26/09/2020

Geopolitics & Daily News

Global news on Economy, Security, Politics and more

Ελληνική Παιδεία και Ελληνικός Πολιτισμός

Γράφει ο Παναγιώτης Γέροντας 
Ιστορικός 

 

Ο Ελληνισμός τον 19ο αιωνα στηρίχθηκε στην διάδοση των Ιδεών του μέσω της Παιδείας. Έχω ήδη διατυπώσει σε παλαιότερα κείμενά μου την θέση των Dakin και Σβορώνου ότι είχε δημιουργηθεί μέσα στο οθωμανικό κράτος μια ελληνική “εμπορική αυτοκρατορία”, ενώ οι Έλληνες είχαν συγκροτήσει μια διαβαλκανικη εμπορική τάξη.
Απαραίτητη προϋπόθεση συμμετοχής στην ελληνική εμπορική αστική τάξη ήταν η μάθηση της Ελληνικής Γλώσσας και του “ελληνικού τρόπου ζωής”. Οι ελίτ των βαλκανικών περιοχών ελληνοποιουνται, ενώ οι λαϊκές τάξεις περνούν στο περιθώριο όποια γλώσσα και να μιλούν. Στο παραπάνω σημαντικότατο ρόλο έπαιξαν οι Λόγιοι – Διανοούμενοι καθώς και τα Εκπαιδευτικά ιδρύματα, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από ευπορους Έλληνες, οι οποίοι είχαν ενστερνιστεί πλήρως την Εθνική Ιδέα.

Το 1828 ιδρύθηκε στα Ιωάννινα η Ζωσιμαία Σχολή με προσωπική δαπάνη των αδερφών Ζωσιμά. Το εκπαιδευτικό της έργο απέκτησε πανεθνική ακτινοβολία. Στην Άνδρο ο λόγιος Θεόφιλος Καΐρης θα ιδρύσει ορφανοτροφειο για τα ορφανά των αγωνιστών της Επανάστασης. Αργότερα θα κατηγορηθεί ότι ήταν αιρετικός. Στην πολυεθνική τότε Θεσσαλονίκη το ελληνικό στοιχείο ανθεί με πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Στην Σμύρνη κυριαρχεί η “Ευαγγελική Σχολή” που ιδρύθηκε το 1717. Η ελληνική εκπαιδευτική κίνηση της πόλης ήταν αξιοζήλευτη με πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Λειτουργούσαν το 1922 387 σχολεία συντηρούμενα με χρήματα αποκλειστικά από τις ελληνικές κοινότητες, με 1947 εκπαιδευτικούς, 63000 μαθητές και μαθήτριες.

Στη Μακεδονία και την Θράκη ειδικότερα έγινε πραγματική ελληνική “εξόρμηση”. Στα 1874 ιδρύθηκε η “Φιλοπροοδευτική Αδελφότητα Δράμας”, ενώ πολλά ελληνικά σχολεία λειτουργούσαν στην Τσατάλτζα, στο Δοξάτο, στην Προσωτσάνη, αλλά και στα γύρω χωριά. Στα 1876 ιδιαίτερη δραστηριότητα είχαν αναπτύξει στην Καβάλα διάφορα ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα, όπως το “ελληνικό σχολείο” αρρένων, το αλληλοδιδακτικό και το παρθεναγωγείο. Στις αρχές του 1878 δημιουργήθηκε η “Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης” Καβάλας και ένα χρόνο αργότερα η “Φιλόμουσος Αδελφότης Μακεδονία”. Ο “Μακεδονικός Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος” Σερρών δημιουργήθηκε στα 1870 από Σερραίους εμπόρους, επιστήμονες, κληρικούς και άλλους. Στο Μοναστήρι η ελληνική κοινότητα διατηρούσε 17 εκπαιδευτικά ιδρύματα με 55 δασκάλους και καθηγητές και 2.500 μαθητές. Οι παραπάνω αναφορές είναι δειγματοληπτικες. Η πλήρης καταγραφή της ελληνικής εκπαιδευτικής κίνησης θα μπορούσε να είναι θέμα μιας πραγματείας. Σημαντική εξέλιξη ήταν η ίδρυση το 1899 του “Συλλόγου πρὸς διάδοσιν Ὠφελίμων Βιβλίων” από τον λογοτέχνη λόγιο Δημήτριο Βικέλα (Σύρος 1833 – Αθήνα 1908). Ο Βικελας, αν και έζησε μεγάλο διάστημα της ζωής του στο Λονδίνο, αγωνιούσε για την διάδοση του Ελληνικού Πνεύματος. Η έκδοση σειράς βιβλίων καθώς και η ίδρυση λαϊκών και παιδικών βιβλιοθηκών ενίσχυσε την εθνική προσπάθεια.

Κάτι σαν επίλογος…
Η εθνική διάσταση της Ελληνικής Παιδείας βοήθησε στο να υπάρχει σήμερα στο ελληνικό κράτος μια αξιοζήλευτη εθνική ομοιογένεια. Κατάληξη αυτής της προσπάθειας ήταν ασφαλώς η τελευταία διακυβέρνηση Βενιζέλου (1928 – 1932) με την γενίκευση της δημοτικής εκπαίδευσης. Η εγκατάσταση των προσφύγων στις περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης ενίσχυσε την ελληνικότητα της περιοχής, ενώ οι εναπομείναντες αλλοεθνείς έγιναν μέτοχοι και αυτοί της Ελληνικής Παιδείας.


Οι Έλληνες Ήρωες δεν κρατούν μόνο όπλα αλλά και βιβλία…
Στη πρώτη φωτογραφία εικονίζονται καθηγητές και απόφοιτοι της Ευαγγελικής Σχολής το 1878 με το Ματθαίο Παρανίκα (φιλόλογος από τα Ζαγοροχώρια Ιωαννίνων με πλούσιο συγγραφικό έργο ιστορικού περιεχόμενου). Στη δεύτερη ο Δημήτριος Βικέλας. Ως πεζογράφος πρέπει να μνημονεύεται για το μυθιστόρημα Λουκής Λάρας, σημαντικός σταθμός για την εξέλιξη της ελληνικής πεζογραφίας. Είναι επίσης γνωστός για τη συμμετοχή του στην επιτροπή διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 1896. Μάλιστα ήταν και ο πρώτος πρόεδρος της ΔΟΕ.

Διαβάστε επίσης: Το υπερόπλο της Ελληνικής πολιτισμικής ταυτότητας 

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail