25/10/2020

Geopolitics & Daily News

Global news on Economy, Security, Politics and more

H τουρκική οικονομία αποτελεί τροχοπέδη στις φιλοδοξίες Ερντογάν

Turkish President Recep Tayyip Erdogan delivers a speech in Ankara, Turkey on 22 January 2018 [Turkish Presidency/Murat Cetinmuhurdar/ Anadolu Agency]

By Caroline D. Rose
Geopolitical Futures

 

H οικονομία της Τουρκίας αντιμετωπίζει έντονα προβλήματα. Τον Σεπτέμβριο, η τουρκική λίρα έπεσε στη χαμηλότερη θέση των τελευταίων 20 ετών, καθώς οι επενδυτές απέσυραν δισεκατομμύρια από το νόμισμα και το χρηματιστήριο της Τουρκίας. Σε μια προσπάθεια να διατηρήσει το νόμισμά της σε ισχύ, η κυβέρνηση διοχέτευσε σχεδόν τα μισά ξένα αποθέματα που είχε στις αρχές του έτους. Με λίγη ρευστότητα και τις μεγαλύτερες τράπεζες της στο χείλος της κατάρρευσης, η Άγκυρα συνειδητοποίησε ότι η τρέχουσα στρατηγική της για την τροφοδότηση της οικονομικής ανάπτυξης μέσω φθηνού δανεισμού δεν μπορεί να κρατήσει.

 

Η Τουρκία έχει ξαναβρεθεί σε παρόμοια κατάσταση. Μόλις πριν από δύο χρόνια, έκαψε τα ξένα αποθέματά της για να προστατεύσει την αξία της λίρας και έκρυψε το πρόβλημα του χρέους της πίσω από τις αθετήσεις και τις εγγυήσεις.

 

Αλλά αυτή τη φορά η κατάσταση είναι διαφορετική. Η Τουρκία αντλεί από πολύ λιγότερα αποθέματα, στηριζόμενη μόνο σε ανταλλαγές νομισμάτων από το Κατάρ για να τα διατηρήσει  ισχύ και ο τραπεζικός τομέας της έχει εξαντληθεί. Η Τουρκία επίσης εργάζεται με πολύ λιγότερα αποθέματα και με ένα εξαντλημένο τραπεζικό σύστημα. Εάν δεν μεταρρυθμίσει θεμελιωδώς τους άθλιους θεσμούς του – ή δεν λάβει γενναιόδωρη διάσωση – η οικονομία της βρίσκεται σε μπελάδες.

 

Η οικονομική πίεση μπορεί να είναι ένας παράγοντας αλλαγής σε οποιαδήποτε χώρα, αλλά στην Τουρκία, με την ιστορία των πραξικοπημάτων και της περίπλοκης σχέσης του κοσμικού με το ισλαμικό κατεστημένο,  το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, ή το AKP, έχει ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία λόγω των πιθανών γεωπολιτικών συνεπειών που συνεπάγονται. Η Τουρκία επεκτείνει γρήγορα την περιφερειακή της παρουσία και επηρεάζει τη συμπεριφορά των γειτονικών χωρών μέσω της επιθετικής δράσης στην Ανατολική Μεσόγειο και στη βόρεια Συρία. Αλλά τώρα που η πανδημία του covid19 έχει χτυπήσει την οικονομία της, η οποία βρίσκεται ήδη σε μπελάδες – και με τις εκλογές μόλις δύο χρόνια μακριά – το κυβερνών κόμμα θα αλλάξει τη στρατηγική του, εστιάζοντας την εξωτερική του πολιτική πιο εσωτερικά και δίνοντας προτεραιότητα στην επιβίωση του καθεστώτος με κάθε κόστος.

 

Πώς έφτασε η Τουρκία σ΄αυτή την κατάσταση 

 

Στις αρχές του τρέχοντος έτους, η Άγκυρα είχε λίγο χώρο να αναπνέει. Τον Δεκέμβριο του 2019, η οικονομία σημείωσε αύξηση 0,9% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος μετά από ένα χρόνο ύφεσης και χρέους. Οι ρυθμοί αύξησης του ΑΕΠ τροφοδοτήθηκαν από φτηνές πολιτικές δανεισμού, οι οποίες δημιούργησαν κρίση ρευστότητας και απότομο τραπεζικό χρέος που υποτίμησε τη λίρα κατά 30% έναντι του δολαρίου, αλλά αύξησε τον πληθωρισμό σε σχεδόν 12% τον Αύγουστο. Με απλά λόγια, η κρίση αποκάλυψε βαθιές διαρθρωτικές αδυναμίες στο τουρκικό οικονομικό σύστημα.

 

Το πρόβλημα είναι πως η Άγκυρα συνέχισε να επαναλαμβάνει πολλά από τα ίδια λάθη που έκανε πριν από την ύφεση του 2018-19. Η κυβέρνηση έδωσε εντολή στην κεντρική τράπεζα της Τουρκίας να αυξήσει τη φθηνή διανομή δανείων, η οποία με τη σειρά της άσκησε πίεση στη λίρα και οδήγησε σε αυξημένο δανεισμό δολαρίων από εγχώριες τράπεζες για να αποτρέψει την υποτίμηση. Καθώς οι επενδυτές άρχισαν να ποντάρουν εναντίον της λίρας, η κυβέρνηση διοχέτευσε 65 δισεκατομμύρια δολάρια από τα συναλλαγματικά της αποθέματα από τις αρχές του 2020. Τελικά, τα επιτόκια άσκησαν πίεση στις πωλήσεις και οδήγησαν τη λίρα στη χαμηλότερη θέση όλων των εποχών (περίπου 7,7 λίρες στο δολάριο το Σεπτέμβριος), ακόμη και όταν η κυβέρνηση διατηρούσε τα επίπεδα κάτω από τα εθνικά επίπεδα πληθωρισμού 11,8%.

 

Ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εμπόδισε την φαινομενικά ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα να αλλάξει τα επιτόκια για μήνες, ανησυχώντας  ότι τα χαλαρωτικά επιτόκια θα επιδεινώσουν την κατάσταση. Μόνο στα μέσα Σεπτεμβρίου, η Τουρκία τελικά προσαρμόζει το επιτόκιο της από 8,25% σε 10,25%, δίνοντας στη λίρα μια προσωρινή ώθηση στα 7,62 έναντι του δολαρίου, αλλά πολλοί πίστευαν ότι ήταν ήδη αργά.

 

Όπως είναι φυσικό, το χρονοδιάγραμμα των μακροπρόθεσμων σχεδίων του Ερντογάν αντιμετωπίζει προβλήματα. Το 2023 έπρεπε να είναι μεγάλη χρονιά για την Τουρκία. Είναι τα 100α γενέθλια της χώρας και  χρονιά γενικών εκλογών στις οποίες το κυβερνών κόμμα υπολόγιζε μια άνετη νίκη. Αλλά το 2023 ήταν και ένα έτος υποσχέσεων. ΄Ηταν το 2013, όταν το κόμμα του Ερντογάν (AKP) παρουσίαζε μια σειρά φιλόδοξων στόχων με το όνομα «Όραμα 2023», τα οποία επρόκειτο να επιτευχθούν εντός μιας δεκαετίας, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης των ετήσιων εξαγωγών σε 500 δισεκατομμύρια δολάρια, μειώνοντας το ποσοστό ανεργίας από 11% σε 5%, αυξάνοντας το κατά κεφαλήν εισόδημα σε 25.000 $, ενισχύοντας τους τομείς τουρισμού και χρηματοδότησης της χώρας, επιτυγχάνοντας πλήρη συμμετοχή σε κρατικά προγράμματα ασφάλισης υγείας, βάζοντας στο χάρτη τις εγχώριες αυτοκινητοβιομηχανίες, τη βιομηχανία άμυνας αλλά και σιδήρου και χάλυβα της χώρας, και μετατρέποντας την τουρκική οικονομία στις 10 κορυφαίες με στόχο ΑΕΠ 2,6 τρισεκατομμυρία δολάρια.

 

Η αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας έθεσε επίσης το 2023 ως στόχο της να αναπτύξει αυξανόμενη στρατιωτική τεχνολογία, να παράγει εγχώρια το 75% των αμυντικών αναγκών της , να αυξήσει τα έσοδα της στα 26,9 δισεκατομμύρια δολάρια και να αναπτύξει τοπικά drone, ναυτικά πλοία, θωρακισμένα οχήματα, ελικόπτερα και  προγράμματα μάχης. 

 

Επρόκειτο για μια ιδιαίτερα υψηλή απαίτηση.  Ένα πρόγραμμα που ήταν εξαιρετικά δαπανηρό, αλλά δεν διέθετε συνοδευτική οικονομική αναδιάρθρωση και θεσμική μεταρρύθμιση που θα επέτρεπε στη χώρα να διαχειριστεί τα υψηλά επίπεδα δαπανών. Αν και η Τουρκία σημείωσε πρόοδο στη βιομηχανία παραγωγής αυτοκινήτων, τη ναυτική παραγωγή, τον τουρισμό και τον όγκο του εξωτερικού εμπορίου, τα χρηματοπιστωτικά της ιδρύματα άρχισαν να καταρρέουν.

 

Παρά τις προσπάθειες να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η χώρα είχε λιγότερα χρέη από ό, τι στην πραγματικότητα, η τουρκική κυβέρνηση κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να αποτρέψει την επερχόμενη ύφεση. Ο χρόνος ήταν περιορισμένος, αλλά  ήλπιζε ότι θα μπορούσε να παραμείνει στο απυρόβλητο μέχρι τις εκλογές, αποσπώντας την προσοχή του κοινού με μια σειρά δραστηριοτήτων εξωτερικής πολιτικής και μια ψευδή αίσθηση οικονομικής υγείας.

 

Η πανδημία άλλαξε τα δεδομένα. Λίγους μήνες μετά τα κρούσματα  στην Τουρκία, προέκυψαν αναφορές ότι ο Ερντογάν σκεφτόταν σοβαρά την αλλαγή της ημερομηνίας των προεδρικών εκλογών του 2023 κατά δυόμισι χρόνια νωρίτερα 

Κάτι τέτοιο θα τον απομάκρυνε από τις συνέπειες της μελλοντικής κατάρρευσης των τραπεζών, τον οικονομικό αγώνα και τις συνέπειες της πανδημίας, διασώνοντας τη βάση της δημόσιας υποστήριξης ή τουλάχιστον έτσι πίστευε. Από την άλλη, το σχέδιο των πρόωρων εκλογών  θα  μπορούσε επίσης να αποτρέψει τα νέα κόμματα της αντιπολίτευσης να αποκτήσουν ορμή. Ενώ ο Ερντογάν όμως αρνήθηκε την ιδέα των πρόωρων εκλογών  δηλώνοντας ότι «μόνο η αντιπολίτευση» κυκλοφόρησε αυτές τις φήμες, η οικονομική υγεία της χώρας θα μπορούσε να τον αναγκάσει να επαναπρογραμματίσει τα σχέδια του.

 

Πού θα πάει πλέον η Τουρκία; 

Κατά το προηγούμενο έτος, η Τουρκία ανέλαβε εκτεταμένες και, κατά καιρούς, προκλητικές ενέργειες για να επεκτείνει την παρουσία της κατά μήκος της περιφέρειας της στην περιοχή της Μεσογείου και του Levant, αλλά και ακόμη παραπέρα προς  την Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής – ένα μοτίβο που μοιάζει με τον ισχυρό προκάτοχο της χώρας της, την οθωμανική αυτοκρατορία. Αλλά για να διατηρήσει αυτή την ορμή η Τουρκία πρέπει να έχει μια ισχυρή οικονομία. Εάν αντέξει αυτήν την οικονομική καταιγίδα, μπορεί να συνεχίσει τις φιλοδοξίες της να γίνει περιφερειακή δύναμη. Εάν όχι, τότε ο Ερντογάν θα πρέπει να αγωνιστεί για να διατηρήσει τα οφέλη που έχει σημειώσει η Τουρκία μέχρι στιγμής.

