καταστροφική για τον ελληνογενή πληθυσμό όλης της εκεί και γύρω περιοχής, από τα αντίποινα που ακολούθησαν στη συνέχεια σε βάρος του, από τους Μπολσεβίκους, με δολοφονίες, καταστροφές, διωγμούς, εκτοπίσεις κλπ.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικός υπήρξε ο κίνδυνος που διέτρεξε το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα και τα ελληνικά πολεμικά πλοία που συμμετείχαν σε αυτή από την φαυλότητα των Γάλλων, εξαιτίας της οποίας λίγο έλειψε η «συμμαχική» εκστρατεία να εξελιχθεί σε αναμεταξύ σύρραξη – ναυμαχία, γεγονός που αποσοβήθηκε την τελευταία στιγμή με την παρουσία αγγλικών θωρηκτών που προσκλήθηκαν επί τούτου.

Ανεξάρτητα όμως από την έκβαση της εκστρατείας στη Νότια Ρωσία, η συμμετοχή του ελληνικού εκστρατευτικού σώματος σε αυτήν αποτέλεσε και το κυρίαρχο επιχείρημα του Ελευθερίου Βενιζέλου υπέρ της δικαίωσης των ελληνικών αιτημάτων στη συνδιάσκεψη Ειρήνης που ακολούθησε και στη Συνθήκη των Σεβρών.

Με το πέρας της εκστρατείας αυτής το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα μεταφέρθηκε στη Μικρά Ασία για ενίσχυση του μετώπου της μικρασιατικής εκστρατείας που μόλις είχε ξεκινήσει.

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail