23/09/2021

Geopolitics & Daily News

Global news on Economy, Security, Politics and more

Ο δεύτερος συστηματικός εκσυγχρονισμός του Ελληνικού Πολεμικού Στόλου (1881-1910)

Το θωρακισμένο καταδρομικό Γεώργιος Αβέρωφ σε επιστολικό δελτάριο της εποχής.

Γράφει ο ιστορικός Παναγιώτης Γέροντας

 

Η περίοδος του εκσυγχρονισμού του Κράτους

 

Η περίοδος αυτή μπορεί να χωριστεί συμβατικά σε δύο υποπεριόδους, στην τρικουπική (1882-1895), στην οποία κυριαρχεί το όραμα εκσυγχρονισμού του μεγάλου πολιτικού Χαρίλαου Τρικούπη, και στην μετα-τρικουπική, κατά τη διάρκεια της οποίας η πορεία προς τον εκσυγχρονισμό του κράτους δεν σταματά εντελώς, αλλά αναστέλλεται σε πολλούς τομείς, λόγω έλλειψης πολιτικού ανδρός ικανού να αντέξει και να συμβαδίσει με τις υπάρχουσες εξελίξεις.

Ο Χαρίλαος Τρικούπης. Ο μεγάλος οραματιστής και εκσυγχρονιστής Πρωθυπουργός.

Βασικό μέλημα του Χαρίλαου Τρικούπη ήταν η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας, ώστε η οικονομία της να γίνει ανταγωνιστική. Αυτό ο Τρικούπης το επεδίωξε με προσπάθεια για ανόρθωση της χώρας σε όλους τους τομείς. Πρώτιστο μέλημά του υπήρξε η δημιουργία του πάγιου κοινωνικού κεφαλαίου της χώρας, δηλαδή η κατασκευή δρόμων, σιδηροδρόμων και γενικότερα, έργων κοινής ωφέλειας. Έτσι, οι πιο σύντομες και εύκολες μετακινήσεις συνέβαλαν στην ανάπτυξη της αγροτικής και βιοτεχνικής παραγωγής. Επιπροσθέτως, προσπάθησε με διάφορα νομοθετήματα να οργανώσει τον δημόσιο τομέα, όπως για παράδειγμα με τη θέσπιση τυπικών αξιοκρατικών κριτηρίων για τους δημόσιους υπαλλήλους, ούτως ώστε να αντιμετωπιστούν οι πελατειακές σχέσεις που ταλάνιζαν τη χώρα. Ακόμη, καταβλήθηκε σημαντική προσπάθεια για τη μείωση της εγκληματικότητας και την εμπέδωση της τάξης στη χώρα, κυρίως στην ύπαιθρο, με την υλοποίηση της αναδιοργάνωσης της Χωροφυλακής και η εκκαθάρισή της από τα διεφθαρμένα στοιχεία. Παράλληλα εκσυγχρονίστηκε το νομοθετικό πλαίσιο των συναλλαγών και μενομοθετικές ρυθμίσεις διευκολύνθηκαν οι οικονομικές δραστηριότητες.

 
Ο Τρικούπης είχε ως βασικό άξονα της πολιτικής του την αναδιοργάνωση των Ενόπλων Δυνάμεων. Πήρε μέτρα για την αποπολιτικοποίηση των αξιωματικών, εκσυγχρόνισε την στρατιωτική εκπαίδευση (αυτήν την περίοδο ιδρύεται η Σχολή Ναυτικών Δοκίμων), αλλά και το υλικό και τον εξοπλισμό (τότε αγοράστηκαν από τη Γαλλία τα τρία θωρηκτά Ὕδρα, Σπέτσαι και Ψαρά). Αυτός ο εκσυγχρονισμός του Ναυτικού θα καταστήσει την Ελλάδα την πιο ισχυρή ναυτική δύναμη της εποχής εκείνης στην Ανατολική Μεσόγειο. Μετά την πτώση του Τρικούπη, στην περίοδο μέχρι και το 1900, ο εκσυγχρονισμός συνεχίζεται με πιο αργούς ρυθμούς λόγω της πτώχευσης του 1893 και της ανυπαρξίας συνεχιστή του τρικουπικού οράματος. Εντούτοις, η ήττα στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 δημιούργησε νέους προβληματισμούς, οι οποίοι οδήγησαν στο Κίνημα στου Γουδή (15 Αυγούστου 1909). Από εκεί θα ξεκινήσει μια νέα ανανεωτική προσπάθεια με πρωτεργάτη τον Ελευθέριο Βενιζέλο.
Ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης. Ο μεγάλος αντίπαλος του Χαριλάου Τρικούπη. Είθισται ο Τρικούπης να ταυτίζεται με τον εκσυγχρονισμό και ο Δηλιγιάννης με τον λαϊκισμό. Εν τούτοις δεν πρέπει να θεωρηθεί υπεύθυνος για τον πόλεμο του 1897 καθώς η ελληνική κοινωνία διέθετε τις ροπές που θα οδηγούσαν στην πολεμική αναμέτρηση με την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Η πρώτη σκέψη του Χ. Τρικούπη για την οργάνωση του Πολεμικού Ναυτικού ήταν να μετακαλέσει αλλοδαπούς αξιωματικούς. Η Γαλλική Αποστολή βρισκόταν στην Ελλάδα τον Δεκέμβριο του 1884, με αρχηγό τον υποναύαρχο Charles Joseph-Laurent Lejeune και μέλη της τον αντιπλοίαρχο Marie-Leon Vidal, τον ναυπηγό Adolphe-Francois-Eugene Dupont, τον φροντιστή Pierre-Marie Preaubert και τους κελευστές Verdolin και Rougeot. Η Γαλλική Ναυτική Αποστολή πραγματικά δούλεψε με ζήλο, ενώ οι χρηματικές απολαβές των μελών της λίγο διέφεραν από αυτές που θα έπαιρναν στη Γαλλία.

Η οργανωτική προσπάθεια της αποστολής μεταφράστηκε σε πληθώρα νομοθετημάτων, τα οποία αφορούσαν στον ιματισμό των στελεχών, τη μισθοδοσία, την εκπαίδευση, τις λιμενικές αρχές, τη ναυτική στρατολογία, την οικονομική υπηρεσία, τη σύνταξη σηματολογίου, τον Γενικό Οργανισμό των πληρωμάτων του Στόλου, τη σύσταση Ναυτικού Νοσοκομείου, τη μισθοδοσία των τεχνιτών των συνεργείων του εργοστασίου του Ναυστάθμου, την κατάσταση των υπαξιωματικών κ.λπ.

 

Ο εκσυγχρονισμός του Στόλου

 

Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου, το Πολεμικό Ναυτικό πραγματοποίησε ένα μεγάλο εξοπλιστικό πρόγραμμα, με το οποίο εντάχθηκε στα σύγχρονα Ναυτικά του κόσμου, ενώ παράλληλα δόθηκε στην Ελλάδα ένα εξαιρετικό στρατηγικό πλεονέκτημα απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά και απέναντι στα λοιπά βαλκανικά κράτη.

 

Το πρόγραμμα περιελάμβανε ναυπηγήσεις όλων των ειδών των πλοίων. Από κανονιοφόρους, τορπιλοβόλα και ναρκοθέτιδες (τορπιλοθέτιδες ονομάζονταν τότε), μέχρι υποβρύχια, αντιτορπιλικά και θωρηκτά. Κορωνίδα του εξοπλιστικού προγράμματος βέβαια υπήρξε η αγορά του θωρακισμένου καταδρομικού (Θ/Κ) Γεώργιος Ἀβέρωφ που έδωσε οριστικά το πλεονέκτημα στο Αιγαίο στο ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό. Να σημειωθεί ότι η κυριαρχία των Ελλήνων στο Αιγαίο έγινε πραγματικότητα όχι μόνο λόγω των νέων πολεμικών πλοίων (το Οθωμανικό Ναυτικό διατηρούσε την υπεροπλία) αλλά και λόγω της ναυτοσύνης των Ελλήνων αξιωματικών και πληρωμάτων.

 

Το θωρηκτό Ψαρά σε επιστολικό δελτάριο της εποχής.
Το Γεώργιος Ἀβέρωφ αγοράστηκε στις 30 Νοεμβρίου του 1909. Ήταν το τρίτο της ίδιας σειράς με τα Pisa και Αmalfi που ναυπήγησε ο οίκος Orlando στο Λιβόρνο για το Ιταλικό Ναυτικό. Ο Ἀβέρωφ παραλήφθηκε από τον πλοίαρχο Ι. Δαμιανό και αμέσως έπλευσε για το Πόρτσμουθ για να συμμετάσχει στις εορτές στέψης του βασιλέως της Αγγλίας Γεωργίου Ε’. Προσάραξε όμως σε αβαθή, λόγω ομίχλης, και αναγκάστηκε να δεξαμενιστεί. Τότε δημιουργήθηκαν κρούσματα απειθαρχίας στο πλοίο με αποτέλεσμα ο κυβερνήτης να αντικατασταθεί με εντολή του Υπουργείου Ναυτικών από τον πλοίαρχο τότε, Παύλο Κουντουριώτη. Ο Ἀβέρωφ έφθασε στο Φάληρο την 1η Σεπτεμβρίου του 1911 και έτυχε ενθουσιώδους υποδοχής από τον ελληνικό λαό. Ήταν πραγματικά ένα τεχνολογικό επίτευγμα της εποχής του, που θα έγερνε καθοριστικά την πλάστιγγα υπέρ του ελληνικού Ναυτικού στον αγώνα του για την απελευθέρωση του Αιγαίου.

Το 1880, ναυπηγήθηκαν στη Γαλλία τέσσερις κανονιοφόροι, που έφεραν τις ακόλουθες ονομασίες: Μυκάλη, Σφακτηρία, Ναυπακτία και Ἀμβρακία, αλλά αμέσως μετονομάστηκαν σε Κανονιοφόρους Α, Β, Γ και Δ. Το 1881, ναυπηγήθηκαν στη Αγγλία οι ατμοβάριδες Ἄκτιον και Ἀμβρακία. Το ίδιο έτος αγοράστηκαν από την Αγγλία οι τορπιλοθέτιδες Αἰγιαλεία, Μονεμβασιά και Ναυπλία. Στα ναυπηγεία Yarrow της Αγγλίας μεταξύ των ετών 1881-1883, ναυπηγήθηκαν τα τορπιλοβόλα Κύπρος, Κως, Μυτιλήνη, Ῥόδος, Σάμος και Χίος, τα οποία αρχικά δεν διέθεταν τορπιλοσωλήνες, αλλά απέκτησαν αργότερα στην Ελλάδα. Ειδικά στα Σάμος και Χίος, τοποθετήθηκαν στο Fiume. To 1881, αγοράστηκε από την Αγγλία το τορπιλοβόλο Ἰωνία, που ήταν το πρώτο που διέθετε πλευρικούς τορπιλοσωλήνες.

 

Το 1885, ναυπηγήθηκαν και οι τέσσερεις ατμομυοδρόμωνες Εὐρώτας, Ἀχελῶος, Ἀλφειός και Πηνειός που όλα μαζί αναφέρονται ως Ποταμοί (βλ. και ανωτέρω). Χρησίμευσαν για εκπαιδευτικούς πλόες των δοκίμων, αλλά και στις επιχειρήσεις στον Αμβρακικό. Το 1889, ναυπηγήθηκαν στη Χάβρη μετά από παραγγελία της Ελληνικής Κυβέρνησης τα θωρηκτά Σπέτσαι, Ὕδρα και Ψαρά σε σχέδια και μελέτες του Γάλλου αρχιναυπηγού Dupont.
Το 1900, ιδρύεται κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Θεοτόκη το Ταμείο Εθνικού Στόλου (ΤΕΣ), το οποίο θα αναλάβει τη συγκέντρωση των κληροδοτημάτων και προσφορών για το Πολεμικό Ναυτικό, με σκοπό τη ναυπήγηση νέων μονάδων του Ελληνικού Στόλου. Η προσφορά του υπήρξε κεφαλαιώδης.

Την περίοδο 1900 – 1905, δυστυχώς, επήλθε ένας αδικαιολόγητος εφησυχασμός και αναστολή των εξοπλισμών. Όταν όμως έγινε γνωστό ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία ανακαίνισε το θωρηκτό Μεσουδιέ, παρήγγειλε δύο τορπιλοβόλα, θα έθετε σε εφαρμογή την επισκευή πολλών οθωμανικών πλοίων και τέλος, παρήγγειλε και τρία ελαφρά καταδρομικά (Χαμηδιέ, Μετζητιέ και Δράμα-το τελευταίο δεν παραδόθηκε), στην Αθήνα σήμανε συναγερμός. Έτσι, κατά τα έτη 1905-1907, η Ελλάδα προέβη σε αγορά τεσσάρων αντιτορπιλικών από τα Ναυπηγεία Yarrow της Αγγλίας με χρήματα του Ταμείου Εθνικού Στόλου (Θύελλα, Λόγχη, Ναυκρατοῦσα, Σφενδόνη) και άλλα τέσσερα από τα ναυπηγεία Vulcan του Στετίνου, σημερινό Στέτσιν της Πολωνίας (Βέλος, Δόξα, Νίκη και Ἀσπίς).

 

Ο Βασιλιάς Γεώργιος Α’. Διέθετε σπάνιο πολιτικό αισθητήριο με αποτέλεσμα να διατηρήσει την ισχύ του Θρόνου παρά τις πολιτικές κρίσεις.

Παράλληλα, το καλοκαίρι του 1907 με πρωτοβουλία του βασιλέως Γεωργίου, ζητήθηκε από τον απόστρατο ναύαρχο Ε. Φουρνιέ να υποβάλει πρόγραμμα οργάνωσης του Πολεμικού Ναυτικού. Το πρόγραμμα έδινε μεγάλη προτεραιότητα στο όπλο της τορπίλης. Προέβλεπε την απόκτηση δέκα υποβρυχίων με προοπτική για αύξηση του αριθμού, τη δημιουργία ναυπηγείων για υποβρύχια, τη ναυπήγηση τεσσάρων ελαφρών καταδρομικών μεγάλης ταχύτητας και δώδεκα ταχέων αντιτορπιλικών. Για θωρηκτά δεν γινόταν λόγος λόγω του υψηλού τους κόστους. Το πρόγραμμα όμως αυτό δεν το υιοθέτησε ούτε η ελληνική κυβέρνηση ούτε η ελληνική κοινή γνώμη.

 

Η διάθεση εκσυγχρονισμού και πρωτοπορίας οδήγησε την ελληνική κυβέρνηση στο να αγοράσει και το πρώτο υποβρύχιο το Nordenfelt 1 σε σχέδια του Άγγλου George Garrett και του Σουηδού Thorsten Nordenfelt. Το υποβρύχιο αγοράστηκε από την ελληνική κυβέρνηση τον Δεκέμβριο του 1885 και έφθασε αποσυναρμολογημένο στον Πειραιά στις 13 Ιανουαρίου του 1886. Η συναρμολόγησή του αποτέλεσε έργο του αμερικανικού μηχανουργείου McDowal and Barbour. Εντούτοις στις δοκιμές που ακολούθησαν, το υποβρύχιο δεν κρίθηκε αξιόπλοο, έτσι έμεινε εντελώς αχρησιμοποίητο στην Ακτή του Φαλήρου μέχρι το 1901, οπότε μεταφέρθηκε για διάλυση. Παρόλα αυτά το Πολεμικό Ναυτικό επανήλθε στο θέμα των υποβρυχίων με την παραγγελία από τη Γαλλία το 1910 δύο υποβρυχίων που ονομάστηκαν Δελφίν και Ξιφίας. Το Δελφίν κατέφθασε στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας μόλις στις 5 Οκτωβρίου του 1912 και αποφασίστηκε ο άμεσος πλους του στο ορμητήριο του Μούδρου όπου ναυλοχούσε ο Ελληνικός Στόλος, γιατί ήδη είχε ξεκινήσει ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος. Το Ξιφίας παρελήφθη τον Μάρτιο του 1913 και δεν έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις των Βαλκανικών πολέμων.
Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail
2020 Copyright © All rights reserved - Geopolitics & Daily News | Newsphere by AF themes.
Πνευματική Ιδιοκτησία Geopolitics & Daily News - 2021