 

Μέχρι την ημέρα των εκλογών – όποτε γίνουν – η επιβίωση θα είναι η προτεραιότητα για την κυβέρνηση της Τουρκίας. Αναμένουμε λοιπόν  από την κυβέρνηση  να αυξήσει τον έλεγχο των θεσμών εξουσίας, να αυξήσει τους φόρους, να μειώσει τις υπηρεσίες και να δανειστεί περισσότερα χρήματα. Η Άγκυρα θα προσπαθήσει να μειώσει μερικές από τις πιο ακριβές δεσμεύσεις της σε απομακρυσμένες περιοχές – όπως το Κέρας της Αφρικής, ο Αραβικός Κόλπος και η περιοχή Sahel και να μειώσει τις ξένες στρατιωτικές εισαγωγές, ελπίζοντας ότι η δική της αμυντική βιομηχανία θα τα καταφέρει.  Θα πρέπει επίσης να αναμένουμε επιβράδυνση των μακροπρόθεσμων αμυντικών έργων – ιδιαίτερα των συμβατικών έργων που πρόκειται να ξεκινήσουν τα επόμενα 20 χρόνια, όπως το δεύτερο αμφίβιο επιθετικό πλοίο της Τουρκίας και το πρόγραμμα MILGEM.

 

Αλλά ας μη νομίζουμε ότι η Τουρκία θα σταματήσει στη Μεσόγειο και το Λεβάντε. Η Τουρκία θα προσπαθήσει να πολιτικοποιήσει τις ευκαιρίες της περιφέρειάς της για να διατηρήσει τη λαϊκή υποστήριξη και  τα γεωστρατηγικά συμφέροντα, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης της ενεργειακής ανεξαρτησίας της χώρας, της άμυνας έναντι των περιφερειακών αντιπάλων κ.λπ. Ακόμα και χωρίς τον συμβατικό εξοπλισμό που έχει προγραμματιστεί να κάνει το ντεμπούτο του τα επόμενα χρόνια, η Άγκυρα μπορεί να διατηρήσει τη στρατηγική της για τη διπλωματία των όπλων στο  Αιγαίο, χρησιμοποιώντας τις τακτικές της αλιείας, τις γεωτρήσεις αλλά και μικρά ναυτικά σκάφη για να διατηρήσει την πίεση στην Ελλάδα και την Κύπρο.

 

Αυτή η στρατηγική είναι, ιδιαίτερα, πολιτικά δημοφιλής στο εσωτερικό της χώρας. Η πλειονότητα των Τούρκων θέλει να διαπραγματευτεί εκ νέου τους όρους με την Ελλάδα για να επεκτείνει την τουρκική θαλάσσια επικράτεια και με τον τρόπο αυτό να αποκτήσει περισσότερες αξιώσεις στους  υδρογονάνθρακες στη περιοχή. Αυτή η τακτική παρενόχλησης της Τουρκίας αποτελεί το μέσο για  τους παραπάνω σκοπούς. Ακόμη και οι πιο ένθερμοι αντίπαλοι του κυβερνώντος κόμματος. το Λαϊκό Κόμμα των Ρεπουμπλικάνων υποστηρίζουν τη μεσογειακή εκστρατεία της Τουρκίας. Ομοίως, η Τουρκία θα συνεχίσει τις δραστηριότητές της στη βόρεια Συρία και το Ιράκ: Είναι πολύ σημαντικό ζήτημα για τους Τούρκους ψηφοφόρους, οι οποίοι το βλέπουν ως τη διατήρηση των συνόρων τους ενάντια στους μετανάστες και τις μαχητικές οργανώσεις.

 

 

Αλλά κανένα από τα παραπάνω δεν θα μειώσει το πρόβλημα της οικονομικής αναστάτωσης της Τουρκίας. Εργάτες σε πυρηνικά εργοστάσια και εργοτάξια εργάζονται χωρίς μισθό, με κάποιους να κινούν νομικές διαδικασίες και να διαμαρτύρονται για κακή διαχείριση. Πολλοί ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων αντιμετωπίζουν προβλήματα με την πρόσβαση σε κρατικά επιδοτούμενα δάνεια και οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να λάβουν οικονομική στήριξη, οδηγώντας στα υψηλότερα ποσοστά φτώχειας και σε επισιτιστική ανασφάλεια – σε μεγάλο βαθμό μεταξύ της συντηρητικής βάσης του ΑΚΡ. Αυτές οι οικονομικές συνθήκες θα αναγκάσουν την Τουρκία να παράσχει κάποιο πρόγραμμα οικονομικής ανακούφισης και να επηρεάσει το μέλλον του κυβερνώντος κόμματος.

 

 

 

Μετάφραση από τη συντακτική ομάδα του Geopolitics & Daily News 

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail