Δε. Ιούλ 15th, 2019

Geopolitics & Daily News

Global news on Economy, Security, Politics and more

Η κριτική του Καπιταλισμού μέσα από τις ιδέες του ιστορικού και κοινωνιολόγου Immanuel Wallerstein (Βαλερστάιν).

ο Αμερικανός στοχαστής Wallerstein.

 

Γράφει ο Υποπλοίαρχος Παναγιώτης Γέροντας ΠΝ,
Επιτελής Υπηρεσίας Ιστορίας Ναυτικού

Οι συνεχόμενες οικονομικές κρίσεις από την δεκαετία του 1970 και μετά (μέχρι το 1973 και την πρώτη πετρελαϊκή κρίση μετά το εμπάργκο πετρελαίου που κήρυξαν στην Δύση τα μέλη του Οργανισμού Αραβικών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών ή OAPEC – αποτελούμενο από τα αραβικά μέλη του OPEC, καθώς και την Αίγυπτο, τη Συρία και την Τυνησία – τα διδάγματα του οικονομολόγου John Maynard Keynes φαίνονταν να συντελούν σε μια συνεχή οικονομική ανάπτυξη της Δύσης) συνετέλεσαν στο να δημιουργηθεί ένας γόνιμος προβληματισμός σχετικά με τα αίτια των οικονομικών επιβραδύνσεων και κρίσεων.

Το Τέλος της Ιστορίας δεν ήρθε με το τέλος των κρατών του Υπαρκτού Σοσιαλισμού, όπως διακήρυξε ο μεγαλύτερος προπαγανδιστής των Η.Π.Α. Yoshihiro Francis Fukuyama. Το ότι είμαστε όλοι πλέον καπιταλιστές δεν σημαίνει ότι είμαστε όλοι φιλελεύθεροι και οπαδοί του κοινοβουλευτισμού. Ούτε βέβαια σημαίνει ότι πρεσβεύουμε τις ίδιες αρχές και αξίες, με δύο λόγια ότι έχουμε τον ίδιο πολιτισμό. Άλλως τε και οι διάφοροι «καπιταλισμοί» είναι διαφορετικοί: αρκεί κάποιος να συγκρίνει την Δύση με την Κίνα. Λαμβάνοντας τα παραπάνω υπ’ όψη ο φιλόσοφος Samuel P. Huntington έγραψε το βιβλίο του «Σύγκρουση Πολιτισμών».

Τελικά όμως «το είμαστε όλοι καπιταλιστές» δεν αναιρεί τα δομικά προβλήματα του οικονομικού μας συστήματος. Αν και νεομαρξιστής ο Wallerstein, τελικά μας προσφέρει μια θεωρία πολιτικού ρεαλισμού. Πρόκειται για την θεωρία του κοσμοσυστήματος (world-systems theory). Η θεωρία ανήκει στον πολιτικό ρεαλισμό γιατί τελικά θεωρεί τα έθνη κράτη ως σημαντικούς φορείς της εξέλιξης αλλά εκφεύγει από αυτόν στο ότι αναλύει ένα παγκόσμιο κοινωνικό σύστημα.

Το «κοσμοσύστημα» αναφέρεται στον διαπεριφερειακό και διακρατικό καταμερισμό της εργασίας, ο οποίος χωρίζει τον κόσμο σε χώρες του πυρήνα, ημιπεριφερειακές χώρες, και σε χώρες τις περιφέρειας. Οι χώρες του πυρήνα επικεντρώνονται στην υψηλά ειδικευόμενη, έντασης-κεφαλαίου παραγωγή, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος επικεντρώνεται στην χαμηλά ειδικευόμενη, έντασης-εργασίας παραγωγή, και την εξαγωγή πρώτων υλών. Αυτό το γεγονός ενισχύει συνεχώς την κυριαρχία των χωρών του πυρήνα. Το σύστημα αυτό όμως δεν είναι σταθερό καθώς μια χώρα του πυρήνα μπορεί να εκπέσει στην περιφέρεια και τούμπαλιν. Ανάμεσα στις χώρες του πυρήνα και τις περιφέρειας, υπάρχουν οι χώρες της ημι -περιφέρειας. Αυτές οι τελευταίες έχουν σχέση εξάρτησης με τις χώρες του πυρήνα αλλά κυριαρχούν και αυτές με την σειρά τους στην περιφέρεια.

 

οι χώρες του πυρήνα, της ημιπεριφερειας και της περιφέρειας κατά τα έτη 1975 – 2002 (με μπλε οι χώρες του πυρήνα, με μωβ της ημιπεριφερειας και με κόκκινο της περιφέρειας).

Σύμφωνα με τον Wallerstein, η κρίση του ιστορικού κοσμοσυστήματος του 21ου αι. δεν είναι παροδική, αλλά δομική, θεμελιώδης. Τελικά ο περιορισμός είναι ζήτημα χώρου. Από τον 16ο αιώνα ο Καπιταλισμός αναπτύσσεται εκμεταλλευόμενος νέες παρθένες εκτάσεις με φτηνές πρώτες ύλες και εργατικό δυναμικό. Προκειμένου όμως οι χώρες της περιφέρειας να αγοράζουν τα προϊόντα του πυρήνα ωθούνται στην ανάπτυξη γενόμενες χώρες της ημιπεριφέρειας. Αυτές στην συνέχεια γίνονται ανταγωνιστές στις χώρες του πυρήνα. Ο Καπιταλισμός χρειάζεται την επέκταση. Η καπιταλιστική κοσμοοικονομία χρειάζεται τα κράτη, χρειάζεται το διακρατικό σύστημα (μεγάλη αγορά, πληθώρα κρατών), και χρειάζεται την περιοδική ανάδυση ηγεμονικών δυνάμεων. Η συμπίεση των κερδών, που αρχίζουν να περιορίζονται πια σε παγκόσμια κλίμακα λόγω της αύξησης του «παγκόσμιου κόστους», απειλεί την ικανότητα των καπιταλιστών να συσσωρεύουν κεφάλαιο. Απειλεί επομένως το ίδιο το σύστημα.

Τα τελευταία χρόνια όμως ευρισκόμαστε σε μια φάση όχι «επέκτασης» αλλά «στασιμότητας», την οποία ακολουθεί μια «χαοτική περίοδος συστημικής μετάβασης». Ο μηχανισμός των δανείων ήταν αυτό που οδήγησε στο αποκορύφωμα της κρίσης, στη «χρηματοπιστωτική κρίση», γιατί όλο και περισσότερο οι καπιταλιστές άρχισαν να αναζητούν το κέρδος στο πεδίο της χρηματιστηριακής κερδοσκοπίας κι όχι της παραγωγής, και κυρίως γιατί πέρα απ’ όλα τα’ άλλα, όταν φτιάχνεις τέτοια χρέωση, κάποια στιγμή η φούσκα σκάει, αφού τα δάνεια πρέπει πάντα να ξεπληρωθούν.

Για την θεωρία του κοσμοσυστηματος έχουν διατυπωθεί πολλές αντιρρήσεις. Αυτές είναι είτε οικονομικής φύσης (από νεοφιλελεύθερους και συντηρητικούς κύκλους) είτε ιστορικής – κοινωνιολογικής φύσης από ιστορικούς που θεωρούν ότι δεν λαμβάνει υπ’ όψη όσο θα έπρεπε τους πολιτισμικούς παράγοντες.

Ένα είναι βέβαιο: το Τέλος της Ιστορίας αργεί να έρθει ακόμη….

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
2019 Copyright © All rights reserved - Geopolitics & Daily News | Newsphere by AF themes.